Katalog źródeł

Król Zygmunt II August potwierdza na prośbę kapituły metropolitalnej lwowskiej dokument Jana z Tarnowa z 1396 roku rozstrzygający spór o dobra w Jamnem i nad rzeką Godowicą na korzyść kościoła św. Jana Chrzciciela na przedmieściu lwowskim oraz wsi Godowica przeciwko Dymitrowi Wieczerzy.

Arcybiskup lwowski Feliks Ligęza potwierdza stan posiadania dóbr kapituły katedralnej i wikariuszy lwowskich, obejmujących m.in. wsie, młyny, ogrody i place miejskie. Mocą władzy ordynariackiej wciela te majętności do immunitetu kościelnego, gwarantując im pełnię praw i swobód kościelnych.

Arcybiskup lwowski Feliks Ligęza zatwierdza przywilej króla Zygmunta II Augusta z 1550 roku nadający mancjonarzom katedry lwowskiej ogród z domem i łąkę we Lwowie. Mimo sprzeciwu lwowskiego rajcy Macieja Hideka hierarcha włącza te dobra do jurysdykcji i immunitetu kościelnego.

Arcybiskup metropolita lwowski Paweł Tarło potwierdza i ratyfikuje nadanie królewskie oraz inkorporację. Nakłada przy tym mocą swojej władzy wieczyste milczenie na wszelkie roszczenia strony przeciwnej.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór apelacyjny pomiędzy spadkobiercami Marcina Hanela a władzami miasta Lwowa, opierając się na dawnych przywilejach królewskich i zeznaniach świadków. Dokument ostatecznie potwierdza, że wsie Hołosko Wielkie i Brzuchowice leżą w granicach miejskich i na zawsze podlegają jurysdykcji władz Lwowa.

Król Zygmunt II August potwierdza dawniejsze przywileje królów Aleksandra i Zygmunta I zwalniające mieszczan lwowskich wszystkich obrządków z opłat celnych na terenie całego państwa. Nakazuje urzędnikom i poborcom bezwzględne przestrzeganie tej immunitetu pod groźbą kar statutowych.

Kapituła katedralna lwowska zatwierdza wykupienie przez kaznodzieję katedralnego Jana Arundinensisa trzeciej części Młyna Olszowego oraz ogrodu na Przedmieściu Krakowskim, przeznaczając te dobra na uposażenie urzędu kaznodziei. Jednocześnie kapituła wydzierżawia mu dożywotnio pozostałe dwie części tegoż młyna pod określonymi warunkami czynszowymi i gospodarczymi.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór pomiędzy Andrzejem Gembickim a wójtem i ławnikami lwowskimi, zatwierdzając zasadę, że akta spraw apelacyjnych mają być przesyłane do sądu królewskiego lub sądu wyższego prawa magdeburskiego na zamku krakowskim wyłącznie w zapieczętowanych zwojach przez posłańca sądowego. W konsekwencji monarcha uwalnia władze miejskie Lwowa od zarzutów i roszczeń powoda domagającego się wydania mu dokumentacji procesowej do rąk własnych.

Król Zygmunt August potwierdza w formie transumptu vidimus dwa wcześniejsze przywileje królów Władysława Jagiełły (1415) i Władysława Warneńczyka (1444), dotyczące nadania oraz użytkowania przez miasto Lwów podmiejskich gruntów i nadwyżek łanowych, tzw. obszarów. Dokument gwarantuje transumowanemu wypisowi taką samą moc prawną i wiarygodność, jaką posiadały dokumenty oryginalne.

Królowa Węgier Izabela Jagiellonka wraz z synem Janem Zygmuntem nadaje mieszczanom i kupcom lwowskim przywilej bezcłowego wwozu oraz sprzedaży wszelkich towarów na terenie Węgier i Siedmiogrodu. Nadanie to stanowi wyraz wdzięczności za gościnność, życzliwość i pomoc okazaną monarchom przez radę oraz mieszkańców Lwowa podczas ich wielomiesięcznego pobytu w mieście.

