Pope Clement XIII to King Charles III regarding the expulsion of the Jesuits

[P. 2] Letter of the Holy Father Clement XIII to Charles III, King of Spain, translated from Italian. Amidst the most severe torments that have fallen upon Us during these unfortunate nine years of Our pontificate, this one truly touches Our fatherly heart most deeply, which the last letter of Your Royal Majesty has brought to Us: that you declare therein the resolution undertaken to expel from all Your vast kingdoms and states the religious of the Society of Jesus. Is then Our most beloved son Charles III to be the one who would fill the chalice with bitterness for Us and send Our unhappy old age to the grave in sorrow and tears? Will then the most pious and exemplary King Charles III use his arm – that most powerful arm which God gave him for the support and increase of Divine honor, the honor of His Church, and the salvation of souls? Is this arm, this strength, to be lent to the enemies of God and His Church for the destruction from the foundations of an order so dear and useful to the Church of God itself, which took its beginning and glory from those most holy knights whom God chose from the Spanish nation for the spreading of His greater glory throughout the world? And is he to deprive his kingdoms and his people forever of so many spiritual aids, which for over two centuries they have drawn from sermons, missions, catechisms, retreats, the administration of sacraments, the training of youth in piety and learning, and from ecclesiastical honors and ornaments? Ah, King, I do not have the spirit to look upon this ruin! And what pierces me more deeply is the consideration: would then the wisest, most peaceful King Charles III, of such a delicate conscience, of such upright intentions, so as not to endanger eternal salvation, not allow that even one of his most numerous subjects should suffer harm in some small matter without royal examination of his case, without the order of a trial prescribed by public laws, to ensure for everyone what is due to each of his subjects? Yet this same [King], against an entire congregation of clergy devoted and dedicated to the service of God and the public good, unexamined, unheard, undefended, has judged that he may go as far as final, complete expulsion, to the taking away of their fame, homeland, and possessions justly acquired and legally held. Ah, King, this is a heavy step, which if it were not one day sufficiently justified in the eyes of the Supreme God, Lord and Judge of all creation, the confirmation of those who advised it, the praise of those who entered into it with pleasure, the silence of your faithful subjects, the submission to Your will of those who were struck by this terrible misfortune, would be of no avail. [P. 3] We indeed, at the same time that we experience unspeakable distress from this misery, such as it is in essence, believe Your Royal Majesty that you were led to this step by the duty of maintaining the peace of Your subjects; by which Your Royal Majesty surely wishes to signify that some disturbance started among the subjects governed by Your Royal Majesty was instigated and fueled by one of the Jesuits individually. But even if this were true, why extend the punishment to the innocent? Why, King, was no effort made to punish those who offended? The congregation, however, is entirely innocent (we say this in the face of God and men). The institute and spirit of this Society is not only without fault, but also pious, useful, and holy in its purpose, in its laws, in its statutes. Therefore, although the enemies of this order strove to prove something evil, they proved nothing before persons free from prejudice and passion, except the loss of their own good name, except shame, deceit, and contradictions, upon which they wanted to base their false accusations. This congregation is composed of people who, like others, can err, stray, and offend, but