Statutes of the Tailors' Guild in Lwów establishing order for journeymen and apprentices

[Top right in pencil: 463, below: 170] In the year of the Nativity of Christ the Lord, one thousand four hundred and ninety-first. [On the left margin: Year 1501. On the fourth Sunday of Advent.] At that time, the honest journeymen of the tailoring craft, unforced and unconstrained, but sincerely, voluntarily, and unanimously having decided and firmly agreed, applied their efforts to have proper order among themselves and to act honestly after the example of other major cities. United in this love, having appeared personally before their masters, then serving in this famous city of Lwów, they humbly requested that they write down for them a statute, that is, an order according to their will, and allow them to possess a box and a tin. Seeing this, the masters, deeming the matter worthy and just, acceded to their request, allowed them to have what they asked for, and confirmed their inn with a tin jug. Furthermore, they wrote down for them a statute, that is, an order according to their noble will, which they promised to faithfully observe, and also bound their successors to it by a handshake and a craft oath, and it reads in these words: Firstly. Journeymen and apprentices [lads] ought to gather at the inn every two weeks, and each of them is to contribute to the fund: a journeyman half a grosz, an apprentice a shilling. From this contribution, they should put every third grosz into the tin, and whatever comes from fines – half is to be paid into the same tin; this tin should be handed over to the masters at the appropriate time, on Corpus Christi, and if the need arises for the honor and glory of the Lord God, to walk in armor, and during a feast, when they organize one – to rejoice. Also: The masters of the tailoring craft ought to choose for their journeymen one good and honest inn and hand over to them a tin jug for confirmation, which they are to respect; and if any of them loses it, he ought to provide exactly the same one, and if he damages it, he is to hand it over for repair. And if the masters need it for a wedding or a feast, they are to protect it and return it without damage. Also: Journeymen and apprentices ought to go to their masters every Ember Sunday, before whom they are to report and present their matters, as well as those of their brothers, arising from work at the masters', and expect justice or the resolution of injustice, which according to the Lord God [the masters] should administer. And there they are to have the statute read to them, which they are to listen to with attention and act according to the order. The masters are also to choose for them senior journeymen, and the journeymen together with the apprentices are to choose a second [supervisor], who would be capable, love the good, and punish the bad. Also: The journeymen are also to ask for two masters for their affairs, so that in every issue they do not appeal to all the masters; they are to hold them in respect and often defer to their vote. Also: The masters ought to notify the journeymen of the day and time of mourning [funeral], at which all are to be present under penalty of two shillings, except for one who would justify himself for a valid reason and send a donation for the offering. Also: From the choice of senior journeymen: Wawrzyniec of Lubiewo, Jan of Radom – senior journeymen; Krzysztof of Szczecin, Marcin of Przemyśl; senior and junior apprentices: whoever on any Ember Sunday would not be in the church of St. Anne, such a one is to be punished, that is, to give one grosz – both journeyman and apprentice; this fine the journeymen are to deposit into the tin, to which tin the journeymen are to have