Przywilej króla Jana Kazimierza dla cechu krawców lwowskich zakazujący konkurencji

JAN KAZIMIERZ z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, smoleński, czernihowski, a także dziedziczny król Szwedów, Gotów i Wandalów. Oznajmiamy niniejszym pismem Naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy: Przedłożono Nam przez pewnych Naszych doradców, w imieniu i ze strony Cechu Krawców Miasta Naszego Lwowskiego, jak to wbrew prawom i przywilejom łaskawie nadanym temuż cechowi przez Najjaśniejszych Poprzedników Naszych oraz dawnemu zwyczajowi, Żydzi Miasta Naszego Lwowskiego i niektórzy inni pozostający poza bractwem i cechem krawców, śmią uprawiać rzemiosło krawieckie, wytwarzać szaty różnego rodzaju służące ku ozdobie i odzieniu ludzkiemu, oraz uszyte wystawiać na sprzedaż, odbierając i zabierając krawcom możność zdobywania środków do życia. I przedłożono Nam prośbę, abyśmy w powyższych sprawach raczyli zaradzić z Naszej Królewskiej Łaskawości. My przeto, pragnąc nie tylko łaskawie przychylić się do tejże prośby, lecz także mieć wzgląd na Miasto Nasze Lwowskie, narażone na sąsiedzkie najazdy nieprzyjacielskie, aby to samo miasto oraz osiadli w nim rzemieślnicy, na ile to możliwe, byli w lepszym stanie, z dnia na dzień zyskiwali większy wzrost i mogli osiągnąć lepsze pożytki życiowe, skąd i do wszelkich powinności dla Miasta Naszego Lwowskiego na wszelki czas pokoju i wojny stali się zdatniejsi i gotowsi, rzeczonemu Bractwu i Cechowi Krawców Miasta Naszego Lwowskiego [...] wstawiając się za prawami, przywilejami i konstytucjami, najpierw przez [...] niegdyś Władysława Czwartego, Brata Naszego najukochańszego, w roku tysiąc sześćset trzydziestym czwartym zaaprobowanymi i potwierdzonymi; następnie dwoma przywilejami Najjaśniejszego niegdyś Zygmunta Pierwszego [danymi] w Krakowie w poniedziałek po święcie Ducha Świętego roku tysiąc pięćset trzydziestego trzeciego, a drugim w Krakowie w poniedziałek po niedzieli Przewodniej roku tysiąc pięćset czterdziestego trzeciego, jak również Najjaśniejszego niegdyś Zygmunta Augusta [...] postanawiamy i rozstrzygamy mocą niniejszego [pisma]: Aby żaden z Żydów, tak w Mieście, jak i poza nim mieszkających, oraz inni ludzie nienależący do Bractwa Krawców [...], rzemiosła krawieckiego z uszczerbkiem i szkodą rzeczonych krawców Miasta Naszego Lwowskiego nie ważyli się ani nie śmieli uprawiać, szat, sukien, czapek i innych [...] jakichkolwiek sukien sporządzać, przygotowywać, wyrabiać, ani też tychże uszytych, przygotowanych i wyrobionych po miastach, miasteczkach, wsiach, jarmarkach i targach, tak tygodniowych, jak i codziennych [...] potajemnie i skrycie, albo też w ich rzemiosło [...] wtrącać się i wdzierać. Podobnie i kramarze [nie mogą] szat, tkanin [nebuleas], inaczej czochowych [...] w jakimkolwiek czasie odbywania targu publicznego wystawiać na sprzedaż, zamieniać i handlować jawnie i otwarcie, niż [...] (zważywszy, że sami krawcy tego rodzaju szaty przez siebie wykonane wystawiają na sprzedaż na targu publicznym), jako że jedynie ze swego rzemiosła, a nie z innych kupiectw, czerpią środki na swe utrzymanie [...] Słuchający zaś rzeczeni kramarze i Żydom rzeczy tego rodzaju sporządzone pod karą