Katalog źródeł

Król Władysław Jagiełło uroczyście przyrzeka, że miasto Lwów wraz z okręgiem i ziemią lwowską nigdy nie zostanie wydzielone ani nadane żadnemu księciu bądź innej osobie. Dokument gwarantuje ich wieczyste zachowanie przy monarsze, królowej Jadwidze, ich potomstwie oraz Koronie Królestwa Polskiego.

Dokument stanowi notarialny odpis wyroku sędziego i komisarza Stolicy Apostolskiej, rozstrzygającego spór o młyn za miastem na korzyść plebana lwowskiego kościoła Najświętszej Marii Panny przeciwko władzom i wspólnocie Lwowa. Potwierdza on wyłączne prawo kościoła do rzeczonego młyna i osiąganych z niego dochodów oraz orzeka o jego odzyskaniu po bezprawnym zagarnięciu przez miasto.

Król Władysław Warneńczyk nadaje Janowi z Sienna, podkomorzemu przemyskiemu i staroście sandomierskiemu, kamienicę we Lwowie przy ulicy Żydowskiej obok synagogi, niegdyś należącą do celnika Wołczka Żyda. Nadanie to następuje z pełnym prawem własności na wieczność w uznaniu wiernych zasług i trudów wojennych w sprawach Królestwa Węgier.

Jan z Czyżowa, namiestnik Królestwa Polskiego, poświadcza, że Jan z Zubrzy wyznaczył Mikołaja z Gołogór na opiekuna swoich małoletnich synów oraz zarządcę całego majątku aż do osiągnięcia przez nich pełnoletności.

Król Kazimierz Jagiellończyk nakazuje urzędnikom ziem ruskich zabronić kupcom omijania Lwowa nowymi drogami oraz powstrzymać szlachtę przed samowolnym pobieraniem ceł. Winni naruszeń mają zostać aresztowani wraz z przewożonym towarem, który przypaść ma mieszczanom lwowskim.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk potwierdza duchowieństwu i szlachcie ziem ruskich dotychczasowe prawa oraz immunitety, wprowadzając zarazem dodatkowe regulacje dotyczące m.in. miejscowego sądownictwa, zwolnień celnych i procedury wobec kmieci. Zakazuje także nakładania bezprawnych ceł oraz zbaczania przez kupców z wyznaczonych szlaków handlowych.

Dokument stanowi poświadczony przez notariuszy publicznych transumpt dwóch przywilejów króla Władysława Jagiełły: zezwolenia dla Żyda Wołczka na lokację wsi Wierzbiż z 1425 roku oraz nadania tejże wsi kapitule metropolitalnej lwowskiej z 1433 roku. Czynności dokonano we Lwowie na wniosek kanonika i prokuratora kapituły Jana z Szamotuł przed oficjałem Janem z Buczacza.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk nadaje arcybiskupowi lwowskiemu Grzegorzowi z Sanoka oraz miasteczku Dunajów prawo do odbywania dorocznego, ośmiodniowego jarmarku oraz cotygodniowego targu. Dokument gwarantuje przybywającym kupcom swobodne i bezpieczne poruszanie się wraz z towarami.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk nakazuje urzędnikom ziem ruskich i podolskich, a zwłaszcza staroście lwowskiemu Stanisławowi z Chodcza, aresztowanie kupców i konfiskatę towarów przewożonych z ominięciem przymusu lwowskiego prawa składu. Dokument przyznaje mieszczanom lwowskim uprawnienia do zatrzymywania winnych celem ochrony przywilejów miejskich i dochodów skarbu królewskiego.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk zwalnia mieszkańców Lwowa na sześć lat od wszelkich podatków, kontrybucji i opłat w uznaniu trudów i wydatków poniesionych na wznoszenie miejskich murów oraz fos obronnych. Równocześnie nakazuje poborcom podatkowym bezwzględne respektowanie nadanego immunitetu.