one key, and the second is to rest in the box with the masters. Also: Let it be known about a newly arrived apprentice that he is to go immediately to the tailor's inn, not wandering around the suburbs or other inns and not hiring himself out to a master beforehand. And having arrived there, he is to behave decently, to hold the master father and mistress mother [...] and their servants in respect. And to live there as long as one of the masters hires him for work – whether he be a Pole, Italian, Hungarian, or Ruthenian – and to despise none; whether it be for hussar work, maiden's work, or cloth work, no one is to refuse, but should immediately go with anyone. And if he did not like the place of work, then having worked for a week out of reason, with permission he may hire himself out to another; and if he were working for his own benefit, he is to receive a release from his servants. If for a year, then with four weeks' notice, and this is so that the master may prepare payment for him. It was enacted that no journeyman or apprentice dare to work secretly in inns without having a release; shoemakers, tailors not [...] in the guild [...], and if this were to come to light, he is to pay a fine under the penalty of the tailor's servants: a journeyman a shilling, and an apprentice according to custom, [...] stealing in this guild, except for one to whom the master father would allow it. Also: No journeyman or apprentice is to dare to set his own working hours at the master's, especially during urgent work; when something urgent for eating comes up, he may postpone the master's work. But two hours before evening, and from St. Michael's to the Easter of the Lord's Resurrection, he ought to sit down to work at three in the morning, and at twelve for a break. Also: Let it be known that every Monday after Sunday, the journeymen and apprentices are to have a free bath, to which they ought to gather early and not linger long; and if any wanted to go to work without washing, the journeymen are not to forbid him. Also: That no one dare to celebrate Monday, both with a bath and outside the bath: a journeyman under penalty of a pound of wax, and an apprentice according to custom. Also: No journeyman is to dare to gamble for money, unless at a social beer to the sum of a shilling, and an apprentice for no money: a journeyman under journeyman penalty, an apprentice according to custom. And if he were to lose his clothes or gown or dishonestly lose them, such a one ought to deposit a steelyard of wax to the masters, and a grosz to each journeyman; the apprentice, however, according to custom for such an act is to be punished according to how many senior and junior journeymen will be sitting. Also: No journeyman or apprentice is to dare to walk with a weapon, under penalty of loss of the weapon and a fine according to the masters' decision. And if any were to wound someone, rebelling and inciting the servants against the masters, and it were proven against him, such a one is to be severely punished with long imprisonment and a monetary fine. Also: Whoever would walk in wicked places or behave indecently at his master's, or defamed, scolded, or slandered his master – every such one is to be punished. Also: That no one dare to entice an apprentice away from a master and place him with another; also that no one dare to flee to a monastery or to noble courts under penalty of expulsion from the craft, which is a shameful and suspicious thing. Also: Every apprentice having arrived ought to show his qualifications for work, and for whom a penalty of exile [ban] hangs, he is to reveal it if he is to be considered righteous and reasonable. Also: That no one dare to hide linen, silks, strings, or any suspicious