Król Zygmunt II August zatwierdza postanowienia rajców lwowskich dotyczące ograniczenia liczby garncarzy w mieście. Akt wprowadza zakaz uprawiania tego rzemiosła przez osoby nienależące do cechu.

Król Zygmunt II August zatwierdza transumowany dokument rady miejskiej Lwowa z 1529 roku zawierający statut i artykuły mistrzowskie połączonego cechu kowali, ślusarzy, mieczników, kotlarzy, zbrojarzy i iglarzy. Władca nadaje postanowieniom cechowym moc prawną na prośbę starszych i braci cechowych.

Król Zygmunt II August postanawia, że wszyscy posiadacze nieruchomości we Lwowie oraz osoby prowadzące tam działalność handlową podlegają jurysdykcji magistratu i obowiązkowi uiszczania podatków miejskich bez względu na stan. Dokument znosi wszelkie zwolnienia, immunitety i serwitoriaty, upoważniając władze miasta do egzekwowania powinności miejskich na równi od wszystkich mieszkańców.

Król Zygmunt II August potwierdza i transumuje cztery przywileje królów Kazimierza Jagiellończyka i Zygmunta I dla cechu szewców miasta Lwowa. Dotyczą one ograniczenia liczby szewców na podzamczu do dwóch mistrzów, zakazu uprawiania rzemiosła szewskiego w dworkach szlacheckich poza murami, zasad sprzedaży skór przez garbarzy oraz zakazu wykupywania skór przed bramami miejskimi.

Król Zygmunt II August na sejmie walnym w Krakowie zatwierdza dokument ławników lwowskich z 1554 roku, poświadczający sprzedaż łanu roli z łąkami i zaroślami we wsi Kleparów na rzecz kmiecia Grzegorza Sołtysa przez Stanisława Kmitowicza oraz Barbarę i Katarzynę Kmitówny. Wystawiony dyplom zapewnia nabywcy i jego spadkobiercom wieczyste i nienaruszalne prawo własności do nabytego gruntu.

Król Zygmunt II August zatwierdza Janowi Krowickiemu oraz mieszkańcom jurydyki kościoła św. Jana Chrzciciela na przedmieściu Lwowa dawne przywileje królów i urzędników dotyczące prawa ormiańskiego i zwolnień od ciężarów grodzkich. Ponadto monarcha zezwala tamtejszym ormiańskim rzemieślnikom na swobodne wykonywanie wszelkich rzemiosł wedle dawnego zwyczaju.

Król Zygmunt August przysądza miastu Lwowowi własność dóbr Brzuchowice wraz z młynem oraz potwierdza jurysdykcję miejską nad wsiami Brzuchowice i Hołosko. Sukcesorom Marcina Hanela zapewnia prawo do pobierania dochodów z dóbr Hołosko z zachowaniem tradycyjnych szarwarków na rzecz miasta.

Król Zygmunt August rozstrzyga spór pomiędzy władzami miasta Lwowa a cechem rzeźników, zatwierdzając ugodę z 1550 roku regulującą zasady handlu mięsem w dni wolnego targu. Jednocześnie monarcha zastrzega wyłączne prawo lwowskich rzeźników do sprzedaży mięsa poza wyznaczonymi dniami targowymi i znosi wzajemne koszty sądowe stron.

Dokument ustala szczegółowy przebieg granic oraz usypanie kopców granicznych między należącą do franciszkanów wsią Kozielniki a miejskimi gruntami Lwowa oraz wsiami Sichów i Zubrza, kładąc kres dotychczasowym sporom i zranieniom. Ponadto potwierdza przyznane konwentowi przez władze miejskie prawo do ograniczonego wyrębu drewna na opał oraz wypasu bydła na gruntach miejskich pod warunkiem zachowania poprawnych stosunków z miastem.

