The archbishop’s palace furnishings and the bishop’s conflict with the king

My esteemed Mr Clerk! I keep singing the same song: I thank you for the care and efforts you undertake for me and my residence. You will hear these thanks on every occasion, and afterwards, God willing, I shall repay your kindness with services of every kind. I very much like the size of the plaque; it will certainly adorn the building splendidly. I am sending the inscription, leaving you free to correct anything you consider inappropriate. The inscription should be in large letters inlaid with gold. The other marble, which is to bear four coats of arms, should likewise be beautifully polished. On that one, however, the writing need not be in gold, but in oil paint. If it is black, the arms and inscription should be white; the letters should be engraved in the stone. The boards above the great room can be joined: the joints will not show if they fall on the beams. I would like them painted, which is why I am reluctant to have them made “na Mitus” [unidentified technical term]. Nevertheless, I leave this to your judgement and wishes. If the boards are laid that way, they will need to be painted with gold-coloured paint and varnish. Today I am sending glass to Jarosław; from there it will be forwarded to you. Please have windows made from it for all the rooms, beginning with those facing the Market Square. Locally made glass may be used throughout the entrance halls. I dislike French glass, however much of it remains: it is brittle and the panes break for the slightest reason. When in Warsaw, I shall commission fringe and gilded nails for the chairs; I will send them later with the velvet. The upholstery will not delay the work [the following syntax is abbreviated: a reference to two days]. The chairs should be entirely ready, leaving only the velvet and fringe to be nailed on. Please require the architects, on my behalf, to work diligently to finish everything before Michaelmas, as promised, so that I may stay there during my ceremonial entry. The king would also like to stay there and wrote to me about it from Moscow, directing me to hasten the work. [Unclear syntax in the reference to Dzierzkowski’s arrival.] I shall sue him because he defied the royal command and prevented stone from being taken. I have suffered great loss through this; I hope God will compensate me for it. I renew my request for diligent supervision of the building. If I could not use the palace for my entry planned for Michaelmas, I would regard the entire considerable expense as money thrown away. I shall be obliged to the architects if they complete it by the promised date. The bishop has made a powerful adversary of the king. I therefore think that “like a dog he will turn to ashes” [the author’s violent figure of speech; the following passage is uncertain], if only he can remain an ordinary bishop. It is great arrogance and folly to disobey the will of so great a king, who is also his own direct lord. He will not escape punishment, and severe punishment at that; who knows whether even the Holy Father might send him to the galleys, if only the king wrote of his wickedness. Let him seek exemption from jurisdiction as he pleases [abbreviated Latin phrase]: at the slightest letter from the king they will restore him to his former condition; apparently he cannot contain himself. The other mendicant religious must also have superiors over them. The noble estate will demand this firmly, since the nobility can no longer endure their insolence. Were they more numerous, they would surely rebel against the Crown like the Teutonic Knights. I write this confidentially to you alone, but before long you will see what happens: every excess turns into a vice. I commend myself to your favour. The councillors have not deigned to reply about the Armenian matter, but presumably they are occupied with more pressing concerns. I do not hold it against them, yet I would like to know their opinion so as to inform the king better, since this matter is close to his heart. Sieciechów, 27 June 1634. Your affectionate friend and servant, Stanisław Grochowski, Archbishop of Lviv. Address: Wojciech Zimnicki, Lviv town clerk.

