Potwierdzenie przez króla Stefana Batorego szesnastu dekretów w sporach miasta Lwowa ze starostą

[f. 1r] STEFAN z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki etc., książę siedmiogrodzki etc. Oznajmiamy niniejszym pismem naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy. Przedłożono nam prośbę w imieniu Znakomitych i Sławetnych Burmistrza i Rajców Miasta naszego lwowskiego, abyśmy dekrety niżej spisane, między nimi a Urodzonym Mikołajem Herburtem z Fulsztyna, kasztelanem halickim, starostą naszym lwowskim, przez nas wydane, tak jak zawarte są w Księgach naszej Kancelarii, wszystkie razem przepisać i w jednej księdze zawarte, w sposób uwierzytelniony wydać raczyli. Dekrety te zaś w takim oto brzmieniu znajdują się w naszych Księgach. Brzmienie pierwszego dekretu z okazji wyboru rajców 1. Stefan, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki etc., książę siedmiogrodzki etc. Oznajmiamy niniejszym pismem naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy. Wniesiona została na drogę sądową sprawa przed nasz sąd i przed oblicze naszych doradców wtedy we Lwowie z nami przebywających, między Sławetnymi Burmistrzem, Rajcami i całą gminą Miasta naszego lwowskiego, powodami z jednej strony, a Urodzonym Mikołajem Herburtem z Fulsztyna, starostą naszym lwowskim, pozwanym z drugiej strony, z powodu elekcji rajców, przez tegoż starostę – jak sami mieszczanie wielokrotnie przed nami się skarżyli – wbrew ich dawnemu zwyczajowi nader często odwlekanej, a na nowo aż do terminu dzisiejszego, na mocy listów naszego odroczenia i specjalnych ograniczeń, prawnie dotąd przewlekanej. Gdy obie strony osobiście stawiły się przed nami, mieszczanie, wyjaśniając swoje przedłożenie i dawny sposób obioru rajców, wnosili o rozstrzygnięcie, okazując znowu przed nami dekrety: jeden dawno niegdyś wydany przez króla Zygmunta I, naszego poprzednika, w Wilnie w roku tysiąc pięćset czterdziestym pierwszym, między Urodzonym Mikołajem Odnowskim, starostą, a ówczesnymi rajcami w tej samej sprawie; drugi zaś przez nas w Malborku w zeszłym roku podobnie między pospólstwem a obecnymi rajcami sądownie wydany. Z dekretów tych wywodzili, że sposób i zwyczaj wybierania rajców w tym naszym mieście Lwowie, z dawnej praktyki samym dekretem króla Zygmunta przepisany oraz w ciągłym i nieprzerwanym używaniu ku szczególnemu pożytkowi i ozdobie tegoż miasta aż do owego dnia zachowywany, w żaden sposób nie może być naruszany, unieważniany ani odwlekany. Prosili, abyśmy przy tychże dekretach ich zachowali, a naszemu staroście, by w czymkolwiek im w przyszłości nie uchybiał, sądownie nakazali. Ze swej zaś strony starosta nasz, również osobiście stając, na takie przedłożenie powodów odpowiedział, że tego rodzaju ich elekcja, którą oni pragną mieć wyłącznie w swym ręku, a w której on sam tylko burmistrza na cztery tygodnie spośród nich mianuje i przysięgi od nich odbiera, z tych powodów ostać się nie może, gdyż powszechny zwyczaj Królestwa i przykłady innych miast pouczają, iż to sam starosta tych, których uzna za zdatniejszych, do urzędu rajcowskiego zwykł wybierać – jako ten, któremu nader zależy wiedzieć, kto i jacy ludzie znajdują się w urzędzie miejskim, skoro [f. 1v] z mocy Konstytucji publicznej obowiązany jest zamek i miasto pospołu bezpiecznie dla Rzeczypospolitej, dla nas i naszych następców, koronowanych królów, zachować. Co się zaś tyczy dekretów przedłożonych przez powodów, twierdził, że kłócą się one z ich własnym prawem miejskim magdeburskim, na którym są ufundowani, oraz że wydane między innymi a innymi osobami, jego w niczym nie dotyczą; wnosił przeto o zwolnienie go od sprawy i od roszczeń powodów, a zarazem o orzeczenie, by sam wybór rajców na przyszłość odbywał się podług powszechnej praktyki innych miast Królestwa bądź wedle przepisów