przepadku, ci od rzemiosła, tamci zaś potwarzy [...] niech nie podnoszą ani nie zmierzają. Które to rozporządzenie teraz i na przyszłość będące, ich zaś namiestników i zastępców [...] lwowskich i innych miast i miasteczek [...] przekraczających [prawo] i tych, którzykolwiek w grodzie, Mieście Lwowskim i jego przedmieściach [...] rzemiosło krawieckie by uprawiali, szaty szyli, uszyte [...] na sprzedaż wystawiali [...] przypaść ma i winno. A ponieważ kuśnierze Miasta Naszego Lwowskiego [...] prawami i powagą przed ludźmi krawców osłaniali się i bronili, a zarazem cech [...] teraz zaś mają już własny, a czapki owe wełniane, do rzemiosła krawców należące, szyją i wyrabiają, a uszyte i wyrobione wystawiają na sprzedaż, przez co prawom i przywilejom krawców dzieje się uszczerbek, przeto My, [zabraniamy, aby] rzeczeni kuśnierze odnośnie do tych praw i przywilejów krawców ważyli się w przyszłości szyć oraz uszyte wyprzedawać, chyba że przez [...] krawców [...] W przeciwnym razie, jeśliby postąpili inaczej [...] niech okaże i udzieli stosownej pomocy, tak aby tacy kuśnierze, którzy czapki z sukna przez siebie uszyte by wyprzedawali, pod karą przepadku takich czapek na sprzedaż wystawionych [...] wydane [zarządzenia], przeciwne przywilejom nadanym i przyznanym cechowi krawców przez Najjaśniejszych Poprzedników Naszych, odwołujemy i unieważniamy, a rzeczone [...] kuśnierzy lwowskich deklarujemy i orzekamy, że nie mogą z nich korzystać ani się nimi bronić. Ponadto na prośbę [...] w imieniu rzeczonych krawców lwowskich, uczynioną przez pewnych Naszych doradców, [...] które należy nakazać Magistratowi Lwowskiemu, aby rzeczony cały cech krawców, w ten sposób przez Najjaśniejszych Poprzedników Naszych i przez Nas samych wyjęty [...], we wszystkich i poszczególnych ich punktach, klauzulach, artykułach i warunkach aprobujemy, potwierdzamy i uznajemy za ratyfikowane: tak jak zaiste aprobujemy, potwierdzamy [...], iż zawarte [postanowienia] winny zawsze zachowywać należytą moc i powagę wieczystej trwałości. Nakazujemy przeto wyżej wymienionym [...], aby wszyscy i każdy z osobna przestrzegali i zachowywali, a także pilnie dbali o to, by były przestrzegane i zachowywane przez innych, oraz wszystkie powyższe [postanowienia] oddali do należytego wykonania. Pod utratą Naszej łaski i podług obowiązku swych urzędów niechaj inaczej nie czynią. Na czego wiarę i świadectwo [...] podpisane Naszą ręką, pieczęcią koronną umocnić rozkazaliśmy. Dane w Samborze, dnia 31 miesiąca sierpnia roku Pańskiego 1660, lat panowania Naszego: w Polsce dwunastego, a w Szwecji trzynastego roku. [Podpis:] Stefan Hankiewicz, sekretarz Jego Królewskiej Mości, własną ręką. [Na plice po lewej stronie:] Staraniem i pracą sławetnych Edwarda Menkego i Piotra Sawińskiego, starszych Cechu Krawców Miasta Lwowa, wystarano się. [Pieczęć:] [Zawieszona na sznurach jedwabnych w metalowej puszce pieczęć wielka koronna Jana Kazimierza wyciśnięta w czerwonym wosku, pęknięta z ubytkami]. [Verso:] [Zapiska oblacyjna:] Do akt urzędu radzieckiego lwowskiego oblatowane [...] i wpisane We wtorek przed najbliższym świętem świętego Marcina Wyznawcy / roku 1660 [...] / Nr 7 [Inne noty archiwalne i regesty:] Rejestr 1660 [...] Przywilej krawców lwowskich [...] Ad X X Michael Jan Kazimierz

