Potwierdzenie praw i przywilejów bractwa strzeleckiego we Lwowie przez króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego

MICHAŁ, z Bożej łaski KRÓL Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Inflancki, Wołyński, Kijowski, Smoleński, Siewierski i Czernihowski. Oznajmiamy niniejszym pismem Naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy, że przedłożone i w swoich oryginałach nienaruszone okazane zostały przed Nami wpisane listy, w liczbie pięciu, pergaminowe. Pierwszy zaiste w całym swym brzmieniu tu włączony, ręką Najjaśniejszego Jana Kazimierza, Poprzednika Naszego, podpisany i pieczęcią koronną Kancelarii Większej wiszącą w blaszanej puszce zawartą opieczętowany, którego pierwszego dany sens brzmi następująco: JAN KAZIMIERZ, z Bożej łaski KRÓL Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Inflancki, Smoleński i Czernihowski, a także dziedziczny KRÓL Szwedów, Gotów i Wandalów. Oznajmiamy niniejszym pismem Naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy: że świętej pamięci Zygmunt III, Najmilszy Rodzic Nasz, udzielił Bractwu Strzelców Miasta Naszego Lwowskiego, wielce pożytecznie w tymże mieście ustanowionemu dla odwracania i odpierania grożących napaści nieprzyjaciół, możności i zgody na pobieranie na pożytek tegoż bractwa opłaty zwanej pospolicie spasznem [Spaszne] od wszystkich kupców pędzących i gnających woły oraz inne sztuki bydła i trzody z Wołoszczyzny i skądinąd, tak do Królestwa, jak i poza Królestwo, i zatrzymujących je na terytorium lwowskim oraz poza nim przez kilka dni lub pewien czas na pastwiskach, po jednym groszu od każdego wołu, zaś od mniejszego bydła ze stada po pół grosza, mającej trwać po wieczne czasy. Ponieważ jednak w owym zezwoleniu odległość czy granica miejsca, w obrębie którego rzeczony pobór powinien obowiązywać, nie została wyraźnie opisana, przeto dla usunięcia wszelkiej wątpliwości, jaka mogłaby stąd powstać, z niniejszego Naszego rozporządzenia oświadczyliśmy i dodaliśmy, iż owo zezwolenie rozciąga się i sięga do dwunastu mil, tak aby wspomniane Bractwo Strzelców tęże opłatę od rzeczonych bydląt i trzody, lecz wyłącznie od wszystkich kupców, bez czyjegokolwiek sprzeciwu i przeszkody na wspomnianą odległość dwunastu mil swobodnie mogło i miało prawo pobierać. Aby zaś toż samo bractwo za swe zasługi [...] oraz zbuntowanych Kozaków, którzy niemało wcześniej przez kilka tygodni uporczywie wielkim wojskiem oblegali toż miasto, z równą zręcznością w strzelaniu odpierając od murów i odrzucając ze znaczną ich klęską, obficie zaświadczone, uznało powiększenie Naszej ku niemu życzliwości i królewskiej szczodrobliwości, temuż Bractwu Strzelców dla pomnożenia i zachowania jego nienaruszalności oraz krzewienia ćwiczenia sztuki strzeleckiej [nadajemy] prawo i wszelką możność pobierania od wszystkich obcych i przyjezdnych kupców z jakichkolwiek krain i narodów przybywających do tegoż miasta, tak na zwykłe jarmarki, jak i w innym czasie do składu, lub stamtąd powracających, od każdych stu florenów, które w gotowej monecie w celu handlu wnieśli i wwieźli, albo w ich towarach, jakiegokolwiek byłyby rodzaju i gatunku, szacunek tychże przez rzeczonych kupców przysięgą wykazany [...] podając do wiadomości wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy, zwłaszcza zaś urzędom grodzkiemu i miejskiemu lwowskiemu oraz wszelkim innym, nakazujemy tymże [...] wspomniane Bractwo Strzelców przy tymże Naszym nadaniu zachowywać [...] bezpłatnie służącym [...]