miejskiego prawa magdeburskiego. Powodowie natomiast zbijali tę jego odpowiedź wywodząc, że rzecz tylekroć wcześniej osądzona i same dekrety najdłuższą dotąd praktyką wypróbowane nie mogą być podważane ani poddawane w wątpliwość przykładem innych, a przysięga jego nic do tej rzeczy nie wnosi, skoro i oni również składali swoje przysięgi urzędowe i przy naszej koronacji, ani też nigdy żadnym nadużyciem nie dali powodu do zmiany swych praw; nadto w prawie magdeburskim nie ma nic wyraźnego o starostach i nie odnosi się ono do sposobu rządu, lecz jedynie do forum sądowniczego w miastach. Z tego względu nalegali, abyśmy bez względu na wywody pozwanego starosty naszego, zachowali ich przy dawnym zwyczaju i wspomnianych dekretach. Nos itaque cum Consiliariis nostris lateri nostro tunc assidentibus, audita partium ea controversia, visisque et consideratis, tam Antecessoris nostri D. Sigismundi Regis quondam inter Capitaneum et Consules in hac eadem causa, quam etiam nostro Magdeburgensi simili inter communitatem Civitatis eiusdem, et modernos Consules, ex controversia partium latis, editisque decretis, quibus scilicet cautum et pronunciatum est, ipsos Consules ex Senatus electionem in locum demortui Consulis, alium eligere debere, eamque ipsam electionem, una cum aliis caeremoniis et iuramentis, veteri more, circa ipsum actum electionis observari solitis, atque adeo memorata decreta in eo negocio desuper habita, in toto confirmari, et approbanda duximus, uti quidem confirmamus et approbamus, decernentes robur illa perpetuum obtinere, et Actores circa eadem conservari, ad electionemque Consularem non alio modo, nec aliter quam prout in ipsis decretis Sigismundi Regis continetur, nunc et in posterum, absque ulla Capitanei nostri contradictione, seu protractione fieri celebrarique debere, decreto nostro praesente mediante. Na czego wiarę i świadectwo pieczęć nasza została do niniejszego przywieszona. Dan we Lwowie w poniedziałek po oktawie Bożego Ciała, Roku Pańskiego tysiąc pięćset siedemdziesiątego ósmego, a panowania naszego roku trzeciego. Relacja wielebnego Jana Borukowskiego z Bielina, prepozyta łęczyckiego, dziekana warszawskiego i podkanclerzego Królestwa Polskiego. [f. 1v–2r: Brzmienie drugiego dekretu o młynie piekarskim; Dan we Lwowie w najbliższy poniedziałek po oktawie Bożego Ciała, Roku Pańskiego 1578] [f. 2r–2v: Brzmienie trzeciego dekretu o jurysdykcji nad osadzonymi wokół młyna zimnowodzkiego; Dan we Lwowie w najbliższy poniedziałek po oktawie Bożego Ciała, Roku Pańskiego 1578] [f. 2v–3v: Brzmienie czwartego dekretu o uwięzieniu mieszczan; Dan we Lwowie w najbliższy czwartek po oktawie Bożego Ciała, Roku Pańskiego 1578] [f. 3v–4r: Brzmienie piątego dekretu o sądzeniu przybyszów; Dan we Lwowie w najbliższy czwartek po oktawie Bożego Ciała, Roku Pańskiego 1578] [f. 4r–4v: Brzmienie szóstego dekretu o obronie pojmanego, dołach i pachołkach miejskich; Dan we Lwowie w najbliższy czwartek po oktawie Bożego Ciała, Roku Pańskiego 1578] [f. 4v–5v: Brzmienie siódmego dekretu o rozdziale kwater; Dan we Lwowie w najbliższy piątek przed świętem św. Jana Chrzciciela, Roku Pańskiego 1578] [f. 5v–7r: Brzmienie ósmego dekretu o jurysdykcji i kluczach do bram; Dan we Lwowie w sobotę przed świętem św. Jana Chrzciciela, Roku Pańskiego 1578] [f. 7r–7v: Brzmienie dziewiątego dekretu o zdawaniu rachunków staroście; Dan we Lwowie w najbliższy piątek przed świętem św. Jana Chrzciciela, Roku Pańskiego 1578] [f. 7v–8v: Brzmienie dziesiątego dekretu o egzekucji podatków; Dan we Lwowie w najbliższy piątek przed świętem św. Jana Chrzciciela, Roku Pańskiego 1578] [f. 8v–9r: Brzmienie jedenastego dekretu o konstytucjach, cłach, mytach i składzie towarów; Dan we Lwowie w najbliższy piątek przed świętem św. Jana Chrzciciela, Roku Pańskiego 1578] [f. 