the errors and faults of individual persons do not rest upon the laws nor upon the spirit of the entire congregation. Above all, O King, what fear will the consequences that flow from this step arouse in the most pious mind of Your Royal Majesty? Let us pass over the lack of so many laborers in the most excellent Spanish vineyard and the benefits of piety and ability that were accustomed to come from there until now. But so many missions in distant lands and among uncouth nations, founded and then led by the sweat and blood of the successors and followers of Saint Ignatius and Saint Francis Xavier – in what state will they remain when they are stripped of their shepherds, of their spiritual fathers? If even one, if many of these poor souls, already inscribed or about to be inscribed in the flock of Jesus Christ, were to perish through this lack, what laments would they bring before the Divine tribunal against those who took from them the means and help necessary for their salvation? But this step has already been taken – politicians will say – the matter has been undertaken, the royal decree is announced; what would the world say if it saw its revocation or suspension? What will the world say, O King? And why do you not rather consider what Heaven will say? What will the world say? Behold, it says what it said and what for so many centuries it has incessantly said about the most powerful monarch, the eastern King Ahasuerus, who, by revoking the decree forced upon him to kill all the Jews found in his states, moved by the pleas and tears of Queen Esther, earned for himself the immortal fame of a just lord and a conqueror of himself. Ah, King, what a beautiful opportunity to gain equal glory! We bring to Your Royal Majesty humble pleas – no longer of the Queen consort, who also surely [P. 4] from heaven reminds Your Royal Majesty of the love she always showed to this Society of Jesus, but of the bride of Jesus Christ, the holy Church, which cannot look without tears upon the following complete destruction in the states of Your Royal Majesty of the institute of Saint Ignatius, from which it has hitherto received so much help and service. I add to Your Royal Majesty Our special pleas, joined with the pleas of the Roman Church, which, as it prides itself on the constant attachment of Your Royal Majesty and His glorious ancestors to the See of Peter, so it reciprocally prides itself on having distinguished the person of Your Royal Majesty and the Spanish monarchy with every declaration of its love. We ask Your Royal Majesty in the most sweet Name of Jesus, which is the glorious banner under which the sons of Saint Ignatius fight, through the Most Holy Virgin Mary, whose immaculate conception they always defended; we ask through Our troubled gray hair: incline yourself and deign to revoke or at least suspend the decree issued by yourself. Give due place to the truth, which could disperse the shadow of prejudice and suspicion. Listen to the advice and opinion of the teachers in Israel, the bishops and religious, in a matter such as this, which concerns the state and honor of the Church, the salvation of souls, and the own conscience of Your Royal Majesty and His eternal happiness. And we do not doubt that you will easily be convinced, Your Royal Majesty, that the punishment and expulsion of an entire order is neither just nor proportional to the offenses (if the guilt of some individual persons is perceived). That conviction which we have of the exquisite piety and renowned justice of Your Royal Majesty fills us with confidence that we shall see our pleas full of love, our pastoral and fatherly advice, and the satisfaction of our prudent and just demand heard; and with this well-founded hope, we grant to Your Royal Majesty and all His Royal Family our blessing. Given in Rome at Saint Peter's, on the 16th of April, 1767.