IOANNES CASIMIRUS Dei gratia Rex Poloniæ, M[agnus] D[ux] L[ithuaniae], Ruff[iae], Pruff[iae], Mafouiæ, Samog[itiae], Liuon[iae], Smolen[sciae], Czerni[choviae]q[ue], necn[on] Suec[orum], Goth[orum], Uandalorumq[ue] Hæreditarius Rex. Significamus præſentibus L[itte]ris Noſtris, quorum intereſt, vniuerſis & ſingulis: Expoſitum eſſe coram Nobis per certos Conſiliarios Noſtros, nomine et ex parte Contubernij Sartorum Ciuitat[is] N[ost]ræ Leopolien[sis], qualiter contra Iura & Priuilegia à Sereniffimis Prædeceſsoribus Noſtris eidem Contubernio benigne conceſsa, et antiquam Conſuetudinem, Iudæi Ciuitatis Nostræ Leopolien[sis], et nonnulli alij extra Fraternitatem et Contubernium Sartorum exiſtentes, Artem Sartoriam exercere, veſtesq[ue] varij generis ad ornamentum et veſtitum humanum ſpectantes, conficere, confutas venum exponere, audent, facultatem victus quærendi Sartoribus adimentes et intercipientes. Supplicatumq[ue] Nobis eſt, quatenus in præmiſſis de Noſtra Regia Clementia prouidere dignaremur. Nos itaq[ue] non ſolum huiuſmodi Supplicationi benigne annuere, verum etiam Ciuitatis Nostræ Leopolien[sis] finitimis incurſionibus hoſtilibus expoſitæ, rationem habere cupientes, vt ea ipſa Ciuitas, et artifices in ea locati, quoad fieri poteſt, melius inſtatuantur, maiusq[ue] in dies capiant incrementum, ac ad meliorem vitæ frugem peruenire poſsint, vnde et ad quævis obſequia Ciuitati N[ost]ræ Leopolien[si] pro omniq[ue] pacis et belli tempore ſuſtinenda, aptiores promptioresq[ue] reddantur, prædictam Fraternitatem et Contubernium Sartorum Ciuitat[is] N[ost]ræ Leopolien[sis] [...] [i]ntercedendo Iuribus, Priuilegijs, et Conſtitutionibus, primo per [...] olim Vladislaum Quartum Fratrem Nostrum desideratissimum in Annis Mill[esim]o Sexcen[tesim]o Trigesimo Quarto approbat et confirmat; Tum Priuilegijs binis à Serenissimo olim Sigismundo Primo Cracoviae Feria Secunda post Festum S[ancti] Spiritus Anno Mill[esim]o Quingentesimo Trigesimo tertio, Secundo Cracoviae Feria Secunda post Festum Dominicae Misericordiae Anno Mill[esim]o Quingentesimo Quadragesimo tertio, nec non Serenissimi olim Sigismundi Augusti [...] statuimus et decernimus tenore præsentium: Ut nullus Iudæorum tam in Ciuitate, quam extra habitan[tium], alijq[ue] homines non habita Fraternitate Sartorum [...], Artem Sartoriam in depræſſionem et detrimentum prædictorum Sartorum Ciuitatis Noſtræ Leopolien[sis] exercere, vestes, tunicas, pileos, aliasq[ue] [...] se qualescunq[ue] pannos conficere, parare, elaborare, illasq[ue] conſutas, paratas et elaboratas per Ciuitates, oppida, villas, nundinas, Foraq[ue] tam Septimanalia, quàm quotidiana [...] clam et occulte, aut se in eorundem artificium [...] ingereret et intrudere audeant et præsumant. Prout et vero seu alias Kramarze vestes, nebuleas, alias Czochowe [...] quolibet tempore in Foro publico celebran[do] venum exponere, permutare et commutare palam et manifeste quam [...] (stante eo, quod ipsi Sartores eiusm[odi] vestes per se confectas in Foro publico venum exponente) quod ex solo artificio suo, non ex alijs negotiationibus, rationem sui victus prouident [...] Audientes vero dicti