9r–10r: Brzmienie dwunastego dekretu o podwodach; Dan we Lwowie w najbliższy piątek przed świętem św. Jana Chrzciciela, Roku Pańskiego 1578] [f. 10r–10v: Brzmienie trzynastego dekretu o wałęsających się koniach; Dan we Lwowie w najbliższy piątek przed świętem św. Jana Chrzciciela, Roku Pańskiego 1578] [f. 10v–11r: Brzmienie czternastego dekretu o rotułach; Dan we Lwowie w najbliższą sobotę przed świętem św. Małgorzaty, Roku Pańskiego 1578] [f. 11r–11v: Brzmienie piętnastego dekretu o sądzeniu ran według prawa polskiego; Dan we Lwowie w najbliższą sobotę przed świętem św. Jana Chrzciciela, Roku Pańskiego 1578] [f. 11v–12r: Brzmienie szesnastego dekretu o wsi szpitalnej i sprzedanych domach; Dan we Lwowie w najbliższą sobotę przed świętem Jana Chrzciciela, Roku Pańskiego 1578] [f. 12r – formuła końcowa i datacja transumptu:] My przeto, przychylając się do tejże prośby, wyżej wymienione dekrety, tak jak nas proszono, przepisać i wydać rozkazaliśmy. Na świadectwo niniejszego pisma, do którego pieczęć nasza została przywieszona. Dan w Warszawie na walnym sejmie Królestwa, w najbliższy poniedziałek po Nawróceniu św. Pawła Apostoła, Roku Pańskiego tysiąc pięćset osiemdziesiątego piątego, a panowania naszego roku dziewiątego. [Relacja:] Relacja Wielebnego Wojciecha Baranowskiego, mianowanego biskupa przemyskiego i podkanclerzego Królestwa Polskiego. [Podpis sekretarza:] Paweł Szczerbic, sekretarz Jego Królewskiej Mości, zanotował. [Pieczęć: na sznurach jedwabnych podwieszona wielka pieczęć koronna Stefana Batorego w woskowej misie, odcisk w czerwonym wosku z herbami Korony, Litwy oraz Wilczymi Zębami Batorych]. [f. 12v / Verso – noty archiwalne i kancelaryjne:] [Nota czerwonawym atramentem z XVII/XVIII w.:] Dekrety w liczbie 16 między miastem a Urodzonym Starostą za obopólną zgodą przed Najjaśniejszym Królem Stefanem. Roku 1578 i 1585 [Zapiski archiwalne z sygnaturami:] Wiązka 217 / Nr S 27 / Nr 27. [Pieczęć tuszowa okrągła:] ARCHIWUM AKT DAWNYCH MIASTA LWOWA

[f. 1r] STEPHANUS Dei gratia REX Poloniae, magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae etc., Princeps Transylvaniae etc. Significamus praesentibus literis nostris quorum interest universis et singulis. Supplicatum nobis est nomine Spectabilium et Famosorum Proconsulis et Consulum Civitatis n[ost]rae Leopoliensis, ut decreta infrascripta, inter eosdem et G[enero]sum Nicolaum Herborth de Fulsztin Castellanum Halicien[sem], Capitaneum n[ost]rum Leopolien[sem], per nos prolata, ita ut in Actis Cancellariae nostrae continentur, omnia simul describi, et uno libello comprehensa, autentice extradi mandare dignaremur. Quae quidem decreta eo qui sequitur tenore in Actis n[ost]ris reperiunt[ur]. Tenor primi decreti occasione Electionis Consulum 1. Stephanus Dei gratia REX Poloniae, magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae etc., Princeps Transylvaniae etc. Significamus praesentibus literis nostris quorum interest universis et singulis. Introductam fuisse iudicialiter causam in iudicium nostrum praesentiamque Consiliariorum nostrorum Leopoli pro tunc nobiscum existentium inter Famatos Proconsulem, Consules, totamque communitatem Civitatis nostrae Leopoliensis actores ab una, et Generosum Nicolaum Herborth a Fulsztin Capitaneum nostrum Leopolien[sem] conventum parte ab altera, occasione electionis Consularis, per Capitaneum eundem, prout ipsi Cives multoties apud nos querebantur contra eorum morem antiquum, saepius protractae, ac denuo ad terminum itaque hodierno, ex advocationis limitationumque nostrarum specialium literis legitime hucusque continuato. Postquam partes utraeque coram nobis personaliter comparuissent, elucidando propositionem suam Cives, modumque Consularis electionis antiquum, declarari petebant, rursum coram nobis decreta, unum diu olim