[S. 2] List Oyca Ś.[więtego] Klemensa XIII. do Karola III. Krola Hiszpanskiego z włoskiego przetłomaczony. Między naysroższemi uciążliwościami, ktore na Nas w przeciągu tych nieszczęśliwych dziewięciu Lat Papiestwa Naszego spadły, ta nayżwawiey zaiste Serce Nasze Oycowskie dotyka, ktorą Nam przyniosł ostatni List W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci: iż w nim oświadczasz przedsięwziętą rezolucyą wygnania z wszystkich Swoich obszernych Krolestw y Państw Zakonnikow Towarzystwa Jezusowego. I więc że nayukochanszy Nasz Syn Karol III. tym ma bydź, ktoryby napełnił kielich gorzkościami dla Nas, y wyprawił w żalu y łzach nieszczęśliwą starość Naszą do grobu? I więc że Naypobożnieyszy y nayprzykładnieyszy Krol Karol III. użyie ramienia Swego, tego Naypotężnieyszego Ramienia, ktore mu Bog dał na wsparcie, y pomnożenie czci Boskiey, czci Kościoła Swego, y Zbawienia Dusz? Tego Ramienia, tey Siły ma użyczyć nieprzyjaciołom Boskim y Kościoła Jego na wzruszenie z fundamentu Zakonu samemuż Kościołowi Bożemu tak miłego, y pożytecznego, ktory wziął początek y zaszczyt od tych Nayswiętszych Rycerzow, ktorych Bog wybrał z Narodu Hiszpańskiego do rozkrzewienia po całym Swiecie Swoiey większey Chwały? I ma ubliżać na zawsze Swoim Krolestwom, Swemu Ludowi tyle Duchownych pomocy, ktore więcey od dwoch wiekow odbierał z kazan, Missyi, katechizmow, Rekollekcyi, Administrowania Sakramentow, ćwiczenia Młodzi w pobożności, y w naukach, czci, y ozdob koscielnych? Ah Krolu na oglądanie tey ruiny niewystarcza mi Duch moy! A co mię żywiey przenika iest uważyć: I więc że naymędrszy, nayspokoynieyszy Krol Karol III. tak delikatnego sumienia, tak prostych intencyi dla niepodania w niebezpieczenstwo wiecznego Zbawienia niepozwoliłby na to, ażeby ieden znaylicznieyszych Jego poddanych poniosł uszczerbek w iakim małym interesie, bez roztrząsnienia Krolewskiego Sprawy Jego, bez porządku Sądu prawami publicznemi przepisanego, dla upewnienia w tym wszystkich co Każdemu z poddanych Jego należy. Ten to sam przeciwko całemu Zgromadzeniu Duchownych oddanych, y poswięconych na Służbę Bogu y dobru publicznemu niewyexaminowanych, niewysłuchanych, niebronionych Sądził, że może postąpić aż do ostatniego zupełnego wygnania, do odięcia im Sławy, Oyczyzny, y osiadłosci sprawiedliwie nabytych, y prawnie trzymanych. Ah Krolu ciężki to iest Krok, ktory ieżeliby kiedy nie był dostatecznie usprawiedliwiony w Oczach Naywyższego Boga Pana y Sędziego wszelkiego Stworzenia, na nic by się niezdało potwierdzenie tych, co to radzili, pochwalania tych, ktorzy w to z upodobaniem wchodzili, milczenie twoich wiernych poddanych, podanie się na wolą Twoią tych, ktorych się sięgnęła ta straszna nieszczęśliwość. My [S. 3] My zaiste w tym samym Czasie gdy doznaiemy niewymowney przykrości z Nędzy tey iak w sobie iest, wierzymy W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci że do tego Kroku przywiodła go powinnosć utrzymania pokoiu Swoich poddanych; przez co W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci podobno chcesz dać znać że iakiś rozruch wszczęty w rządach poddanstwa W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci poduszczony y pomnożony przez ktorego w szczegolności z Jezuitow. Lecz choc by to y prawda była za coż rozciągać karę na niewinnych? za coż Krolu nie starano się o ukaranie tych, ktorzy przewinili? niewinne zaś cale (mowiemy to w Oczach Boskich y Ludzkich) iest Zgromadzenie. Institutum y duch tego Towarzystwa nie tylko iest bezwinny, ale też pobożny, użyteczny, y Swięty w Swoim celu, w Swoich prawach, w swoich ustawach. Przeto chociaż naprzeciw usiłowali nieprzyjaciele tego Zakonu dowieść czego złego, nic innego niewysnuli przed osobami bez prewencyi y pasyi zostającemi, krom utraty Swego kredytu, krom wstydu, szalbierstw y kontradykcyi, na ktorych chcieli ustanowić swoie fałszywe zarzuty. To Zgromadzenie złożone iest z Ludzi iak inni mogących omylić się, zbłądzić y przewinić, ale błędy y winy szczegolnych nie są ugruntowane na prawach, ani na Duchu całego Zgromadzenia. Nadowszystko o Krolu konsekwencye, ktore wypływaią z tego Kroku, iaką wzdymiesprawią boiaźn w naypobożnieyszym umyśle W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci? Odłożmy na stronę niedostatek tyle Robotnikow w naywytwornieyszey winnicy Hiszpańskiey, y pożytku z pobożnosci y zdatności, ktore zwykły były dotąd pochodzić. Ale tyle Missyi w kraiach odległych, y grubych Narodow ufundowane, y rządzone potem y krwią następcow y naśladowcow Ś.