[Польською; переклад очікується] Wyrok króla Zygmunta I Starego ograniczający prawa handlowe Żydów lwowskich

[Польською; переклад очікується] Zygmunt, z Bożej łaski król Polski, wielki książę Litwy, a także pan i dziedzic Rusi, Prus itd. Oznajmiamy brzmieniem niniejszego [pisma] wszystkim, którym to wiedzieć należy. Ponieważ już dawniej poskarżyli się nam nasi mieszczanie lwowscy na mieszkających tam Żydów, że ci, prowadząc w owym mieście Lwowie na rozmaite sposoby wszelki handel swobodniej, niż wypada i przystoi, a także krążąc po innych sąsiednich miastach, miasteczkach i wsiach, przechwytują ich zyski i pożytki z wielką stratą i uszczerbkiem dla owych [mieszczan], którzy twierdzili, że bardziej z powodu tak niepohamowanej swobody handlu Żydów niż z jakiejkolwiek innej przyczyny ich majątki publiczne i prywatne wielce już zubożały i z dnia na dzień coraz bardziej ubożeją, wyznaczyliśmy byli pewnych naszych komisarzy do zbadania owej skargi i sprawy. Oni zaś, przejrzawszy prawa i dokumenty rzeczonych Żydów oraz uprawnienie do swobodnego uprawiania handlu wszelkiego rodzaju rzeczami, towarami i sposobami, udzielone im przez nas, nie czyniąc w nim żadnego ograniczenia ani miarkowania, odesłali ową sprawę pod nasze rozpoznanie. Odłożywszy ją i zawiesiwszy do obecnego sejmu walnego, wreszcie na tymże sejmie wraz z naszymi doradcami dojrzale ją rozpatrzywszy, wysłuchawszy przedłożeń oraz odpowiedzi stron i przejrzawszy ich prawa i dokumenty – chociaż wspomnianym Żydom zamieszkującym miasto Lwów udzieliliśmy wspomnianego uprawnienia do swobodnego handlowania i kupczenia wszędzie, jakimikolwiek sposobami, rzeczami i towarami wedle upodobania naszej woli – to jednak mając łaskawy i większy wzgląd, jak przystoi, na pospólstwo mieszczan i kupców owego miasta Lwowa, położonego na rubieżach naszego Królestwa, dla którego to naprawy, obrony i zachowania ponoszą zwykle wiele ciężarów, a pragnąc zatroszczyć się o ich pożytki, aby tym łatwiej owe ciężary mogli ponosić i zdobywać dla siebie utrzymanie, uznaliśmy, że rzeczone uprawnienie nadane Żydom należy ograniczyć oraz w jego mocy osłabić lub uszczuplić, jako i ograniczamy oraz do takiego umiarkowania i porządku owo uprawnienie uznaliśmy za stosowne sprowadzić i sprowadzamy, postanawiamy i zarządzamy: Że Żydzi nie powinni sprzedawać żadnych towarów w swoich domach, zgodnie z dawnym zwyczajem; suknem zaś jakiegokolwiek rodzaju, którego we Lwowie nie powinni sprzedawać ani tnąc na łokcie, ani nawet w całych sztukach, lecz jedynie na jarmarkach innych miast i miasteczek, takimi suknami w całych sztukach oraz tnąc na sążnie lub łokcie mogą handlować za gotówkę albo jedynie za woły, albo za surowe skóry wołowe, krowie, cielęce i baranie oraz za wosk; żadnymi zaś innymi rzeczami swobodnie handlować nie będą mogli. Żadnych innych drobnych towarów i rzeczy poza wyżej wymienionymi nie powinni kupować ani sprzedawać. [Na marginesie lewym: Aby Żydzi nie biegali samowolnie po mieście] Również Żydzi nie powinni biegać po zaułkach i ulicach, ani na przedmieściach miasta Lwowa, ani innych miast, miasteczek i wsi, nawet w tygodniowe dni targowe, skupując jakiekolwiek rzeczy, woski, skóry wszelkiego rodzaju, lecz powinni zadowolić się i czekać na czas jarmarków, skupując woły do liczby dwóch tysięcy określonej im w innym naszym liście, a także skóry i wosk jedynie za sukno lub gotówkę. Sukno zaś w całych [...] mogą sprzedawać w granicach Lwowa jedynie na sposób innych obcych kupców, podług porządku oddawna tam ustanowionego i przestrzeganego. Również mogą, tak w czasie jarmarków, jak i poza jarmarkami, w jakiekolwiek dni sprzedawać skóry, wosk i woły, lecz z towarów owych nie [mogą] kupować ani drobiazgów, ani poza jarmarkami. Również niewiasty i żony Żydów nie powinny włóczyć się od drzwi do drzwi z koszykami po mieście, jawnie lub potajemnie [wystawiając] na sprzedaż płótna, pieprz, szafran i inne korzenie jakiegokolwiek rodzaju, uncje złotych nici, jedwab i tkaniny jedwabne oraz pospolite