Transumpt króla Zygmunta Augusta przywilejów Władysława Jagiełły i Władysława Warneńczyka dla Lwowa

ZYGMUNT AUGUST, Z BOŻEJ ŁASKI KRÓL POLSKI, wielki książę Litwy, pan i dziedzic Rusi, Prus, Mazowsza, Żmudzi etc. Oznajmiamy niniejszym pismem naszym wszystkim i każdemu z osobna, obecnym i przyszłym, którym o tym wiedzieć należy i którzy powezmą o tym wiadomość: Że przedłożono nam przez pewnych naszych radców, w imieniu Sławetnych Burmistrza, Rajców oraz całej Społeczności Mieszczan naszego Miasta Lwowa, dwoje listów pergaminowych niegdyś Najjaśniejszego Pana Władysława, Króla Polski i Węgier, zaopatrzonych ich pieczęciami zawieszonymi na jedwabiu, całych i zupełnie wolnych od wszelkiej cechy podejrzenia, niżej spisanej treści. I zaniesiono do nas prośbę, abyśmy raczyli nakazać przepisać je czyli transumować w formie vidimus oraz umocnić naszą pieczęcią. Którego to pierwszego listu słowa są następujące: W IMIĘ PAŃSKIE, AMEN. Na wieczną rzeczy pamiątkę. Aby błąd zapomnienia nie przynosił w przyszłości uszczerbku sprawom dokonanym w czasie, wysokie zamysły królów i książąt postanowiły uwieczniać je znakami pisma i spisaniem świadków, by nie zatarły się z upływem czasu. Przeto my, WŁADYSŁAW, z Bożej łaski król Polski, a także ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, najwyższy książę Litwy, pan i dziedzic Pomorza i Rusi. Oznajmiamy treścią niniejszego pisma wszystkim, którym należy, obecnym i przyszłym, powezmą o tym wiadomość: Iż pragnąc, aby miasto nasze lwowskie, inaczej Lwów [Lamburg], obfitowało w obfitsze pożytki i mnogość ludu, ozdabiało się murami i budowlami oraz aby polepszyć jego stan, tak by pod naszym szczęśliwym panowaniem poczuło, że doznało pożytecznego wzrostu, a nam z tego powodu pomnożyły się zasoby i dochody, na usilne prośby Opatrznych rajców, mieszkańców i całej społeczności tegoż miasta Lwowa, im i ich miastu wszystkie krańce czyli resztówki, inaczej obszarami zwane, wszystkich łanów dla rzeczonego miasta od dawna wymierzonych i wyznaczonych, poza ich wymiar wzdłuż i wszerz, aż do granic i miedz wszystkich i poszczególnych wsi, tak naszych, jak gdziekolwiek położonych, a także świeckich, przylegających dokoła do tegoż miasta, rozciągające się, wybiegające i pozostające. A wraz z tym wszelkie pustkowia położone pomiędzy granicami rzeczonych wsi, także dokoła rzeczonego miasta się znajdujące, ze wszystkimi ich przynależnościami, pożytkami, owocami, czynszami, rentami, dochodami, rolami, polami, łąkami, pastwiskami, lasami, gajami, dąbrowami, zaroślami, krzewami, borami, dębinami, bagnami, jeziorami, potokami, strumieniami, wodami i ich biegami, rybołówstwami, stawami, młynami i ich dochodami, oraz wszelkimi i poszczególnymi pożytkami, jakimikolwiek nazwami by były zwane, które teraz są i w przyszłości kunsztem lub ludzkim pomysłem w wyżej opisanych krańcach czyli resztówkach rzeczonych łanów, jak również pustkowiach, a zwłaszcza lesie zwanym Krzywylas [Krzywielias] mogą zostać znalezione, uczynione bądź pomnożone – dajemy, darujemy, przypisujemy, przyłączamy, dodajemy, przywłaszczamy i treścią niniejszego nadajemy na zawsze i po wieczne czasy, z naszej swobody, szczodrobliwości i łaski szczególnej, przez rzeczonych rajców, mieszczan i społeczność wspomnianego miasta Lwowa oraz ich następców i potomków, rzeczone resztówki łanów, pustkowia i rzeczony las Krzywylas ku trzymaniu, posiadaniu, użytkowaniu, osadzaniu i spokojnemu po wieczne czasy posiadaniu oraz obracaniu na ich dowolne pożytki, jak to im i ich rzeczonemu