[więtego] Ignacego y Ś.[więtego] Franciszka Xawerego w iakim pozostaną stanie, gdy będą ogołocone z swych Pasterzow z Swych Oycow Duchownych? Gdy iedna sama, gdyby wiele z tych ubogich Dusz iuż wpisanych, albo maiących się wpisać w liczbę Trzody Jezusa Chrystusa miała przez ten niedostatek zginąć, iakiego nieczyniłyby narzekania przed Trybunałem Boskim przeciwko tym, ktorzy im odięli środki, y pomoc potrzebną do ich Zbawienia? Lecz iuż się ten krok uczynił, powiedzą Politycy, rzecz się przedsięwzięła, wyrok Krolewski iest publikowany; coż by Swiat rzekł, gdyby zobacyzł iego odwołanie, albo zawieszenie? Co rzecze Swiat o Krolu? A zacoż raczey nie uważasz, co rzecze Niebo? Co rzecze Swiat? oto rzecze to, co rzekł y co od tylu wiekow nieustannie mowi o Naypotężnieyszym Monarsze Krolu wschodnim Aswerze, ktory odwołuiąc wyrok na Sobie wymożony na Zabicie wszystkich Zydow w Jego Panstwach zostaiących pomuszony prośbami y łzami krolowy Ester zasłużył Sobie na nieśmiertelną Sławę Pana Sprawiedliwego y Zwycięzcy Samego Siebie. Ah Krolu iak piękna okazya do nabycia rowney chwały! My zanosimy do W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci pokorne prosby, nie iuż krolowy Małżonki, ktora też podo- bno [S. 4] bno z Nieba przypomina W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci miłość, ktorą oznaczała zawsze temu Zgromadzeniu Jezusowemu, ale oblubienicy Jezusa Chrystusa Kościoła Ś.[więtego] ktory nie może patrzyć bez łez na następuiące zniszczenie zupełne w Panstwach W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci Institutum Ś.[więtego] Ignacego, od ktorego do tych czas odbierał tak wiele pomocy y przysług. Przyłączam W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci prosby Nasze szczegolne złączone z prozbami Kościoła Rzymskiego, ktory iako sie zaszczyca statecznym przywiązaniem W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci y Jego chwalebnych Przodkow do Stolicy Piotrowey, tak wzaiemnie chlubić się, że dystygwował wszelakim oswiadczeniem miłosci Swoiey osobę W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci y Monarchią Hiszpanską. My prosiemy W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci na Imię Naysłodzsze Jezusa, ktore iest Chwalebną Chorągwią, pod ktorą woiuią Synowie Ś.[więtego] Ignacego, przez Nayswiętszą Maryą Pannę, ktorey niepokalanego poczęcia oni zawsze bronili; prosiemy przez strapioną Siwiznę Naszą, nakłoń się y racz odwołać, albo przynaymniey zawiesić wyrok od Siebie wydany. Day mieysce sprawiedliwe prawdzie ktora by mogła rozpędzić cień prewencyi y podeyrzenia. Słuchay rady y zdania Nauczycielow w Izraelu Biskupow y Zakonnikow w rzeczy takowey, ktora interessuie Stan y honor Kościoła, Zbawienie Dusz, y własne sumnienie W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci y Jego wieczną Szczęśliwość. A nie wątpiemy że łatwo doznasz W[asza] K[rólewska] M[ość] iż nie iest sprawiedliwa, ani proporcionalna przewinieniom (ieżeli widzą się iakież Osoby w szczegolnosci) kara y wygnanie całego Zakonu. To znanie ktore mamy wyborney pobożności y wsławioney sprawiedliwości W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci napełnia nas ufnoscią, że obaczemy wysłuchane pełne miłosci prosby nasze, Pasterskie y Oycowskie rady, zadosyćuczynienie naszemu rozważnemu y sprawiedliwemu dopominaniu się, y z tą tak dobrze ugruntowaną nadzieią daiemy W[aszej] K[rólewskiej] M[oś]ci y całey Krolewskiey Jego Familii Błogosławieństwo. Dan w Rzymie u Ś.[więtego] Piotra D.[nia] 16 Kwietnia 1767.