Porady dla Lwowa: pospolite ruszenie, obrona i jurysdykcja

[Przekład odczytanych ustępów; luki pozostawiono.] Wielce szanowni Panowie, czcigodni Patroni! Otrzymałem Wasz list napisany 16 bieżącego miesiąca i zawarte w nim polecenia, które chętnie chciałbym wykonać. Nie mogę jednak wydobyć z warszawskich akt grodzkich zapisu o zwolnieniu miast od pospolitego ruszenia: działalność kancelarii jest wstrzymana. Zmarł pisarz ziemski warszawski, który według praw mazowieckich jest zarazem pisarzem grodzkim. Jego śmierć powoduje przerwę w działaniu obu kancelarii; tak samo dzieje się w innych grodach Mazowsza. […] Po śmierci pana Sobolewskiego akta zamknięto i sądy grodzkie nie działają. Jedynie sędzia, a właściwie podstarości grodzki, sądzi sprawy na podstawie konstytucji z 1659 roku o grodzie warszawskim. Przepraszam, że ta przeszkoda uniemożliwia mi wykonanie usługi. Powtarzam radę przekazaną w zeszłym tygodniu panu Łyżkowiczowi [?]: sięgnąć do grodu lwowskiego i rejestrów pospolitego ruszenia z 1621 oraz 1653 roku. Można z nich ustalić, co zrobiło miasto. Można też zajrzeć do rejestrów kasy miejskiej, które pokażą wydatki na tamte wyprawy. Nie wspominam 1673 roku, gdy Lwów był w opałach z powodu Kapłana baszy [?]. […] Rada dotycząca Warszawy zakłada wyprawę ze wsi ziemskiej Solca, a nie z samego miasta, ponieważ tutaj znajduje się Archiwum Koronne pozbawione innej warty. Miasto zapewnia mu swoją straż; obowiązek jest tak ciężki, że właściciel kamienicy staje na warcie co trzeci dzień. Co do drugiego punktu listu […] radzę nie pozwalać na żadne opłaty i stawiać opór ich wymuszaniu […], nie dawać pieniędzy, odpędzać poborców od sklepów, a ostatecznie zamknąć miasto i stanąć pod bronią; będą musieli prosić. Król szwedzki, najeźdźca, jest bardzo zuchwały, dopóki Sasi przed nim uciekają. Z Bożej łaski wszystko będzie dobrze, a nasz król August II zwycięży, gromadząc wiernych Polaków w obronie majestatu. Każdy napastuje tak długo, dopóki uciskany nie stawi oporu. Tamtejsze sądy nie mają obecnie właściwości w sprawie wyprawy: dopiero po kampanii będzie sąd nad tym, kto przekroczył prawo. Tymczasem utrzymujcie własne warty przy bramach, ponieważ garnizon wyprowadzono. W pobliskim grodzie złóżcie protestacje i oświadczenia o zapewnianiu bezpieczeństwa; wspomnijcie Samusia Kozaka, który zajął Bohusław i Korsuń, oraz […] Tatarów często przechodzących blisko miasta. Usprawiedliwimy się wobec sankcji prawa z 1621 roku. Co do trzeciego punktu: gdy kogoś z magistratu lub mieszczan […] do grodu, trzeba stanąć, zakwestionować właściwość sądu i odwołać się do sądu królewskiego. […] Jeżeli odmówią zapisania apelacji, należy zaprotestować w sąsiednim grodzie przeciw tej odmowie […]. [Dalsza klauzula o niestawiennictwie i apelacji nieodczytana w całości.] Co do czwartego punktu, bardzo żałuję pana Licza [?] i zarzucam mu, że się nie stawił. Nie potrafię poradzić inaczej, jak […] wydać pozwy na sejm w celu uchylenia wyroku […]. Można na mocy własnej jurysdykcji przymknąć bramy: niech gród prosi o ich otwarcie; poborcy będą skromniejsi. Radziłbym też napisać do hetmana w obozie i poskarżyć się na te uciski. […] Wielką niesprawiedliwością jest niezrozumienie, że miasta utrzymują Rzeczpospolitą, powstrzymują dalsze postępy nieprzyjaciół, podtrzymują majątek miejski […] i wspierają stan szlachecki. Zapewniają potrzebne dobra, żyją oszczędnie, pracą i umiejętnością gromadzą majątki — więc mają być uciskane, karane, obdzierane i łupione [ironiczne wyliczenie autora]. Przekazuję swoją opinię; Wam pozostawiam wybór postępowania. […] Warszawa, 29 sierpnia 1702.