miastu wyda się najbardziej pożyteczne i dogodne. Z tym wszakże dodanym szczególnie i wyraźnie zastrzeżeniem, że rzeczeni mieszczanie będą zobowiązani odnawiać wspomniane miasto Lwów murami i budowlami oraz nieustannie przyczyniać korzyści Rzeczypospolitej. Na świadectwo tego pisma, do którego przywieszono naszą pieczęć. Działo się w Dobrzestanach w suche dni, w najbliższą środę po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego, Roku Pańskiego tysiąc czterysta piętnastego. W obecności walecznych i szlachetnych: Mścigniewa z Rozdrażewa [Sthanrow] poznańskiego, Domarata z Kobylan bieckiego kasztelanów, Mikołaja z Tłukowa podkomorzego, Jana ze Rzetkowa podczaszego, Mikołaja z Radymna łowczego, Piotra Kliszka z Buczkowa sędziego dobrzyńskiego i wielu innych wiarogodnych. Dane przez ręce Wielebnego w Chrystusie Ojca, Pana Wojciecha, biskupa krakowskiego, kanclerza Królestwa Polskiego, oraz czcigodnego protonotariusza Stolicy Apostolskiej, dziekana krakowskiego, tegoż Królestwa podkanclerzego, szczerze nam miłych. DRUGIEGO zaś listu tenor jest taki: WŁADYSŁAW, z Bożej łaski król Polski, Węgier, Dalmacji, Chorwacji etc., najwyższy książę Litwy i dziedzic Rusi. Oznajmiamy treścią niniejszego pisma wszystkim, którym należy: Iż ze strony mieszczan lwowskich wpłynęła do naszego Majestatu prośba, abyśmy raczyli łaskawie zezwolić im osadzać ludźmi i ozdabiać pożytecznymi budowlami wybiegi łanów, zwane obszarami, które to nadwyżki rozciągają się poza łany wymierzone miastu Lwowowi, leżąc koło rzeki zwanej Głuchowiec [Bluchowicze] i położone przed miastem Lwowem, wywodząc, że tego rodzaju nadwyżki łanów przynależą do miasta. My zaś, zważywszy, że rzeczeni mieszczanie zawsze okazywali nam swą wierność jasnymi dowodami, przychyliliśmy się życzliwie, lecz ostrożnie, z niżej opisanym umiarkowaniem, do ich prośby: Tak mianowicie, że na tychże rzeczonych wybiegach łanów mogą i mają pełną swobodę kmiecie, ludzie, rolnicy, karczmarze według ich uznania budować budynki, osadzać i pobierać oraz zbierać z nich wszelkie i poszczególne pożytki, dochody oraz czynsze, i z nich korzystać, używać i cieszyć się nimi jak własnymi – niniejszym zezwalamy i dopuszczamy, tak długo, aż szczęśliwie powracając do naszego Królestwa Polskiego, odbędziemy pierwszy wjazd do Lwowa. I tam po należytym zbadaniu stwierdzimy: jeżeli tego rodzaju wybiegi łanów z prawdziwego prawa przynależą do miasta, potwierdzimy je i ratyfikujemy; a budowle oraz nakłady, jakie tam poczynili, oparci na niniejszym naszym królewskim zezwoleniu, ostaną się i pozostaną w ich posiadaniu i użytkowaniu; jeśli zaś okaże się po zbadaniu przez nas, że rzeczone wybiegi łanów przynależą nie do miasta, lecz do nas lub kogo innego, wówczas sami mieszczanie lwowscy ustąpią z posiadania wybiegów rzeczonych łanów, a struktury, budynki i nakłady, które tam poczynili, z pełnym prawem przekażą temu, do kogo według prawdy wykaże się przynależność tych wybiegów łanów, i wprowadzą go w posiadanie wspomnianych wybiegów. Koszty zaś, które ponieśli na tego rodzaju budowle, zostaną oszacowane i nie mniej za nie otrzymają. Przeto wam, wojewodom, kasztelanom, starostom, burgrabiom, wójtom i innym, do których niniejsze pismo trafi, nakazujemy, chcąc bezwzględnie mieć to zachowane treścią niniejszego, abyście nie ważyli się niepokoić rzeczonych mieszczan lwowskich w posiadaniu wybiegów rzeczonych łanów, lecz bronili ich przed przeszkadzającymi w naszym imieniu; podobnie i w użytkowaniu oraz pożytkach, które na wybiegach tych