Papież Pius IV powiadamia kapitułę katedralną we Lwowie o mianowaniu Pawła nowym arcybiskupem lwowskim po zgonie arcybiskupa Feliksa. Wzywa kapitułę do uległości i posłuszeństwa wobec nowego ordynariusza pod rygorem zatwierdzenia kar kościelnych.

Król Zygmunt August nadaje wojewodzie sandomierskiemu Spytkowi Jordanowi z Zakliczyna i jego sukcesorom dom w Przemyślu, który przypadł koronie prawem kaduka. Nadanie ma charakter wieczystej darowizny z pełnym prawem swobodnego dysponowania nieruchomością.

Król Zygmunt August zezwala mieszkańcom wsi Krotoszyn, należącej do konwentu dominikanów we Lwowie, na wieczyste zbieranie suchego i leżącego drewna na opał w królewskim lesie Derewacz. Nakazuje jednocześnie staroście lwowskiemu Piotrowi Barzemu i jego następcom nienaruszanie tego uprawnienia.

Król Zygmunt II August nakazuje wszystkim Ormianom zamieszkującym we Lwowie bezwzględne podleganie ormiańskiemu prawu i jurysdykcji oraz równe ponoszenie ciężarów gminnych. Dokument unieważnia wszelkie dotychczasowe i przyszłe listy wyjmujące ich spod tej jurysdykcji.

Papież Pius IV przesyła paliusz dla nowo mianowanego arcybiskupa lwowskiego Pawła Tarły za pośrednictwem Jerzego Tylicza. Poleca biskupom krakowskiemu lub przemyskiemu wręczenie paliusza po przyjęciu przez nominata sakry biskupiej oraz odebranie od niego przysięgi wierności Stolicy Apostolskiej.

Król Zygmunt II August potwierdza w formie transsumptu przywilej Zygmunta I Starego z 1535 roku wydany dla Lwowa. Zgodnie z jego treścią akta spraw apelacyjnych mają być doręczane do sądu królewskiego wyłącznie przez specjalnego posłańca miejskiego opłacanego przez stronę apelującą.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór pomiędzy rajcą lubelskim Maciejem Kasprowiczem a władzami miejskimi Lwowa, podtrzymując przywileje lwowian do sądzenia ich wyłącznie w granicach Korony. Monarcha orzeka, że w sprawach podlegających prawu magdeburskiemu pozew „jednym edyktem za trzy” nie ma mocy terminu zawitego, lecz stanowi jedynie pierwsze zwykłe wezwanie przed sąd.

Arcybiskup lwowski Paweł Tarło, za zgodą kapituły metropolitalnej, znosi uciążliwy obowiązek codziennego głoszenia kazań w Wielkim Poście ciążący na kaznodziei katedralnym na mocy fundacji arcybiskupa Bernardyna Wilczka z 1507 roku. Zamiast tego zobowiązuje go do wygłaszania kazań w katedrze jedynie w dwa wybrane dni powszednie każdego tygodnia Wielkiego Postu, a w niedziele i święta – rano i po południu.

Król Zygmunt August wyjaśnia i potwierdza przywilej swojego ojca, stanowiąc, że sprawy apelacyjne z sądów miejskich Lwowa nadsyłane w zapieczętowanych zwojach przez wyznaczonego posłańca mają być rozpatrywane przez sąd królewski z pominięciem generalnych odroczeń (limitacji). Zasada ta została rozciągnięta na osoby wszelkich stanów i jurysdykcji procesujące się przed sądami lwowskimi.

Dokument rozstrzyga spór kompetencyjny pomiędzy władzami Lwowa a gminą ormiańską, określając zakres właściwości sądu miejskiego i sądu ormiańskiego w sprawach karnych oraz majątkowych. Król potwierdza prawo Ormian do wyboru dwunastu seniorów do orzekania na zmianę z wójtem oraz normuje kwestie porządku miejskiego i składania przysięgi.

Król Zygmunt II August zatwierdza przedłożone artykuły i porządek prawny cechu mydlarzy lwowskich, zaaprobowane wcześniej przez rajców miasta Lwowa w 1561 roku.