scraps in a bundle or take them out of the workshop, under penalty of removal from the craft. Also: No journeyman or apprentice is to dare to have new clothing made for himself without the knowledge of the guild masters – this is so that he does not dress up, equaling the noble estate, or so that he does not alter stolen goods, which could arouse suspicion that he did not buy it. Also: The guild feast [brawl] is to take place only once a year, at Christmas, and that with the masters' permission; at this feast, the journeymen ought to have two masters who at that time assist in their affairs, and this for their greater authority, so that they also help to restrain the wicked and prevent quarrels. Also: Payment, that is, earnings: a grosz for a journeyman, a half-grosz for an apprentice, beyond which no one is to dare to demand more from his master. Also: You ought to know that from curly, camlet, mohair materials it is not allowed to give them to be turned [re-faced] or to make two pieces from one, and if something newly cut from another workshop is brought, let it all pass through the master's hands, provided it serves him well. Also: A journeyman, as well as an apprentice, is to maintain order in the workshop so that there is no damage; not to shift the blame onto the boy, and to honestly return silks, strings, and other accessories after work and not misappropriate anything. Also: The tip [extra pay] or additional earnings are to be divided in this way: two grosz for the journeyman, the third for the apprentice, and this is because the journeyman bears greater responsibility, both in the workshop and in the inn. And if any journeyman dared to demand an equal share with the apprentice – even if the apprentice worked as well as the journeyman – and did not want to be a journeyman, then after proof he will have to deposit a grosz fine into the box, as much as other journeymen. Furthermore, the apprentice is to be obedient to the journeyman, both in work and in honest service, according to custom. Also: The journeymen are also to have a second tin for the entry fee; every newly arrived one ought to give a grosz of entry fee and a quarter pound of wax, and according to their will they can allocate this for a glass and other social needs belonging to their inn. From this tin, if any of the journeymen needed money and deposited a worthy pledge in the box, a loan is to be granted to him. Or if the Lord God sent a severe illness upon any apprentice, and he were in need, then the journeymen from that tin are to give that sick person as much as he will need, however, all this with the knowledge and certification of the masters. And when that sick person returns to health, he is to return to the tin as much as he borrowed from it, and this is so that the common treasure does not perish. If, however, that sick person died, then the masters ought to have his body honestly buried according to the Christian rite, buy a shirt and a coffin, and perform other funeral services. And whatever remains after that deceased, whether much or little, the masters are to take and store it until someone from the relatives of the deceased comes forward for these things [...] with proper testimony or proof, wanting to collect the inheritance after the deceased; then he is to return to the tin as much as was spent on the funeral. And if anyone wanted to start disputes about this, inquire, or make reproaches to these present perpetrators, personally consenting to this and binding their successors for eternal times – such a one is to be deprived of honor and removed from the craft. Whose names are as follows: Stanisław Jarek; Mikołaj Kazimierski, senior journeymen; with them: Nowem of Żnin [Inin]; Stanisław Uleczka