Institores et Iudæis res eiusm[odi] confectæ sub amifsione, hi quòd artificij illi vero calumniarum [...] leuantur nec intendant. Quæ quidem Ordinatio nunc et pro tempore existen[s], horumq[ue] loca tenen[s] et vices-gerentium [...] Leopolien[sis] et aliarum Ciuitatum et Oppidorum [...] transgressores, et eos quicunq[ue] in Vrbe Ciuitate Leopolien[si] eiusq[ue] Suburbijs [...] Artem Sartoriam exercuerint, vestes consuerint, conſutas [...] venum exponente [...] fuerint cedet et debebit. Et quoniam Pelliones Ciuitatis N[ost]ræ Leopolien[sis] [...] Iuribus, et Authoritatibus hominibus Sartorum dare se tuebantur et defendebant, in simulq[ue] Contubernium [...] nunc vero iam habent proprium, pileosq[ue] eos laneos ad artificium Sartorum spectan[tes] consuunt et elaborant, consutosq[ue] et elaboratos venum exponunt, per quod Iuribus, & Privilegijs Sartorum derogatur, Ideo Nos prædictos Pelliones ad eadem Iura et Privilegia Sartorum spectantes, amplius consuere, atq[ue] consutos diuendere, nisi per [...] Sartores [...] fuerint audeant. Alioquin si secus fecerint [...] auxilium opportunum præstet et præbeat, ita tales Pellifices, qui pileos per se pannos consutos diuenderint, amifsione talium pileorum venum exposit[orum] [...] emanata, in contraria Privilegijs Sartorum Contubernio à Serenissimis Prædecessoribus Nostris datis et concessis reuocamus et invalidamus, præfatumq[ue] [...] Pellionum Leopolien[sium] iisdem non posse gaudere et defendi declaramus et pronuntiamus. Præterea ad petitionem [...] nomine præfatorum Sartorum Leopolien[sium], per certos Consiliarios Nostros fact[am], [...] Magistratui Leopolien[si] iniungendas, ne dictum totius Contubernium Sartorum, taliter per Serenissimos Prædecessores Nostros et per Nos ipsos, exemptos [...] omnibus et singulis eorum punctis, clausulis, articulis, et conditionibus approbamus, confirmamus, et ratificamus esse ducimus: Ut quidem approbamus, confirmamus [...] contenta, vim et robur debite et perpetuae firmitatis semper obtinere debere. Mandamus itaq[ue] supra specificatis [...] omnibus et singulis manu teneant et obseruent, ab alijsque manuteneri et obseruari diligenter curent, omnia præmissa debitæ executioni demandent. Pro Gratia Nostra Officiorumq[ue] Suorum debito, secus non faciant. In cuius rei fidem et euidentiam [...] manu Nostra subscriptas Sigillo Regni communiri iussimus. Datum Samboriae Die XXXI Mensis Augusti, Anno Domini M.DC.LX. Regnorum Nostrorum Poloniae XII, Sueciae vero XIII Anno. [Podpis:] Stephanus Hankiewicz secr[etarius] Reg[iae] M[ajes]t[at]is m[anu] p[ro]p[ri]a [Na plice po lewej stronie:] Cura et opera Famator[um] Hedwerti Menke et Petri Sawinski Seniorum Contubernij Sartorum Ciuit[atis] Leopolien[sis] procuratum est. [Pieczęć:] [Zawieszona na sznurach jedwabnych w metalowej puszce pieczęć wielka koronna Jana Kazimierza wyciśnięta w czerwonym wosku, pęknięta z ubytkami]. [Verso:] [Zapiska oblacyjna:] Ad Acta Officij Consularis Leopolien[sis] oblat[um] [...] et ingrossat[um] Feria tertia ante Festum Sancti Martini Confessoris prox[ima] / A[nn]o 1660 [...] / No 7 [Inne noty archiwalne i regesty:] Reg[estrum] 1660 [...] Przywiley krawcow lwowskich [...] Ad X X Michael Johan Casimir