[S.2] Nobilissimi Domini, Dni Patroni Colendissimi. Odbieram list WMM Panow d.16 praesentis pisany y w nim czytom Mandata WMM Państwa, ktore z wielką ochotą życzyłbym exequi. Lecz co się tycze pierwszego respektem wyjęcia Regestru z Akt Grodzkich Warszawskich uwolnienia Miast od Pospolitego Ruszenia, lubo wielką ochotę mogę w tym służyć, jednak nie mogę, iest ta przyczyna, bo Acta Castrensia Varsaviensia vacant. Zmarł P. Pisarz Ziemski Warszawski, ktory insimul zawsze iest Pisarzem Grodzkim iuxta Excepta Masoviae, a tak morte ipsius interveniente vacant Acta Terrestria et Castrensia nie tylko tu w Warszawie, lecz po całym Mazowszu, gdy similis casus w Grodach innych datur. […] Iakoż po śmierci Nieboszczyka JmP Sobolewskiego Acta zamknięte, Sądy Grodzkie silent. JmP Sędzia albo raczey Podstarości Grodzki tylko sądzi [S.3] Sprawy vigore Constitutionis Anni 1659 o Grodzie Warszawskim napisanej. Że tedy nie mogę propter hoc impedimentum służyć WMM Państwu, uniżenie przepraszam. Ale iako przeszłego tygodnia do JmP Łyżkowicza [?] […] pisałem, tak y teraz toż samo repeto: uczynić recurs do Grodu Lwowskiego, obaczyć Regestra Pospolitego Ruszenia Anni 1621 & 1653. Z tych się informować quid gessit Civitas, albo też uczynić recurs do Regestra Cassae Civilis; ztamtąd patebit quantum expensum vel erogatum est na tamte Pospolite Ruszenie, nie wspominaiąc Anni 1673, bo Urbs Leopolis była w opale od Kapłan Baszy [?]. Miasto Warszawa […] dała tę Radę, żeby expediant z Wioski Ziemskiey Solca, z Miasta aby nie była expeditio, per rationem że tu Archivium Regni iest, przy ktorym żadney Warty nie masz. Miasto securitati Archivi Regni prospiciendo Wartę swoię Mieyską kładzie y tak ciężką, że w [S.4] trzeci dzień haeres et possessor kamienice stawa na Warcie. Quoad secundum punctum listu […] moie zdanie żeby żadnych gabellas nie pozwalać y ieżeli iakiekolwiek […] resistere, a w ostatku wydać Edictum […] grosza nie dać, pellere onych od sklepów, a w ostatku zamknąć Miasto, stanąć in Armis, będą się prosić. Król Szwedzki Invasor iest audacissimus, poki przed nim Sasowie uciekaią. Z Łaski Bożey będzie wszystko dobrze y Król Jm Nasz August Wtóry triumphabit, zbieraiąc fida pectora Polakow pro tuitione Maiestatis. Poty insultat każdy, dokąd Oppressus nie uczyni mu resistencyey. Sądy tamtejsze żadney Jurisdictyey nie maią o wyprawie, bo to dopiero est Iudicium, kto peccavit contra Legem po Kampaniey. [S.5] Interea WMM Panowie chcieycie mieć Warty swoje przy bramach, ponieważ Garnizon wyprowadzony; w Grodzie poblizszym poczynić Protestacye y Manifestacye super eo, że providendo securitati Vobis, wspomnieć w nich Samusia Kozaka, co zaiechał Bohusław y Korsuń, […] Tatarow blisko Miasta wiele kroć przechodzących, de poenalitate Legis Anni 1621 excusabimur. Quoad tertium, quoties ktokolwiek e Magistratu e Civibus […] do Grodu, stanąć y tam excypować Forum, appellować za Dworem, mieć […] gdy Appellacyey nie będą annotować […] in Castro Vicinio de gravamine interposita et non admissa Appellatione protestari […] Alias za Dworem nullus Contumax […] będzie mógł prosequi Appellationem w Sądach JKMci. Quoad quartum względem instancyi Seymowego bardzo żałuię Imci Pana Licza [?] [S.6] oraz incuso, że tam nie stanął, y iuż nie mogę inszey dać Rady, tylko żeby ad cassandam Condemnationem […] wydać Mandaty na Seym […] iudicio relinquo. Unicum illud est, ut Sua Jurisdictione Bramy przymknąć, niechże się Gród kłania, aby były otwarte; będą skromnieysi Exactores. Życzyłbym też pisać do Obozu do JmP Hetmana & conqueri super huiusmodi oppressionibus. […] iest to wielka niesprawiedliwość, że nie rozumieią, iż Miasta conservant Rempublicam, arcent Hostes a progressu ulteriori, sustinent Substanciam Civilem […] subsidiis Status Equestris conserviant. Idem Statui commoda […] necessaria provident, że frugali & compendiose vivunt, arte & industria componunt [S.7] Substantias: ergo opprimendae, mulctandae, corradendae & exacoriandae. Sensum meum na List WMM Panow do mnie pisany ten wyrażam. Arbitrio eorundem zostawuię quid praeligendum. […] Varsav. 29 Augusti 1702. [Podpis: W. Worzkiewicz?]