of Radom; Wojciech Kozłowski; Andrzej of Zwierzyniec [Zawirowest]; Wawrzyniec of Biecz; Andrzej of Lin; Paweł Kraśnik; from the estate: Mikołaj of Gogołów; Filip of Mościska. And now renewed by the will of the masters appointed at that time, that is, Mr. Marcin Paczek, Mr. Daniel Kozłowski, and the senior journeymen: Jan Chreniowski, Schrenlow, Adam Słodowicz of Złotoryja [or: Zlezney]. In the year one thousand six hundred and forty-sixth, on the fifteenth day of November. [Below on the right an ink seal or note: 1646] [Reverse:] [In pencil/ink old signatures and notes, among others:] Tailors' [and:] 83. / 170 / 463

[U góry po prawej ołówkiem: 463, niżej: 170] Roku Od Narodzenia Chrystusa Pana Tysiącznego Czterechsetnego Dziewięćdziesiątego Pierwszego. [Margines lewy: Anno 1501. Dominica Quarta Adventus.] [I]Tegoż to czasu Uczciwi Towarzysze Rzemiosła Krawieckiego, nie przymuszeni ani zniewoleni, ale szczyrze, dobrowolnie, zgodnie umyśliwszy y mocnie zezwoliwszy umysł swoy do tego przyłożyli aby porządek przystoyny miedzy sobą mieli, a wedle inszych miast głownych uczciwie się sprawowali. Ktora miłość będąc zjednoczeni, przystąpiwszy oblicznie do Mistrzow swych, na ten czas [w] tym Sławnym Mieście Lwowie będących, pokornie prosili, aby im Wilkierz albo porządek wedle woley ich spisali, a skrzynkę y puszkę mieć dopuścili. Co widząc Mistrzowie, rzecz bydź godną a przystoyną na prośbę ich uczynili, a o co prosili, mieć im pozwolili, y Konwią Cynową gospodę ich utwierdzieli. Do tego Wilkierz albo porządek wedle woley szlachetney im napisali, ktory mocnie trzymać obiecali, y insze po sobie ręce pod podciśnieciem y rzemieślnym obwiązali, ktory się udaie te słowa. Naprzod. Towarzysze y Pacholęta, na każde dwie Niedzieli powinni sie schadzać do Gospody, a ktory z nich ma oddać do Kasy, Towarzysz pułgrosza, Pacholę szeląg. Z ktorego składania powinni do Puszki trzeci grosz włożyć, a coby kolwiek winy przypadło, połowice do teyże Puszki ziednoczyć, ktora to Puszka czasu słusznego na Ciało Boże do rąk mistrzowskich oddać, a ieśliby była potrzeba Panu Bogu ku czci, ku chwale we zbroi chodzić, a czasu Kolaciey gdy będą sprawować, weseli być. Item. Mistrzowie rzemiosła Krawieckiego iedną Towarzyszom swym Gospodę dobrą y uczciwą obrać y Konwią Cynową ku utwierdzeniu im odesłać, ktorą powinni szanować, a ieśliby ią ktory z nich zgubił, rownie taką sprawić ma, a ieśliby ią skaził, ma ią dać naprawić. Y też Mistrzowie potrzebowali ku Weselu albo Kolaciey maią iey bronić, ktora bez naruszenia powinni będą odesłać. Item. Towarzysze y Pacholęta na każdą Niedzielę Suchodniową powinni do Mistrzow swych chodzić, przed ktoremi ległość swą, także braciey swey od Mistrzow zadziałane uczynić, przełożyć, a sprawiedliwości niesp時刻liwości oczekiwać, ktorą wedle Pana Boga czynić powinni. A tamże im Wilkierz maią dawać czytać, ktorego pilnością słuchać wedle urgotung się sprawować, także im Mistrze Starsze Towarzyszyskie obrać maią, a Towarzysze wespoł z pacholęty drugą przsadzić, ktorzyby sprawni byli, dobrych miłowali, a złych karali. Item. Maią też Towarzysze żądać o dwoch Mistrzow do spraw swych, aby nie ziedna rzeczą osądzono do wszytkich Mistrzow, ktorych powinni w uczciwości mieć, y na ich wotowaniu często przestawać. Item. Mistrzowie powinni Towarzyszom dzień y czas o żałobności opowiedzieć, na ktorey wszyscy powinni bydź pod winą dwoch szelągow, wyiawszy tego, ktoryby dla przyczyny się opowiedział y na offiarę odesłał. Item. Z wolenie Towarzyszow Starszych, Wawrzyniec Lubiewa, Jan Radomia, Starzy Towarzysze, Krzystof Szczecina, Marcin z Przemyśla, Pacholęta starszy y młodszy, ktorzyby na każde Suchodni w Kościele u S. Anny niebył, takowy ma bydź karan, to iest ma dać ieden grosz, tak Towarzysz iako y