łanów będą czerpać i pomnażać, czyńcie tak, aby od nikogo nie doznawali żadnej uciążliwości, nie ważąc się postąpić inaczej pod groźbą utraty naszej łaski. Na świadectwo tego pisma, do którego przywieszono naszą pieczęć. Dane w Budzie w najbliższy wtorek przed świętem chwalebnego świętego Jakuba Apostoła, Roku Pańskiego tysiąc czterysta czterdziestego czwartego. Z relacji Czcigodnego Jana Reja, prepozyta świętego Michała na zamku krakowskim, sekretarza królewskiego. MY przeto, ZYGMUNT AUGUST KRÓL, przychylając się do wspomnianej prośby, rzeczone włączone listy, które, jak wyżej wspomniano, widzieliśmy i czytaliśmy, nakazaliśmy przepisać czyli transumować na pergaminie i umocnić przywieszeniem naszej pieczęci. Stanowiąc, aby zawsze i ilekroć, tak sądownie, jak i pozasądownie, w miejscach publicznych i prywatnych, dawano im pełną i niewątpliwą wiarę, nie inną niż gdyby zostały przedłożone same listy oryginalne. Dane w Warszawie na Zjeździe Walnym naszego Królestwa, w najbliższy czwartek przed świętem świętego Tomasza Apostoła, Roku Pańskiego tysiąc pięćset pięćdziesiątego szóstego, panowania naszego roku dwudziestego siódmego. [Nota kancelaryjna:] Z relacji Wielmożnego Jana z Ocieszyyna, Kanclerza Królestwa Polskiego oraz sandomierskiego generalnego i olsztyńskiego starosty, podkomorzego krakowskiego. [Podpis:] Jan Ocieski kanclerz, własną ręką. [Pieczęć:] Na pasku pergaminowym zachowana w blaszanej puszce wielka pieczęć koronna Zygmunta Augusta z czerwonego wosku, przedstawiająca Orła Białego w koronie, otoczonego wieńcem z herbami ziem Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. [Verso:] R; Bezpieczeństwo 1556; Potwierdzenie Zygmunta Augusta łanów czyli wsi Władysława, [roku] 1415, drugi 1444; A. civ. fasc. 143; N 10.

SIGISMVNDVS AVGVSTVS DEI gratia REX POLONIAE, magnus DVX Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiaeque etc. dominus et haeres. Significamus praesentibus literis nostris, quibus expedit universis et singulis praesentibus et futuris harum notitiam habituris. Exhibitas esse nobis per certos consiliarios nostros, nomine Famatorum Proconsulis, Consulum ac totius Communitatis Civium Civitatis nostrae Leopoliensis, binas literas pergamenas Serenissimi olim Domini Wladislai Poloniae et Hungariae Regis, sigillis eorundem sericeis appensis communitas, integras et omni prorsus suspicionis nota carentes, tenoris infrascripti. Supplicatumque nobis fuisse, ut illas in forma vidimus describi seu transumi, sigilloque nostro communiri mandare dignaremur. Quarum quidem literarum primarum verba haec sunt: IN NOMINE DOMINI AMEN. Ad perpetuam rei memoriam. Ne error oblivionis gestis sub tempore versantibus pariat in posterum detrimenta, alta Regum et Principum consilia decreverunt, ut litera[r]um apicibus et testium annotatione perhennari, ne lapsu temporis evanescant. Proinde nos WLADISLAVS DEI gratia Rex Poloniae, necnon terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuiaviae, Lithuaniaeque Princeps supremus, Pomeraniae, Russiaeque dominus et haeres. Significamus tenore praesentium quibus expedit universis praesentibus et futuris praesentium notitiam habituris: Quomodo cupientes civitatem nostram Leopoliensem alias Lamburgensem uberioribus commodis et populi multitudine abundare, murorumque structuris et aedificiis decorare, ac conditionem ipsius facere meliorem, ut sub foelici nostro regimine, utilia sesentiant, recepisse incrementa, et nobis inde facultates augeantur et proventus, ad instantes petitiones Providorum