i jakiekolwiek inne [...] z takich ich towarów. Którą to naszą ordynację dotyczącą wszystkich i poszczególnych wyżej wymienionych [spraw] przez nas uczynioną, chcemy rozciągnąć także na Żydów mieszkających na przedmieściach tegoż miasta Lwowa oraz na jakichkolwiek innych obcych Żydów, znosząc i odwołując, tak jak znosimy i odwołujemy wolność prowadzenia przez nich handlu udzieloną przez nas owym Żydom mieszkającym na lwowskich przedmieściach, której mocy trwać nie chcemy, i owych Żydów przedmiejskich zrównujemy w wyżej wymienionych sprawach z innymi Żydami mieszkającymi w mieście Lwowie, a niniejsze [postanowienia] mają obowiązywać wedle upodobania naszej woli. Dlatego tobie, wielmożnemu Stanisławowi z Chodcza, marszałkowi naszego Królestwa i staroście lwowskiemu oraz jakiemukolwiek innemu każdoczesnemu staroście lwowskiemu, a także wszystkim innym i poszczególnym starostom innych miejsc na ziemiach Rusi i ich podstarościm oraz burmistrzom i rajcom miast i miasteczek tychże ziem surowo polecamy i nakazujemy, abyście ową naszą ordynację ściśle utrzymywali, a samych Żydów oraz ich żony i niewiasty przekraczających tę naszą ordynację i postępujących wbrew niej, czy to przy zakupie, czy sprzedaży rzeczy i towarów im niedozwolonych, karali przez zabranie i aresztowanie tychże rzeczy, zabezpieczając je i zachowując do naszej wiadomości, czego dla łaski naszej inaczej nie uczyńcie. Działo się i dano na sejmie walnym piotrkowskim, w najbliższy piątek w wigilię świętego Tomasza Apostoła, Roku Pańskiego tysiąc pięćset dwudziestego pierwszego, panowania naszego piętnastego. [Pod tekstem z lewej strony:] Piotr, biskup przemyski i podkanclerzy, podpisał. [Pod tekstem z prawej strony:] Ze sprawozdania wspomnianego pana Piotra, biskupa przemyskiego i podkanclerzego Królestwa Polskiego. [Na odwrociu:] [Czerwonym atramentem, XVIII w.:] Rubryka druga / Litera B. Numer 32. [Poniżej:] 2. B. 32. [Dawne noty i sygnatury archiwalne, m.in.:] Numer 6 / do Wiązki 257 / Numer P. 6 / M. J. Ordynacja z Żydami w sprawie handlu 1521 / [...]

Sigismundus Dei gratia Rex polonie Magnus Dux Lithuanie Russie Prussieq[ue] etc dominus et heres. Significamus tenore presentium quibus expedit vniversis. Quia cum iam pridem questi essent nobis Ciues nostri Leopoldien[ses] de Judeis illic commorantibus, q[uod] ipsi quaslibet negociaciones liberius q[ua]m par et equum esset multifarie in eadem Ciuitate Leopolien[si] exercendo, et etia[m] per alias ciuitates oppida et villas vicinas discurrendo, eorum lucra et commoditates preziperent, cum magna iactura et detrimento ipsorum affirmantium se magis propter tam effrenatam negociandi Judeorum licentiam q[uam] ob aliquam aliam causam in publicis et suis priuatis facultatibus plurimum iam decresisse, magisq[ue] indies decrecere, designaueramus nonnullos Commissarios nostros ad cognoscendum de huiusmodi querela et causa, qui conspectis Juribus et munimentis predictorum Judeorum et facultate omni genere rebus mercibus et modis negociationem libere exercendi per nos eis concessa, nullum prescriptum et moderationem in illa facientes, eandem causam ad nostram cognitionem remiserunt. Quam nos ad presentem generalem Conuentum dilatam et suspensam, tandem in eo ipso Conuentu vnacum nostris consiliarijs mature examinantes, auditis partium propositionibus et responsis, Juribusq[ue] et munimentis illarum reuissis, licet concesserimus predictam facultatem mercandi et negociandi libere et passim vbiq[ue] quibuscunq[ue] modis, rebus et mercibus Judeis ipsis Ciuitatem Leopoliensem incolentibus, ad nostre voluntatis beneplacitum tamen habentes benignam et maiorem rationem, sicuti decens est, communium ciuium et mercatorum eiusdem ciuitatis Leopolien[sis] in finibus Regni nostri situate, pro cuius reparatione, munitione et conseruatione, vsi multa onera sustinent, eorumq[ue] commoditatibus prospicere volentes, quo facilius et eadem onera sustineant, ac victum sibi querant, memoratam facultatem Judeis concessam limitandam, ac