Król Aleksander Jagiellończyk zwalnia poddanych wsi Honiatycze, należącej do kapituły lwowskiej, na 15 lat od wszelkich robocizn i stacji na rzecz zamku lwowskiego z powodu zniszczeń poczynionych przez Turków i Tatarów. Nakazuje staroście lwowskiemu Stanisławowi z Chodcza oraz jego następcom bezwzględne przestrzeganie tej ulgi.

Król Aleksander Jagiellończyk eryguje w katedrze lwowskiej kanonikat i prebendę przeznaczoną dla stałego kaznodziei w celu krzewienia wiary i głoszenia słowa Bożego. Prawo patronatu oraz wyboru odpowiedniego kapłana na to stanowisko monarcha przekazuje wieczcancel arcybiskupowi Bernardowi i kapitule lwowskiej.

Król Aleksander Jagiellończyk potwierdza kapitułom metropolitalnym we Lwowie przywilej Władysława Jagiełły z 1432 roku. Nadaje on dziesięciu kanonikom nowej fundacji prawo do corocznego odbioru czterech wozów soli z żup drohobyckich.

Król Aleksander Jagiellończyk nadaje burmistrzowi, radzie i miastu Lwów prawo wieczystego poboru mostowego w wysokości jednego grosza polskiego od każdego obładowanego wozu wjeżdżającego do miasta. Uzyskane dochody mieszczanie zobowiązani są w całości przeznaczać na naprawę okolicznych dróg publicznych oraz miejskich fortyfikacji.

Arcybiskup lwowski Bernard Wilczek zatwierdza nadanie kanonii i prebendy kaznodziejskiej mistrzowi Stanisławowi z Krakowa oraz włącza do jej uposażenia 300 florenów z zapisu mieszczanina Piotra Stryczka. Akt szczegółowo reguluje obowiązki kaznodziejskie, warunki egzaminowania i rezydencji oraz zakazuje zamiany tego beneficjum na inne.

Król Zygmunt I zezwala magistrowi Michałowi, notariuszowi lwowskiemu, na wykupienie trzeciej części Młyna Piekarskiego na przedmieściu lwowskim za sumę pięćdziesięciu grzywien. Zapisuje mu tę kwotę oraz prawo pobierania trzeciej części dochodów z młyna z obowiązkiem ponoszenia jednej trzeciej kosztów jego napraw.

Król Zygmunt I Stary potwierdza przywilej króla Kazimierza IV Jagiellończyka z 1472 roku ustanawiający we Lwowie dwa jarmarki roczne na uroczystości Świętej Trójcy oraz św. Agnieszki. Dokument reguluje szczegółowe uprawnienia handlowe, prawo składu, opłaty celne, wypas bydła kupieckiego oraz jurysdykcję sądową nad kupcami.

Król Zygmunt I rozstrzyga spór kompetencyjny między radą miasta Lwowa a gminą ormiańską, znosząc urząd odrębnego wójta ormiańskiego i poddając Ormian pod jurysdykcję miejską w sprawach o nieruchomości oraz w czterech artykułach kryminalnych. W pozostałych sprawach ormiańskich sądzić ma wójt miejski wraz z sześcioma starszymi ormiańskimi według ich prawa ojczystego, z prawem apelacji bezpośrednio do majestatu królewskiego.

Król Zygmunt I na prośbę arcybiskupa lwowskiego Bernarda Wilczka potwierdza wyrok króla Władysława Jagiełły z 1422 roku regulujący wysokość rocznych opłat na stół arcybiskupi, uiszczanych na świętego Marcina przez kmieci i osadników prawa niemieckiego w diecezji lwowskiej. Dokument ustala stały wymiar tego świadczenia na sześć groszy szerokich z każdego posiadanego łanu, z wyjątkiem osadników lwowskich płacących po jednym wiardunku.

Król Zygmunt I nakazuje urzędnikom koronnym udzielanie pomocy przedstawicielom Lwowa w konfiskacie towarów i zatrzymywaniu kupców omijających lwowski skład. Ostrzega przy tym urzędników, że wszelkie straty wynikłe z braku ich współdziałania zostaną ściągnięte z ich własnych majątków.