consulum, Incolarum et totius communitatis eiusdem civitatis Leopoliensis, ipsis et civitati ipsorum omnes extremitates sive residuitates alias obschari dictas, omnium Lancorum pro civitate praedicta ab antiquo dimensoratorum et deputatorum, ultra dimensationem ipsorum in longum et latum, usque ad terminos et metas omnium et singularum villarum, tam nostrarum quam quibuslibet situatarum, ac etiam secularium eidem civitati circumferencialiter adiacentium protensas, excrescentes et restantes. Et cum hoc omnes vastitates inter granicies praedictarum villarum etiam circumquaque praedictae civitati consistentes, cum omnibus ipsarum pertinentiis, utilitatibus, fructibus, censibus, redditibus, proventibus, Agris, campis, Pratis, pascuis, silvis, nemoribus, gaiis, mericis, virgultis, borris, quercetis, paludibus, lacubus, torrentibus, rivis, aquis, ipsarumque decursibus, piscariis, piscinis, molendinis, et ipsorum emolimentis, omnibusque et singulis usibus quibuscunque nominibus vocentur, qui nunc sunt et in futurum arte vel humano ingenio in praescriptis extremitatibus sive residuitatibus Lancorum praedictorum, necnon vastitatibus et praesertim silva dicta Krzywielias reperiri vel fieri aut augmentari possunt damus, donamus, attribuimus, adiungimus, addimus, appropriamus, tenoreque praesentium conferimus perpetuo et in aevum, de nostra libertate, munificentia et gratia speciali, per praedictos consules, Cives et communitatem dictae civitatis Leopoliensis, ipsorumque successores et posteros, praedictas residuitates Lancorum, vastitates et sylvam Krzywilias praedictam, tenenda, habenda, utifruenda, collocanda et pacifice temporibus perpetuis possidenda, et ad ipsorum usus beneplacitos convertenda, prout ipsis et eorum civitati praedictae utilius et commodius videbitur expedire. Illo tamen addito specialiter et expresse, quod cives praedicti Civitatem Leopoliensem praedictam structuris murorum et aedificiis tenebuntur instaurare, et commoda Reipublicae continue adiungere. Harum quibus Sigillum nostrum est appensum testimonio literarum. Actum in Dobrzestani quatuor temporum feria quarta proxima post festum Exaltationis sanctae Crucis, Anno domini Millesimo quadringentesimo quintodecimo. Praesentibus Strenuis et Nobilibus, Msticio de Sthanrow Posnaniensi, Domrath de Kobiliani Biccen[si] castellanis, Nicolao de Tgluczow Subcamerario, Ioanne de Rzetkow Pincerna, Nicolao de Radymno venatore, Petro Kliszek de Buczkow Iudice Dobrzinensi, et aliis quamplurimis fidedignis. Datum per manus Reverendi in Christo Patris Domini Alberti Episcopi Cracoviensis, Regni Poloniae Cancellarii, et venerabilis Domini Sedis Apostolicae Protonotarii Decani Cracoviensis eiusdem Regni Vicecancellarii sincere nobis dilectorum. SECVNDARVM vero literarum tenor est talis: WLADISLAVS Dei gratia Rex Poloniae, Hungariae, Dalmatiae, Croatiae etc. REX, Lithuaniaeque Princeps supremus et Haeres Russiae. Significamus praesentium tenore quibus expedit universis: Quomodo parte civium Leopoliensem petitio Maiestati nostrae pertinebat, quatenus ipsis excrescentias Lancorum Obschari dictas, quae excrescentiae extendunt se ultra Lancos Civitati Leopolien[si] commensuratos, circa Fluvium Bluchowicze dictum iacentes, et ante Leopoliensem civitatem sitas, praesentia hominum collocare, et utilibus aedificiis decorare dignaremur gratiose concedere, allegando huiusmodi excrescentias Lancorum Civitati attinere. Nos vero deliberando, quia ipsi cives dicti semper nobis fidelitatem eorum claris studiis