Digital SourcesAI-assisted archival digitisation project

132/1/256 · 256-02

Matei Basarab on the movements of Cossacks and Tatars — translation from a later copy

[Polish; translation pending] Mateusz Basarab, hospodar wołoski [według nagłówka kopii] [Polish; translation pending] Jan Kemény [według nagłówka kopii]
[Polish; translation pending] 1652-07-27 [data podana w kopii] · [Polish; translation pending] Târgoviște (Wołoszczyzna, obecnie Rumunia; w kopii: Tergovista)

A copy attributed to Matei Basarab conveys to János Kemény rumors about Cossacks, Tatars, and Polish troops. The sender distinguishes uncertain news from what he himself managed to confirm and mentions an envoy who arrived from the Khan.

AI-assisted edition. Readings must be checked against the original.

Translation / modern text

[Polish; translation pending] Târgoviște, 27 lipca 1652 roku. Mateusz Basarab do Jana Keményego. Przekazałem Panu wiadomości o licznej armii, jej [sile?] i wiarygodności tych doniesień. Chociaż i do nas docierają pogłoski, nie mamy pewnej wiedzy, bo nie otrzymaliśmy bezpośredniego potwierdzenia. O hetmanie kozackim słyszeliśmy, że wrócił na swoje miejsce wraz z Kozakami. Tatarzy są w Krymie; także oddziały z [Budziaku?] i innych okolic pozostają na swoich miejscach. Mówi się jednak, że Ale Aga, który dowodzi [Tatarami budziackimi?], chce rozłożyć obóz ze swoimi ludźmi pod [niepewna miejscowość]. Przybył do nas człowiek od chana. Chan domaga się, abyśmy schwytali i wydali kilku polskich panów i młodzieńców, którzy przebywali u niego lub pośród Tatarów, a stamtąd uciekli. Podobne żądanie kieruje do [Wasylka?], na którego także jest zagniewany. Autor porównuje to oskarżenie do bajki o wilku i baranku, w której silniejszy znajduje pretekst przeciw słabszemu. Według kopii wśród zbiegów mieli być syn Potockiego i wnuk Kamienieckiego.

Original wording — transcription

Терговіста, 1652. VII. 27. Мате[й] Басараба до Івана Кеменя. Вістки маєте від мене про те безконечне військо, про його [силу?] і певність. Хоча й в нас є чутки про се, вельми нам не відомо, бо нам не дано до відомости. Про козацького гетьмана зачували так, що він посунув ся на своє місце вкупі зі своїми козаками; також і татари сидять у Кримі, а Бу[з?]ацькі та й з других околиць татари сидять також на своїх місцях; але про Але-Ага, що бузацьким розказує, кажуть, що зі своїми татарами хоче під Б[а?]льцем таборувати. Від хана прийшов до нас чоловік, через котрого хан просить нас дуже за те, що в нього або поміж татарами перебували якісь польські пани та паничі, що відти втікли, та так [жадає?] від мене і також від Василька (бо й на нього сердатий), аби ми їх схопили та йому передали. Але се таке, як байка про вовка й барана, де вовк доводить силу, поки [...] зкамкнутав йому води. Сих поляків, що втікли, було щось [шістьох?], самих передних людей, між ними син Потоцького, внук Каменецького і т. д.

Reading notes

[Polish; translation pending] Zachowany skan nie jest oryginałem z XVII w., lecz późniejszą rękopiśmienną kopią przekładu na ukraiński; na okładce i w nagłówku nazwano go kopią. Nie podjęto rekonstrukcji pierwotnego brzmienia. W odczycie niepewne m.in. określenie Tatarów, nazwa miejsca planowanego obozu, imię Wasylko i liczba zbiegów. Przekład ma wartość informacyjną, lecz przy cytowaniu historycznym konieczne jest odnalezienie oryginału lub starszej edycji i kolacja.

Lokalizacja w skanie: 132/1/256, PDF s. 2: późniejsza kopia ukraińskiego przekładu; s. 1: okładka; s. 3: późniejsza adnotacja.

Przekład oryginału: nie

Uwagi do przekładu (przeniesione z tekstu): tak podaje późniejsza kopia. nazwiska i związki rodzinne wymagają kontroli.

Scope of the edition: [Polish; translation pending] Przełożono zachowaną ukraińską kopię przekładu, a nie oryginalny list; kilka nazw i fraz niepewnych.

ekstrakcja: 2026-10-14

Report a transcription error

Quote the passage and suggest a correction. Your report concerns this document.

Original scan

132/1/256 · preview starts at PDF page 2

If the preview does not load or is too small on your phone, open the PDF directly.