. Na czego wiarę niniejsze pismo podpisane Naszą ręką pieczęcią koronną umocnić rozkazaliśmy. Dan we Lwowie, dnia 11 sierpnia roku Pańskiego 1651, panowania Naszego w Polsce roku III, w Szwecji V. Jan Kazimierz Król. Miejsce pieczęci większej Kancelarii Koronnej, wiszącej w puszce blaszanej, w czerwonym wosku wyciśniętej. Wojciech Radziejowski, sekretarz Jego Królewskiej Mości, ręką własną. Drugi zaś list pergaminowy, podpisany ręką tegoż Najjaśniejszego Jana Kazimierza i pieczęcią większą Kancelarii Koronnej wiszącą umocniony, zawierający w sobie wypłatę darowizny sumy pewnej, mianowicie pięćdziesięciu florenów polskich z baszty zwanej Samostrzelniczą [z Baszty Samostzelniczey] corocznie przypadającej, do odbierania przez Bractwo Strzelców Lwowskich, z aktu we Lwowie we wtorek po najbliższej niedzieli Krzyżowej roku Pańskiego tysiąc sześćset pięćdziesiątego trzeciego [1653], oraz darowizny pewnego gruntu czyli roli na Przedmieściu Halickim tegoż miasta Lwowa, leżącego na łanie zwanym Zalbornicie, temuż bractwu dla ćwiczenia strzeleckiego z aktu we Lwowie w środę po najbliższej niedzieli Exaudi tegoż roku przez magistrat lwowski czyli stany tegoż miasta przyjętej, od tegoż Najjaśniejszego Jana Kazimierza z daty we Lwowie w same kalendy miesiąca sierpnia roku wyżej rzeczonego sporządzonej [...]. Trzeci podobnie list pergaminowy, podpisany ręką Najjaśniejszego Jana Kazimierza Króla [...] i pieczęcią Kancelarii Większej Koronnej wiszącą w puszce woskowej zawartą [...] z daty w Warszawie dnia trzydziestego miesiąca sierpnia roku tysiąc sześćset sześćdziesiątego ósmego [1668], zawierający w sobie opłatę spaszne [...] możność pobierania od kupców bydła i innych sztuk oraz stad z Wołoszczyzny [...] przez pewien czas na pastwiskach zatrzymujących, po jednym groszu od każdego wołu, od mniejszego zaś bydła po pół grosza [...] po wieczne czasy na rzecz Bractwa Strzelców Lwowskich pobieranego. Czwarty również [...] pieczęcią Kancelarii Większej Koronnej wiszącą w puszce woskowej, w czerwonym wosku wyraźnie umocniony [...] w obecności [...] darowizny tegoż Najjaśniejszego Króla [...] dnia miesiąca maja roku tysiąc sześćset sześćdziesiątego czwartego [1664], potwierdzenie przywileju [...] strzelców przez Najjaśniejszego świętej pamięci Króla [...] gdyby ktoś tęże kuszę lub [...] z drewna uczyniony do celu strzeleckiego dla siebie lasem pod górą strzelców zburzył i zabrał, od wszelkich poborów, tak królewskich, jak i przez Rzeczpospolitą uchwalonych i mających być uchwalonymi [...] wolni byli, jako w sobie i innych strzelców podobnej sztuki nie było zwyczajem, owszem [...] i z uiszczania poborów uważani byli; oraz szerszą prerogatywę przez tegoż Najjaśniejszego Henryka strzelcom i rusznikarzom [?], aby tenże strzelec prawa miejskiego [...], lepiej trafiający z jakiejkolwiek machiny wojennej, wolny był od kontrybucji lub poborów miejskich pod jakąkolwiek nazwą; ponadto obowiązek burmistrza i rajców miasta Lwowa, aby strzelcom i rusznikarzom [?] wypłatę pięćdziesięciu florenów polskich na klejnot [...] każdego roku ze skarbu miejskiego wydawali i z roku na rok tysiąc marek polskich wydawali, uzyskane zawierające. Piąty wreszcie i ostatni list, ręką Najjaśniejszego Zygmunta Trzeciego Króla podpisany, pieczęcią podobnie wiszącą Kancelarii Mniejszej [...] w wosku opieczętowany, potwierdzenie wyżej spisanego przywileju Najjaśniejszego Henryka, czyli prerogatyw w owym przywileju wyrażonych obejmujący, z daty w Warszawie