Sigismundi primi Regis antecessoris nostri Vilnae anno Millesimo Quingentesimo Quadragesimo primo, inter G[ene]rosum Nicolaum Odnowski Capitaneum et illius temporis Consules, in hac eadem causa. Alterum vero per nos Mariemburgi anno superiori a simili inter communitatem, et praesentes Consules iudicialiter lata, quibus deducebant modum et morem eligendorum Consulum in ea Civitate n[ost]ra Leopoliensi ex antiqua observantia ipso decreto Sigismundi Regis praescriptum atque continuo et perpetuo usu disingulari etiam Civitatis eiusdem salute et ornamento in tum diem observatum, nullo modo infringi, annullari, aut protrahi posse. Petentes se circa decreta eadem a nobis conservari, atque Capitaneo nostro, in iis deinceps quoquo modo contraveniat, iudicialiter iniungi. Ex altera vero parte Capitaneus noster ipse quoque comparens ad eiusmodi Actorum propositionem respondit, talem eorum electionem, quam illi penes se tantum habere volunt, et in qua ipse Proconsulem tantum ad quatuor hebdomadas inter eos eligit, iuramentaque ab eis accipit, ex iis rationibus stare non posse, quod communis Regni observantia, et aliarum Civitatum exempla doceant, ipsum Capitaneum quos ille magis novit idoneos, ad munus Consulare eligere solere, ut pote cui multum expediat scire, qui et quales in officio Civili sint, quandoquidem [f. 1v] ex Constitutione publica Castrum et Civitatem simul salva, Reipub[licae] nobisque et Successoribus nostris Regibus coronatis asservare sit adstrictus. Quod vero decreta per Actores producta attinet, ea dicebat pugnare cum iure ipsorum Civili Maydeburgen[si], in quo fundati sunt, eademque, ut inter alios et alios lata, nihil se afficere, petens ideo a causa et ab impetitione actorum liberum se pronunciari, ac nihilominus ipsam Consulum electionem, iuxta aliarum Civitatum Regni communem observantiam vel ex praescripto iuris Civilis Magdeburgensis fieri debere in posterum, decerni. Actoribus e contra hanc eius responsionem ita diluentibus, quod res toties antea iudicata, ipsaque decreta usu hactenus longissimo tentata, per alioru[m] exempla damnari, seu in dubium vocari non possint, iuramen tumque illius nihil ad eam rem spectare, cum et ipsi quoque iuramenta sua, ad officia et in Coronatione n[ost]ra praestiterint, nec etha[m] immutandarum legum suarum causam aliquo unquam abusu dederint, sed neque in iure Magdeburgen[si] haberi quicquam expressum de Capitaneis, neque illud ad regiminis modum, sed ad forum tantum iudiciarium in Civitatibus observari. Quo instabant ut non obstantibus Citati Capitanei nostri allegationibus, eos circa morem antiquum et decreta praefata conservaremus. Nos itaque cum Consiliariis nostris lateri nostro tunc assidentibus, audita partium ea controversia, visisque et consideratis, tam Antecessoris nostri D[ivi] Sigismundi Regis quondam inter Capitaneum et Consules in hac eadem causa, quam etiam nostro Magdeburgensi simili inter communitatem Civitatis eiusdem, et modernos Consules, ex controversia partium latis, editisque decretis, quibus scilicet cautum et pronunciatum est, ipsos Consules ex Senatus electionem in locum demortui Consulis, alium eligere debere, eamque ipsam electionem, una cum aliis caeremoniis et iuramentis, veteri more, circa ipsum actum electionis observari solitis, atque adeo memorata decreta in eo negocio desuper habita, in toto confirmari, et approbanda duximus, uti quidem confirmamus et approbamus, decernentes robur illa perpetuum obtinere, et Actores circa eadem conservari, ad electionemque Consularem non alio modo, nec aliter quam prout in ipsis decretis Sigismundi Regis continetur, nunc et in posterum, absque ulla Capitanei nostri contradictione, seu protractione fieri celebrarique debere, decreto nostro praesente mediante. In cuius rei fidem et testimonium Sigillum