Pacholę, ktorą winę maią kłaść Towarzysze do puszki, od ktorey puszki maią mieć Towarzysze ieden klucz, a drugi u Panow Mistrzow ma bydź w skrzynce. Item. Niechaj będzie wiedziano o nowo przywędrowanym czeladniku, ma iść zaraz do Gospody Krawieckiey, nie tułając się po przedmieściu albo po inszych gospodach, iednając sobie wprzody mistrza. A tam przyszedłszy ma się przystoynie zachować, Pana Oyca y P. Matkę [...] czeladkę iego w uczciwości mieć. A tam tak długo mieszkać, aż by go ktory z Mistrzow ku robocie zamowił, tak Polak, Włoch, Węgrzyn, albo Rusin, a na żadnym gardzić, bądź na Usarską, na Pannieńską, albo oprawną robotę, nie ma się żaden odmawiać, ale zaraz z kimkolwiek swym powinien iść. A ieśliby się iemu mieysce roboty niepodobało, tedy inś miary tydzień przerobiwszy, z odpuszczeniem od niego się może dać zamowić, a ieśliby robił na swoy pożytek, ma odnieść z czeladzi swych wyzwolenie. Iesli rok, tedy na cztery niedziele, a to dla tego, aby iemu mistrz na jego myto nagotował. Uchwalono to, aby żaden Towarzysz y Pacholę nie śmiał robić apartnie po gospodach, nie mając wyzwolenia, szewcy, krawcy nie [...] w cechu [...] a gdyby to wydało, tedy winy zapłacić pod rygorem czeladzi krawieckiey, Towarzysz szeląg, a pacholę pod obycaiem, tyle cwani zyszczur ile ich w tym cechu kradnąc, wyiawszy takiego, ktore[mu] by było od Pana Oyca pozwoleno. Item. Żaden Towarzysz, także pacholę, aby nie śmiał sobie godziny ku robocie u mistrza robiąc postanawiać, zwłaszcza czasu pilney roboty, w te gdy się ieść co tak pilnego, może robotę Mistrzowską położyć. Lecz dwie godzinie przed wieczorem, a od święte[go] Michała do Wielkiey nocy z martwych wstania Pańskiego o trzeciey wnoc, a o dwunastey na kłoczek powinien siadać. Item. Ma też bydź wiedziano, że po każdey niedzieli nazaiutrz łaźnie wolną Towarzysze y pacholęta mieć maią, do ktorey się wczas schodzić y nie długo się bawić powinni, a ktorzyby chciał nie myiąc się iść do roboty, niemaią mu towarzysze bronić. Item. Aby żaden poniedziałku nie śmiał święcić, tak polani iako y okrom łaźnie, Towarzysz pod funtem wosku, a pacholę pod obycaiem. Item. Żaden Towarzysz aby nie śmiał grać o pieniądze, tylko przy towarzyszkim piwie, pieniędzy do szeląga, a pacholę o żaden pieniądz towarzysz pod winą towarzyską, pacholę pod obycaiem. A ieśliby szaty, albo chusty swe przegrał, albo nie uczciwie utracił, takowy Mistrzom bezmian wosku, a każdemu towarzyszowi po grosz winien położyć, a pacholę obycaiem, za taki uczynek ma bydź karano, ile towarzyszow starszych y młodszych będzie siedziało. Item. Żaden towarzysz ani pacholę aby nie śmiał z orężym chodzić, pod utraceniem oręża y pod winą według uchwalenia Mistrzow. A ieśliby ktory rościął podbiiąc, podburzayąc czeladź przeciwko mistrzom czynił, a byłby przeświadczony, takowy wierzeniem długim y winą srodze ma bydź karany. Item. Ktorby na nieuczciwe mieysca chodził, albo u mistrza swego nieuczciwie się sprawował, albo mistrza swego usławił y poczciwi albo obmawiał, takowy każdy ma być karany. Item. Aby żaden nie śmiał czeladnika od mistrza odwabiac, a do insze sadzic, także aby żaden nie śmiał do klasztora, do dworow szlacheckich uciekać pod oddaleniem rzemiosła. Ktorą rzecz iest sprosną y podeyrzaną. Item. Każdy czeladnik się senoty swey powinien nadwędrowawszy takowe ruszyć ku sprawie, za ktorymby była bána przepowiedzieć, ieśli mieć nie ma bądź rozumiana iście a mądrego. Item. Aby żaden nie śmiał płocia, edwabiow, sznurkow ani żadney rzepy podeyrzaney w tłumoczku chować, albo z warsztatu wynosić, pod winą oddalenia z rzemiosła. Item. Żaden Towarzysz y pacholę aby nie śmiał sobie odzienia nowego sprawować przez wiadomości Cechmistrzow, to dla tego aby nie robił go sobie rownając się stanu Szlacheckiemu, albo żeby