Sędzia i podsędek ziemi krakowskiej poświadczają dekret króla Zygmunta I rozstrzygający spór celników z kupcami o drogi pędzenia bydła i przewozu towarów z Rusi, Podola, Wołynia i Mołdawii. Zgodnie z wyrokiem woły i towary z Rusi, Podola i Mołdawii należy kierować przez Lwów, Gródek i Przemyśl do Sandomierza, natomiast z Wołynia przez Lublin i Radom, pod groźbą konfiskaty.

Król Zygmunt I Stary na prośbę władz miasta Lwowa przenosi doroczny jarmark ze święta Świętej Trójcy na święto św. Małgorzaty, zwalniając przybywających kupców od opłat celnych. Jednocześnie potwierdza odbywanie jarmarku na święto św. Agnieszki z zachowaniem dotychczasowego obowiązku uiszczania cła.

Król Zygmunt I Stary zatwierdza na prośbę mieszczan lwowskich wyrok króla Aleksandra Jagiellończyka z 1506 roku. Potwierdza on zwolnienie lwowian z opłat cła lubelskiego i zakazuje celnikom lubelskim jego pobierania.

Król Zygmunt I rozstrzyga spór pomiędzy dzierżawcą ceł Andrzejem z Tęczyna a mieszczanami lwowskimi, zezwalając kupcom lwowskim na podróże przez Kraków i Sandomierz do Lublina i dalej z pominięciem komór w Bełzie, Chełmie i Hrubieszowie, nakazując jednak powrót tą drogą przy rezygnacji z dalszej trasy. Jednocześnie zawiesza zwolnienie celne Lwowa w tych trzech komorach wyłącznie na czas trwania zastawu dóbr Tęczyńskim, zatwierdzając ogólny przywilej celny króla Aleksandra.

Król Zygmunt I Stary nakazuje urzędnikom koronnym i miejskim udzielanie pomocy mieszczanom lwowskim w zatrzymywaniu kupców omijających lwowski skład towarów. Zabrania nielegalnego transportu wołów, wosku i innych towarów z Rusi i Podola z pominięciem Lwowa i należnych ceł pod groźbą kar majątkowych.

Król Zygmunt I odracza ostateczne rozstrzygnięcie sporu między miastami Lwowem i Lublinem o przejazd kupców ze Wschodu. Do czasu dokładnego zbadania przywilejów obu stron monarcha nakazuje zachować lwowskie prawo składu i zatrzymywać kupców tureckich, tatarskich oraz wołoskich.

Król Zygmunt I Stary na sejmie walnym w Krakowie nadaje miastu Lwowowi na wieczność prawo pobierania opłaty targowej od każdego wozu z towarami, przyznanej niegdyś czasowo przez króla Jana Olbrachta. Uzyskane w ten sposób dochody zostają przeznaczone na odnowienie i utrzymanie fortyfikacji miejskich.

Król Zygmunt I Stary, zważywszy na położenie Lwowa na zagrożonym pograniczu oraz zasługi tamtejszych rzemieślników w obronie murów miejskich, wyłącza lwowskie cechy z ogólnego nakazu kasacji bractw w Koronie i uroczyście potwierdza wszystkie ich dotychczasowe prawa, statuty i przywileje.

Król Zygmunt I Stary zatwierdza rezygnację władz Lublina z procesu przeciwko Lwowowi w sprawie zatrzymywania kupców podążających na jarmarki lubelskie. Monarcha uwalnia mieszczan lwowskich od wszelkich roszczeń oraz potwierdza lwowskie prawo składu i inne przywileje handlowe.

Król Zygmunt I Stary odnawia utracone w pożarze przywileje sukienników lwowskich, potwierdzając ich wyłączne prawo do krajania i sprzedaży sukna na łokcie w mieście Lwowie oraz zakazując tego procederu innym kupcom pod karą konfiskaty towaru. Władca nakazuje staroście oraz władzom miejskim Lwowa udzielanie cechowi sukienników wszelkiej pomocy i ochrony w egzekwowaniu tych praw.