nostrum praesentibus est subappensum. Datum Leopoli feria secunda post Octavas Corporis Christi proxima, Anno Domini Millesimo, Quingentesimo, Septuagesimo Octavo, Regni vero nostri anno Tertio. Relatio R[everen]di Joannis Borukowski de Bielino, Praepositi Lancicien[sis], Decani Warschovien[sis] et Regni Pol[oniae] Vicecancellarii. [f. 1v–2r: Tenor Secundi decreti de molendino Pistorali; Datum Leopoli feria secunda post Octavas Corporis Christi proxima, Anno Domini 1578] [f. 2r–2v: Tenor tertii decreti de iurisdictione locator[um] circa molendinum Zimnowodzki; Datum Leopoli feria secunda post Octavas Corporis Christi proxima, Anno Domini 1578] [f. 2v–3v: Tenor quarti decreti de incarceratione Civium; Datum Leopoli feria quinta post Octavas Corporis Christi proxima, Anno Domini 1578] [f. 3v–4r: Tenor quinti decreti de iudicandis advenis; Datum Leopoli feria quinta post Octavas Corporis Christi proxima, Anno Domini 1578] [f. 4r–4v: Tenor sexti Decreti de defensione Capti, inscrobus, & protonibus; Datum Leopoli feria quinta post Octavas Corporis Christi proxima, Anno Domini 1578] [f. 4v–5v: Tenor Septimi decreti de hospitiis distribuend[is]; Datum Leopoli feria sexta ante festum Sancti Joannis Baptistae proxima, Anno Domini 1578] [f. 5v–7r: Tenor decreti Octavi de iurisdictione & Clavibus Portarum; Datum Leopoli Sabbato, ante festum Sancti Joannis Baptistae, Anno Domini 1578] [f. 7r–7v: Tenor Noni decreti de ratione reddenda Capito; Datum Leopoli feria sexta ante festum Sancti Joannis Baptistae proxima, Anno Domini 1578] [f. 7v–8v: Tenor decimi Decreti de exequutione Contribonis; Datum Leopoli feria sexta ante festum Sancti Joannis Baptistae proxima, Anno Domini 1578] [f. 8v–9r: Tenor Undecimi decreti de Constitut[ioni]bus, Paltibus, theloneis, & emporio; Datum Leopoli feria sexta ante festum Sancti Joannis Baptistae proxima, Anno Domini 1578] [f. 9r–10r: Tenor Decreti duodecimi de Podwodis; Datum Leopoli feria sexta ante festum Sancti Joannis Baptistae proxima, Anno Domini 1578] [f. 10r–10v: Tenor decreti decimitertii de equis vagantibus; Datum Leopoli feria sexta ante festum Sancti Joannis Baptistae proxima, Anno Domini 1578] [f. 10v–11r: Tenor decimiquarti decreti de Rotulis; Datum Leopoli Sabbato ante festum S[anc]tae Margarethae proximo, Anno Domini 1578] [f. 11r–11v: Tenor decimoquinti decreti de vulneribus iudicandis iure Polonico; Datum Leopoli Sabbato ante festum S[anc]ti Joannis Baptistae proximo, Anno Domini 1578] [f. 11v–12r: Tenor decimisexti decreti de villa hospitalis & domibus venditis; Datum Leopoli Sabbato ante festum Joannis Baptistae proximo, Anno Domini 1578] [f. 12r – formuła końcowa i datacja transumptu:] Nos itaque supplicationi eiusmodi annuentes, decreta superius recensita, ita ut petitum a nobis est, describi et extradi mandavimus. Harum quibus Sigillum nostrum est appensum testimonio literarum. Datum Warschoviae in Conventione generali Regni feria secunda post Conversionis Sancti Pauli Apostoli proxima Anno Domini Millesimo, Quingentesimo, Octuagesimo Quinto, Regni vero nostri Nono. [Relatio:] Relatio Reverendi Alberti Baranowski nominati Episcopi Praemisliensis et Regni Poloniae Vicecancellarii. [Podpis sekretarza:] Paulus Szczerbic secretarius Sacrae Regiae Maiestatis notavit [Pieczęć: na sznurach jedwabnych podwieszona wielka pieczęć koronna Stefana Batorego w woskowej misie, odcisk w czerwonym wosku z herbami Korony, Litwy oraz Wilczymi Zębami Batorych]. [f. 12v / Verso – noty archiwalne i kancelaryjne:] [Nota czerwonawym atramentem z XVII/XVIII w.:] Decreta No 16 inter Civitatem, et Generosum Capitaneum ex mutuo consensu coram Ser[enissi]mo Stephano Rege. Anno 1578 et 1585 [Zapiski archiwalne z sygnaturami:] Fasc: 217 / No S 27 / No 27. [Pieczęć tuszowa okrągła:] ARCHIWUM AKT DAWNYCH MIASTA LWOWA