viribus suis debilitandam seu diminuendam esse censuimus, prout limitamus ac ad tale temperamentum et ordinationem eam ipsam facultate[m] seducendam esse duximus, reducimurq[ue]: statuimus et ordinamus Q[uo]d Judei nullas merces in domibus suis vendere debent, iuxta consuetudinem antiquam, pannos vero cuiuslibet maneriei, quos tamen neq[ue] vlnatim incidendo, nec etiam integre vendere debent in Ciuitate ipsa Leopolien[si], sed duntaxat in nundinis aliarum ciuitatum et oppidorum, tales pannos integre et brachijs seu vlnis incidendo vendere pro parata pecunia, aut pro bobus vel pro pellibus duntaxat, bouinis, vaccinis, vitulinis et mutoninis crudis, et pro cera possint, nullis vero alijs rebus, comercia facere libere poterint. Nullas m[i]n[or]es alias merces et res preter predictas emere et vendere debent. [Margines lewy: Ne Judei passim p[er] civitat[em] / discurrant] Item Judei non debent per vicos et plateas, neq[ue] in suburbijs Ciuitatis Leopolien[sis], neq[ue] aliarum Ciuitatum, oppidorum et villarum, etiam diebus forensibus septimanatibus discurrere, quasqunq[ue] res, ceras, pelles omnis generis coemendo, sed contenti esse debent et expectare tempora nundinarum coemendo boues ad numerum duorum millium illis alijs literis nostris preffinitum, necnon pelles et ceram duntaxat pro panno aut parata pecunia. Pannu[m] vero integris [...] intra Leopolien[sem] duntaxat vendere possunt, more aliarum hospitum mercatorum iuxta ordinationem illic diu factam et obseruatam. Item possunt etiam tempore nundinarum q[ua]m preter nundinas quibusl[ibe]t diebus pelles, ceram et boues vendere, se[d] me[rcibus] istorum nec m[in]ora neq[ue] preter nundinas emere. Item mulieres et coniuges Judeorum non debent ostiatim cum sportulis in Ciuitate vagari, palam aut clandestine telas, piper, Crocum, et alia cuiuslibet generis aromata, vncias auri filati, sericum et pannos sericeos et comunes et queuis alia ad vendendum p[roferendo?] [...] mercium eorum talium. Quam quidem ordinationem nostram super omnibus et singulis premissis per nos factam, etiam extendi volumus ad Judeos in suburbijs eiusdem ciuitatis Leopolien[sis] degentes et alios quoscunq[ue] externos Judeos, tollentes et reuocantes, prout tollimus et reuocamus libertatem ipsis Judeis in suburbijs Leopolien[sibus] degentibus ad negociationes per eos exercendas per nos illis concessam, quam viribus subsistere nolumus, eosdemq[ue] Judeos suburbanos alijs Judeis in ciuitate Leopolien[si] comorantibus in premissis coequamus, presentibus ad nostre voluntatis beneplacitum valituris. Quocirca tibi Magnifico Stanislao de Chodecz Regni nostri Marschalco et Leopolien[si] Capitaneo et cuicunq[ue] alteri capitaneo Leopolien[si] pro tempore existenti, ac omnibus alijs et singulis aliorum locorum in terris Russie Capitaneis et eorum vicecapitaneis ac proconsulibus et consulibus ciuitatum et oppidorum earundem terrarum districte committimus et mandamus vt huiusmodi ordinationem nostram firmiter manuteneatis, Judeosq[ue] ipsos ac eorum coniuges et mulieres, siue in emptione siue vendicione rerum et mercium illis non concessarum, eandem ordinationem nostram transgredientes et ei contrauenientes per receptionem et arrestationem earundem rerum puniatis, zelmendo ac conseruando illas ad informationem nostram, pro gratia nostra non aliter facturi. Act[um] et dat[um] in Conuentione generali piotrkowien[si] feria sexta proxima in vigilia sancti Thome Apostoli, Anno domini Millesimo quingentesimo vigesimo primo, Regni nostri quintodecimo. [Pod tekstem z lewej strony:] Petrus Ep[iscop]us Pr[zemisliensis] et / vicecancell[arius] s[ubscripsit] [Pod tekstem z prawej strony:] Ad relacionem prefati domini Petri Ep[iscop]i Premislien[sis] / et Regni polonie Vicecancellarij [Verso:] [Czerwonym atramentem, XVIII w.:] Rubrica Secunda / Litt. B. Nro 32. [Poniżej:] 2. B. 32. [Różne dawne noty i sygnatury archiwalne, m.in.:] Nro 6 / ad Fasc. 257 / Nro P. 6 / M. J. Ordinatio cum Judaeis pro Mercatura 1521 / [...]