Moy Mci Panie Pisarzu. Ja unam cantilenam cano, ktora insza nie iest ieno że dziękuię WM za tę tam curam et sollicitudinem ktorą ponosisz dla mnie y dla mieszkania mego, za każdą occazyą będziesz WM tę piosnkę słyszał, a potym da Pan Bog nie tylko śpiewać ale omni genere officiorum tę chęć WM przeciwko mnie oddawać. Magnitudo Tablicae bardzo mi się podoba y pewnie nieladaiako tę tam Fabrykę przyozdobi. Posyłam napis cum facultate poprawić w czymby się WM nie zdało; trzeba żeby wielkiemi literami y złotem nabiianemi był napis. Tamten drugi marmor na ktorym maią bydź cztery herby proszę niechay też będzie pięknie wypolerowany, ale na tym iuż złotem nietrzeba będzie pisać, ale farbą pod oley; ieśliż będzie czarny to białe herby a napis też białą farbą napisany, iednak w wyrytych literach w kamieniu. Nad tą Wielką Izbą co się tknie tarcic tedy nadstawiai ich, wszak nie znać będzie kiedy się na balkach nadstawią. Radbym to dał pomalować, dla tego na Mitus [termin roboczy] niechce mi się dać robić; wszakże y w tym poddaię to iudicio WM y voluntati, gdzieby iuż tarcice przyszło na Mitus obrocić, tedy trzeba będzie złotą farbą pomalować y pokostem. Szkło do Jarosławia dziś wyprawuię, ktore tam będzie przesłane; z niego niechay robi okna do wszystkich pokoiow, ale naprzod te co są na Rynek. Do sieni wszystkich może bydź szkło domowey roboty. Niepodoba mi się szkło Francuskie choćby go nawięcey zostało, bo to szkło kruche iest, lada od czego szyby się tłuką. Na krzesła będąc w Warszawie dam robić frandzle y ćwieczki pozłociste, co potym z axamitem poślę. Obicie mię nie omieszka, za dwa dni wszystko obicie, tylko niechay będą gotowe ze wszystkim, tylko co będzie axamit przybić z frandzlami. Proszę WM mego Mciwego Pana racz WM żądać ode mnie PP Architektow aby się starali pilno wystawić robotę wszystkę przed S. Michałem iako obiecali, żebym ia mogł na Wiazd swoy tam stanąć. [s. 3] Więc y Krol Jego Mość radby w niey stał y pisał do mnie o to z Moskwy, żebym się kazał z robotą pospieszać. P. Dzierzkowskiego byłego Krol Jego Mość przyiechał [składnia niejasna]; pozwę go że rebellizował rozkazaniu Krola Jego Mości y kamienia nie dopuścił brać, w czym ia mam wielką szkodę; mam nadzieię w Panu Bogu że mi to dobrze nagrodzi. I powtore WM MP proszę o pilne staranie około budowania tego Pałacu, bo gdybym go nie miał mieć na Wiazd moy, ktory chcę odprawić na S. Michał da Pan Bog, tedyby mi się zdało iakobym ten sumpt wszystek, ktory dosyć wielki, bez [sens: daremnie?] w błoto wrzucił. PP Architektom będę powinien za to kiedy mi go wystawią na czas mianowany podług obietnice swey. Władyka gravem sibi adversarium constituit z Krolem Jego Mością; przeto zda mi się że iako canis in cinerem convertetur, by tylko mogł bydź [niepewne/skreślone] prostem mieszkać Władyką. Wielka to iest iego superbia et stultitia non parere voluntati tak wielkiemu Krolowi, a ieszcze directo Domino suo. Dla czego nie uydzie poenas et quidem graves, a co wiedzieć ieśli go y Ociec S. na galery nie da, a potkałoby go to byleby ieno Krol Jego Mość napisał o niecnocie iego. Niech on tam sobie iako chce iedna exempt a Iurisdictione [odczyt skrótowy]; za naymnieyszym listem Krola Jego Mości powrocą go do swey condiciey, a podobno się w swą skorę nie zmieści. Y ci inszy Mendicantes muszą mieć koniecznie nad sobą Superiores, będzie o to Ordo Equestris potężnie domagał się, bo insolentias illorum nie może Nobilitas więcey znosić y cierpieć; by ich było więcey, pewnieby y Koronie iako Krzyżacy rebellizowali. In confidentia to do WM samego piszę, ale niedługo czekać obaczysz WM co się będzie działo: omne nimium vertitur in vitium. Z tym się do łaski WM oddaię. Ich Mość PP Rayce non dignabantur mihi odpisać w tey sprawie Ormiańskiey, ale podobno gravioribus curis sunt occupati; nie mam im za złe, atoli przecie radbym był miał iudicium co by rozumieli dla lepszey informatiey Krola Jego Mości, gdyż hoc negotium cordi est Krolowi Jego Mości. W Sieciechowie die 27 Junij 1634. WM uprzeymie życzliwy przyiaciel y sługa Stanisław z Grochowiec Grochowski, Arcyb[iskup] Lw[owski]. [Adres s. 4:] Memu Miłemu Panu y Przyiacielowi Jego Mci Panu Wojciechowi Zimnickiemu Pisarzowi Lwowskiemu Mieyskiemu należy.