Król Zygmunt II August potwierdza kapitule metropolitalnej lwowskiej prawo do pobierania cła mostowego i grobelnego we wsi Wierzbiż, nadanego pierwotnie przez Władysława Jagiełłę, oraz ustala szczegółowy taryfikator opłat przeznaczonych na konieczne naprawy dróg, grobli i mostów.

Król Zygmunt II August zatwierdza wpis z piotrkowskich ksiąg radzieckich z 1538 roku dotyczący sprzedaży domu z placem i ogrodem za Bramą Krakowską w Piotrkowie przez ołtarzystę Jana Kraskę na rzecz rajców i burmistrza miasta Lwowa. Nabywcy zobowiązani zostali do uiszczania dorocznego czynszu w wysokości 15 groszy na rzecz wspomnianego ołtarza na święto św. Mateusza.

Piotr Barzy, kasztelan przemyski i starosta generalny lwowski, wydaje kapitule metropolitalnej we Lwowie uwierzytelniony wypis z akt grodzkich z 1510 roku. Potwierdza on zbycie podmiejskiego młyna Ważny przez Barbarę młynarkę i jej syna Erazma na rzecz kapituły za sumę 300 grzywien.

Król Zygmunt II August zobowiązuje się pod słowem królewskim, że przez okres dwunastu lat nie wykupi ani nie odbierze kapitule metropolitalnej we Lwowie wsi Honiatycze i Czerkasy w powiecie szczerzeckim. Potwierdza nienaruszalność spokojnego posiadania tych dóbr wraz ze wszystkimi pożytkami aż do upływu tego terminu.

Rajcy lwowski, działając jako zarządcy szpitala Świętego Ducha, zapisują młynarzowi Maciejowi Malskiemu i jego żonie Katarzynie sumę 30 grzywien na trzeciej części nowo wybudowanego młyna na rzece Pełtwi we wsi Malechów oraz oddają im tę część w posiadanie i użytkowanie. Dokument zastrzega prawa dożywotnie Wawrzyńca Morawińskiego i jego żony Anny do pozostałych dwóch części młyna oraz nakłada na Macieja Malskiego obowiązek późniejszego utrzymania całego obiektu.

Nuncjusz apostolski Gian Francesco Commendone restytuuje godność dziekana w kapitule metropolitalnej we Lwowie, nakazując wybór dziekana spośród miejscowych kanoników. Ponadto inkorporuje do stołu kapitulnego kościół św. Jana za murami Lwowa wraz ze wszystkimi jego dobrami i dochodami z przeznaczeniem na uposażenie godności.

Król Zygmunt II August ponownie inkorporuje wsie Zubrza i Sichów do prawa magdeburskiego miasta Lwowa, potwierdzając ich status po weryfikacji na sejmie egzekucyjnym. Dokument uwalnia te dobra od jurysdykcji i podatków ziemskich oraz powinności wojennych, zobowiązując je jedynie do uiszczania podatku szosu wraz z miastem.

Król Zygmunt II August zwalnia mieszczan lwowskich z powszechnego obowiązku dostarczania podwód na potrzeby posłańców królewskich, przenosząc ten ciężar na wsie zamkowe. Nakazuje jednocześnie wpłacanie do skarbu koronnego kwoty 400 florenów z poboru szosu, pozostawiając resztę na potrzeby miasta.

Król Zygmunt II August zwalnia mieszczan lwowskich poszkodowanych w niedawnym pożarze miasta od wszelkich opłat, podatków i kontrybucji na okres ośmiu lat, aby ułatwić im odbudowę domostw i przywrócenie dawnej świetności Lwowa. Jednocześnie nakazuje poborcom ziem ruskich bezwzględne przestrzeganie tej ulgi pod groźbą niełaski królewskiej.

Papież Pius IV powiadamia lud miasta i diecezji lwowskiej o przeniesieniu biskupa Stanisława z Laodycei na urząd arcybiskupa lwowskiego po śmierci Pawła i nakazuje przyjęcie go oraz posłuszeństwo wobec jego pasterskich napomnień.