monstrabant. Eorum petitioni benigne, caute tamen, annuimus, cum infrascripta moderatione, eorum petitioni annuimus: Ita quod in eisdem Lancorum excrescentiis praedictis possunt et libere valeant Cmethones, Homines, Agrorum cultores, Tabernatores iuxta eorum arbitrium aedificia faciendo locare, et de ipsis omnes et singulas utilitates, obventiones ac census percipere atque tollere, ipsisque uti, frui et gaudere, tanquam propriis praesentibus concedimus et indulgemus, Ita diu quousque foeliciter in Regnum nostrum Poloniae reverteri primum ingressum in Leopolim faciemus. Ibique cum debito examine comperiemus: Quod huiusmodi Lancorum excrescentia vero Iure attinent Civitati, ipsis eas confirmabimus et ratificabimus. Et aedificia ac sumptus qua et quos ibi fecerint, nostra Regia praesenti concessione affidati, in eorum possessione et usufruitione stabunt et permanebunt, si vero dictae Lancorum excrescentiae compertum per nos fuerint, non Civitati, sed nobis vel alieni alteri attinere: Extunc ipsi cives Leopolien[ses] et de possessione excrescentia Lancorum praefatorum cedent, et structuras, aedificia ac sumptus quos ibi fecerunt, illi, cuius compertae fuerint excrescentiae Lancorum iure vero esse, cum pleno Iure resignabunt, in possessionemque praedictarum excrescentiarum admittent. Impensas vero quas imposuerunt ad structuras huiusmodi pendent et nihilo minus pro ipsis capient. Quocirca vobis Palatinis, castellanis, capitaneis, Burgrabiis, woiewodis, et aliis qui praesentibus fueritis requisiti Mandamus omnino habere volentes per praesentium tenorem, quatenus ipsos cives Leopolien[ses] in possessione dictorum lancorum excrescentiarum impedire non debeatis, sed ab impedientibus tueamini, nostro nomine; Similiter et in usibus ac utilitatibus, quos et quas in excrescentiis huiusmodi Lancorum facient et multiplicabunt faciatis, ne a quopiam aliquam molestiam patiantur. Secus pro gratia nostra facere non ausuri. Harum quibus Sigillum nostrum praesentibus est subappensum testimonio literarum. Datum Budae feria Tertia proxima Beati Iacobi Apostoli gloriosi, Anno domini Millesimo quadringentesimo quadragesimo quarto. Relatio Venerabilis Ioannis Rei Sancti Michaelis in castro Cracoviensi praepositi, Regii Secretarii. NOS itaque SIGISMVNDVS AVGVSTVS REX, supplicationi praedictae annuentes, Literas praeinsertas, quas ut praemissum est vidimus et legimus, in pergamenum describi seu transumi, Sigilloque nostro subappenso communiri mandavimus. Decernentes ut quum et quoties tam iudicialiter quam etiam extraiudicialiter in locis publicis et privatis integra et indubia fides illis adhibeatur, neque alia quam si ipsae literae originales fuerint productae. Datum Varssoviae in Conventione Regni nostri generali, feria Quinta ante Festum Sancti Thomae Apostoli proxima, Anno Domini Millesimo Quinquagesimo Sexto, REGNI nostri Anno Vigesimo Septimo. [Nota kancelaryjna:] Relatio Magnifici Ioannis de Oczieszkowo Regni Poloniae Cancellarii ac Generalis Sandomiriensis et Oszstinen[sis] Capitanei Succamerarii Cracoviensis. [Podpis:] Joannes Ocyesky cancellarius manu propria [Pieczęć:] Na pasku pergaminowym zachowana w blaszanej puszce wielka pieczęć koronna Zygmunta Augusta z czerwonego wosku, przedstawiająca Orła Białego w koronie, otoczonego wieńcem z herbami ziem Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. [Verso:] R; Bezpieczeństwo 1556; Confirm[atio] Sig[ismundi] August[i] lancorum seu vill[arum] Wladislai, [anno] 1415, alter 1444; A. civ. fasc. 143; N 10.