Król Zygmunt II August zatwierdza arcybiskupowi lwowskiemu Piotrowi Starzechowskiemu, kapitule oraz duchowieństwu kościoła metropolitalnego we Lwowie wszelkie prawa, przywileje, wolności i immunitety nadane przez swoich poprzedników. Potwierdzenie to nastąpiło na sejmie walnym w Piotrkowie w wykonaniu monarszej przysięgi koronacyjnej.

Król Zygmunt II August zatwierdza starszym oraz wspólnocie Ormian lwowskich wszelkie prawa, przywileje, wolności, immunitety i dawne zwyczaje nadane przez jego poprzedników, w tym przez króla Zygmunta I Starego.

Król Zygmunt II August zatwierdza wyrok sejmu walnego krakowskiego, który skasował pozew szlachcica Waśka Łahodowskiego wytoczony przeciw władzom Lwowa przed sądem grodzkim. Dokument potwierdza przywilej wyłączający mieszczan lwowskich spod obcej jurysdykcji i nakazuje pozywanie ich wyłącznie przed sąd miejski.

Król Zygmunt August potwierdza w formie transsumptu cztery wcześniejsze przywileje królewskie dla miasta Lwowa. Dokument gwarantuje wyłączenie mieszczan lwowskich spod obcych jurysdykcji i sądów komisarskich oraz zwalnia lwowskich kupców wszystkich obrządków z opłat celnych m.in. w Chełmie, Bełzie i Hrubieszowie.

Król Zygmunt II August znosi uciążliwą daninę w naturze z żywych ryb, uiszczaną dotąd przez mieszczan lwowskich na zamek królewski, zastępując ją stałą opłatą pieniężną pobieraną od naczyń z rybami przywożonymi na miejski targ. Nakazuje staroście lwowskiemu oraz jego urzędnikom bezwzględne przestrzeganie nowo ustanowionej taksy targowej.

Król Zygmunt II August potwierdza przywilej króla Władysława III Warneńczyka z 1444 roku, nakazujący szlachcie i duchowieństwu wyprzedaż lwowskich nieruchomości w ciągu roku mieszczanom lwowskim. Dodatkowo monarcha wprowadza obowiązkowe urzędowe taksowanie obciążanych dóbr przez magistrat pod przysięgą oraz zakazuje sztucznego zawyżania długów zastawnych ponad oszacowaną wartość.

Król Zygmunt II August ustala porządek sprzedaży przywożonych z Grecji win małmazyjskich i muszkateli we Lwowie, nakazując obcym kupcom ich wystawienie na wozach rynkowych przez cztery tygodnie przed ewentualnym złożeniem do piwnic mieszczan. Regulacja miała ukrócić praktyki spekulacyjne zagranicznych handlarzy i zapobiec sztucznemu zawyżaniu cen trunków.

Król Zygmunt II August zezwala mieszczanom lwowskim na wykupienie z rąk żony Krzysztofa Gnojeńskiego królewskich wsi Kożyce, Jamelna i Jaromierka wraz z karczmą, stawem i młynem. Dokument gwarantuje miastu spokojne posiadanie i użytkowanie tych dóbr przez okres dwudziestu lat od momentu objęcia intromisji, z zastrzeżeniem zwrotu sumy zastawnej przez monarchę po upływie tego czasu.

Król Zygmunt II August zatwierdza transumowany dokument rady miejskiej Lwowa z 1529 roku zawierający statut i artykuły mistrzowskie połączonego cechu kowali, ślusarzy, mieczników, kotlarzy, zbrojarzy i iglarzy. Władca nadaje postanowieniom cechowym moc prawną na prośbę starszych i braci cechowych.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór pomiędzy rajcą lubelskim Maciejem Kasprowiczem a władzami miejskimi Lwowa, podtrzymując przywileje lwowian do sądzenia ich wyłącznie w granicach Korony. Monarcha orzeka, że w sprawach podlegających prawu magdeburskiemu pozew „jednym edyktem za trzy” nie ma mocy terminu zawitego, lecz stanowi jedynie pierwsze zwykłe wezwanie przed sąd.