Król Zygmunt II August zatwierdza kapitule lwowskiej prawo do pobierania trzeciej miarki z młyna przy bramie Halickiej we Lwowie na okres trzydziestu lat. Po upływie tego czasu i spłaceniu sumy zastawnej młyn ma w pełni powrócić pod zarząd królewski.

Król Zygmunt II August zwalnia budynek lwowskiego ratusza z obowiązku odbywania w nim roków ziemskich, wieców szlacheckich i sądów komisarskich, rezerwując go wyłącznie dla urzędu i sądownictwa prawa miejskiego. Decyzję uzasadniono ciasnotą pomieszczeń ratuszowych oraz koniecznością niezakłóconego sprawowania władzy przez rajców w wielokulturowym i obciążonym obowiązkami mieście.

Król Zygmunt II August surowo nakazuje burmistrzowi i rajcom lwowskim przestrzeganie godzin zamykania bram miejskich pod groźbą kar, zakazując ich otwierania nocą z wyjątkiem wyższej konieczności oraz zapowiadając ukaranie każdego, w tym szlachty, kto wymuszałby wstęp do miasta.

Król Zygmunt II August zatwierdza transsumpt z lwowskich akt ziemskich, w którym mieszczanin lwowski Sebald Wortzel zastawia wieś Zamarstynów hetmanowi polnemu Mikołajowi Sieniawskiemu w zamian za dług w wysokości 5500 florenów. Dokument sankcjonuje poddanie tej czynności prawu ziemskiemu mimo wcześniejszego sprzeciwu władz miejskich Lwowa.

Kapituła metropolitalna lwowska zatwierdza cesję sumy 50 grzywien na młynie Stachierowskim uczynioną przez Dorotę na rzecz jej męża młynarza Stanisława na wypadek jej wcześniejszej śmierci. Jednocześnie oboje małżonkowie zobowiązują się do podwyższenia opłat arendowych i świadczeń w naturze na rzecz kapituły.

Adam Siemuszowski, surrogat starosty lwowskiego, wydaje kanonikom lwowskim wypis z akt z 1510 roku potwierdzający wykupienie młyna przed bramą Halicką od Małgorzaty Tłustej Marciszowej i jej syna Erazma. W dokumencie Małgorzata z synem kwitują odbiór zapłaty i zobowiązują się do zachowania wiecznego milczenia w sprawie owego młyna.

Sędzia Mikołaj Narajowski i podsędek Jan Brzozdowski poświadczają przebieg postępowania przed sądem ziemskim lwowskim między kapitułą metropolitalną lwowską a sukcesorami zmarłego Mikołaja Leśniowskiego. Sprawa dotyczyła dóbr we wsi Glinna oraz rozgraniczenia z dobrami Hodowica.

Sąd ziemski lwowski potwierdza przebieg wieloletniego procesu i przyznaje pracowitym Stanisławowi i Marcinowi z Basiówki intromisję w dobra szlachetnego Baltazara Leśniowskiego w Glinnej i Zimnej Wodzie za szkody i niestawiennictwo. Wypis zawiera relacje z poszczególnych roczków ziemskich oraz wzmianki o mandatach królewskich Zygmunta Augusta.

Sąd ziemski lwowski przysądza pracowitemu Albertowi z Basówki, poddanemu kapituły lwowskiej, wwiązanie (intromisję) w dobra Zimna Woda i Glinna należące do szlachetnego Baltazara Leśniowskiego w wyniku wygranego procesu o bezprawne zagarnięcie mienia.

Mikołaj Narajowski, sędzia, oraz Jan Brzozdowski, podsędek ziemski lwowski, poświadczają przebieg procesu i przyznanie intromisji w dobra Glinna i Zimna Woda Baltazara Leśniowskiego na rzecz Andrzeja, karczmarza ze wsi Basiówka.