kradziony nie wyprstrzył, snadźby było porozumienie ze tego nie kupił. Item. Burda tylko raz w rok ma bywać na święta Narodzenia Bożego, y to z dozwoleniem Mistrzowskim, przy ktorey biesiedzie powinni towarzysze powinni miewać dwoch Mistrzow, ktorzy onego czasu bywaią przy sprawach ich, a to ku ich większey uczciwości, żeby też dopomogli występnych hamować, a swad niedopuszczać. Item. Myto albo zarobek Towarzyszowi grosz, Pacholęciu pułgrosza, nad ktoryżby żaden nie śmiał się domagać więcej, w siwe mistrza. Item. Za obką macie wiedzieć, z kędziorabney, czamletowey, muchaiarowey rzeczy ninaczie nie dać nicowano, y co ziedno dwoie zrobić, albo żeby co nowego skraianego z inszego warsztatu przyniesiono, to niech towarzyskie wszytko to na ręce mistrzowskiey, ieśli się mu dobrze zachowa. Item. Towarzysz także y pacholę ma bydź w warsztacie porządny, aby szkody nie było, na chłopca się nie spuszczać, iedwabie, sznurki, potrzeby przystoynie po robocie oddawać, sobie nic nie przywłaszczać. Item. Szosfarz albo zagrobek tym sposobem ma bydź dzielony, towarzyszowi dwa grosza, pacholęciu trzeci, a to dla tego, że na towarzyszu większa rzecz zawisła, tak w warsztacie, iako y w gospodzie, a ktoryby towarzysz śmiał się tego uczyć, aby się społem z pacholęciem rowno dzielił, by też pacholę tak dobrze robiło iako y towarzysz, a nie chciałby towarzyszem być na takie, gdy będzie przeświadczono, będzie winien tylko grosz do skrzynki położyć, winy iak wiele towarzyszom. Ktemu ma pacholątko towarzyszowi posłuszne bydź, tak w robocie, y w posłudze uczciwey pod obycaiem. Item. Maią też mieć towarzysze puszkę drugą dla wpisnego, iż wpisano o nowo przywędrowany powinien dać wpisnego grosz w stępnego i ćwierć funta wosku, chcąc maią na sklenicę y na insze potrzeby towarzyskie do gospody ich należące. Z ktorey puszki ieśliby ktory z towarzyszow pie[nięd]zy potrzebował, a fant godny do skrzynki dał, ma iemu bydź pożyczano. Albo ieśliby P. Bog na ktorego Czeladnika niemoc wielką dopuścił, a byłby indestatoczny, tedy towarzysze onemu niemocznemu z puszki swey dacie iemu będzie potrzeba, wszakże to wszytko świadczenie Mistrzowskie im maią czynić. A gdyby on niemocny ku zdrowiu przyszedł, ma zaś tak wiele do puszki wrocić, iako mu pożyczono z niey. A to dla tego, żeby z niey pospolity skarb meginął, nieśliby on niemocny umarł, tedy Mistrzowie ono ciało powinni dać uczciwie wedle Chrześciańskiego obchodu pochować, koszule y trunne kupić, y insze potrzeby pogrzebowe odprawić. A ieśliby onego zmarłego tak wiele iako mało zostało, to Mistrzowie miec maią, maią wziąć, a tak długo chować, ażby się niektory z powinnowatych onego zmarłego do onych się rzeczy [...] sprawnym świadectwem albo dowodem, a od umarłego znależć chciał, tedy ma tak wiele do puszki wrocić iako na pogrzeb wydano. A ieśliby się ktory chciał otym pytać, albo wywiadować, albo onym uczynnym na ten czas będącym y na to ręcznie zezwalaiącym, y insze po sobie na wieczne czasy następuiącym, zobwiązuiącym, zmiał przyganę dać, takowy od czci y od rzemiosła ma bydź oddalon. Ktorych imiona te są: Stanisław Jarek; Mikołay Kazimierski, Towarzysze Starsi; Przy nichże Nowem ze Inina; Stanisław Uleczka z Radomia; Woyciech Kozłowski; Andrzey z Zawirowestu; Wawrzyniec z Biecza; Andrzey z Lina; Paweł Kraśnik; Stánu: Mikołay z Gogołowa; Philip z Mościsk. A Teraz restaurowany z wolą Panow Mistrzow na ta czas przydanych, to iest Pana Marciana Paczka, Pana Daniela Kozłowskiego, a Towarzyszow Starszych Jana Chreniowskiego, Schrenlowa, Adama Słodowicza ze Złotoryi [lub: Zlezney]. Roku Tysiąc Sześćset XLVIty. Dnia pietnastego Listopada. [Poniżej po prawej pieczęć tuszowa lub dopisek: 1646] [Verso:] [Ołówkiem/atramentem dawne sygnatury i noty, m.in.:] Кравців [oraz:] 83. / 170 / 463