Król Zygmunt II August zobowiązuje się pod słowem królewskim, że przez okres dwunastu lat nie wykupi ani nie odbierze kapitule metropolitalnej we Lwowie wsi Honiatycze i Czerkasy w powiecie szczerzeckim. Potwierdza nienaruszalność spokojnego posiadania tych dóbr wraz ze wszystkimi pożytkami aż do upływu tego terminu.

Król Zygmunt II August zatwierdza kapitule lwowskiej prawo do pobierania trzeciej miarki z młyna przy bramie Halickiej we Lwowie na okres trzydziestu lat. Po upływie tego czasu i spłaceniu sumy zastawnej młyn ma w pełni powrócić pod zarząd królewski.

Król Zygmunt II August zwalnia budynek lwowskiego ratusza z obowiązku odbywania w nim roków ziemskich, wieców szlacheckich i sądów komisarskich, rezerwując go wyłącznie dla urzędu i sądownictwa prawa miejskiego. Decyzję uzasadniono ciasnotą pomieszczeń ratuszowych oraz koniecznością niezakłóconego sprawowania władzy przez rajców w wielokulturowym i obciążonym obowiązkami mieście.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór pomiędzy miastem Lwowem a spadkobiercami Kazimierza Hynka, nakazując im zwrot dokumentów i ustąpienie z posiadania trzeciej miarki młyna Zimnowodzkiego przed Bramą Krakowską po wypłaceniu należnej sumy. Władca wyznacza woźnego ziemskiego do dokonania intromisji na rzecz miasta pod zakładem 1000 grzywien i z pomocą starosty lwowskiego.

Król Zygmunt II August zatwierdza dwa wcześniejsze dokumenty z 1417 i 1499 roku dotyczące rozgraniczenia Lwowa z posiadłościami Zubrza i Sychów oraz zasad korzystania z tamtejszych lasów. Akt nadaje wieczystą moc prawną dawniejszym ugodom i wytyczonym kopcom granicznym.

Król Zygmunt II August potwierdza dawny przywilej króla Władysława Jagiełły uwalniający miasto Lwów od obowiązku dostarczania podwód i opłat z tego tytułu pomimo uchwały sejmu warszawskiego. Jednocześnie król umarza proces wytoczony władzom miejskim przez instygatora koronnego o zaległe kontrybucje.

Król Zygmunt August przywraca ośmioletnie zwolnienie z podatków publicznych dla mieszczan lwowskich dotkniętych pożarem i zarazą, uchylając wobec nich skutki unieważnienia immunitetów z sejmu lubelskiego. Ponadto deklaruje, że miasto Lwów obowiązane jest płacić poborcom podatkowym wyłącznie szos oraz czopowe według dawnego zwyczaju.

Król Zygmunt II August skazuje zaocznie poborcę ceł Melchiora Koślę na karę 3000 grzywien na rzecz władz i pospólstwa Lwowa za niestawiennictwo w sądzie i niezłożenie przysięgi. Jednocześnie monarcha zatwierdza całkowite zwolnienie lwowskich mieszczan z wszelkich opłat celnych na obszarze Korony i podległych jej ziem.

Król Henryk Walezy potwierdza w formie vidimus dekret Zygmunta Augusta z akt ziemskich lwowskich, wyjaśniający i utrwalający przywilej królowej Jadwigi zwalniający mieszczan lwowskich z opłat celnych. Dokument zapewnia wieczystą moc prawną wolności celnych przysługujących miastu Lwowu na obszarze Korony i podległych domen.

Król Zygmunt III Waza potwierdza i nakazuje wpisać na trwały pergamin siedem ugód zawartych pomiędzy mieszczanami i rajcami lwowskimi a okoliczną szlachtą, dotyczących poboru ceł, myt i opłat za wypas bydła (spasnego). Na mocy tych porozumień szlachta zobowiązała się do respektowania królewskich immunitetów handlowych Lwowa i niepobierania nienależnych opłat.