dnia piętnastego miesiąca kwietnia roku Pańskiego tysiąc sześćsetnego [1600]. Wszystkie te pięć listów przywilejów, całe, zdrowe, nienaruszone i wolne od wszelkiego podejrzenia. I uproszony został u Nas przez urodzonych posłów Naszych, obecnie przy boku Naszym rezydujących, w imieniu i na rzecz starszych, młodszych i całego Bractwa Strzelców ufundowanego w mieście Naszym Lwowie, metropolii Rusi, abyśmy wyżej włączone pięć listów przywilejów powagą Naszą królewską zaaprobować i potwierdzić raczyli. MY, zważywszy, że ćwiczenie strzeleckie dla odwracania i odpierania grożących napaści nieprzyjaciół z najdawniejszych czasów z najwspanialszym zamysłem i z pożytkiem publicznym chwalone oraz dotąd zachowywane, jest jak najbardziej konieczne, przychylając się łaskawie na wstawiennictwo Naszych doradców do przedłożonej prośby, wyżej włączone listy, tak mianowicie pierwszy w całym swym brzmieniu tu spisany, jak i pozostałe jedynie z aktu i daty wyszczególnione (które jednak chcemy mieć tu za włączone i wpisane), czy raczej prawa i przywileje wyżej wyrażone oraz wszelkie inne dyplomy, wspomnianemu Bractwu Strzelców Lwowskich przez Najjaśniejszych Królów Polski, Poprzedników Naszych, łaskawie nadane i potwierdzone, a także zwyczaje, obyczaje, wolności, immunitety i prerogatywy wraz z dobrem i pożytkiem Królestwa oraz tegoż miasta powiązane, jaśniejące i znane, we wszystkich ich punktach, klauzulach, artykułach, warunkach i [...] tak jakby tu wszystkie i każde z osobna słowo w słowo zostały włączone, uznaliśmy za godne zaaprobowania i potwierdzenia; jako też powagą Naszą królewską aprobujemy, potwierdzamy i ratyfikujemy; oraz wspomniane Bractwo Strzelców Lwowskich przy tychże prawach, przywilejach, prerogatywach, reskryptach, listach, wolnościach, immunitetach i uprawnieniach z dawna służących, z pełni Naszej władzy królewskiej zachowujemy i utrzymujemy. Wszystkie rzeczone pięć listów przywilejów i wszystko w nich zawarte należytą moc i siłę oraz niewzruszoną trwałość (w czym nie stoją na przeszkodzie ich prawu i zwyczajowi) mieć powinno. Na czego wiarę niniejsze pismo podpisane Naszą ręką pieczęcią koronną umocnić rozkazaliśmy. Dan we Lwowie dnia 30 miesiąca października roku Pańskiego 1671, panowania zaś Naszego roku trzeciego [...]. 1671 [Podpis króla:] Michał Król [Poniżej po prawej:] Piotr Barburski, Jego Królewskiej Mości Kancelarii Koronnej regent [Na plice po prawej:] Potwierdzenie potwierdzenia praw i przywilejów służących Bractwu Strzelców Lwowskich. [Verso:] [Nota kancelaryjna:] Wpisano do akt Metryki Kancelarii Koronnej, nr 6. [Podpis sekretarza:] Stefan Hankiewicz, Jego Królewskiej Mości sekretarz, ręką własną. [Nota niemiecka z XVIII/XIX w.:] Króla Michała Polskiego [...] potwierdzenie wcześniejszych przywilejów królów poprzedników, zwłaszcza Jana Kazimierza [...]

MICHAEL Dei Gratia REX Poloniae, Magn[us] Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Volhyniae, Kioviae, Smolens[ciae], Severiae, Czerniechoviaeq[ue]. Significamus praesentibus Literis Nostris quorum interest Universis et Singulis. Reproductas et in suis Originalibus illaesas commonstratas fuisse coram Nobis Literas inscriptas, quinq[ue], Pergamineas. Primas quidem h[a]ec de toto suo Tenore insertas, manu Serenissimi Joannis Casimiri Antecessoris Nostri subscriptas et Sigillo Regni Cancellariae Maioris pensili in pyxide laminea contento obsignatas. Quarum Primarum datum Tenor sequitur eiusmodi: JOANNES CASIMIRUS DEI gratia REX Poloniae, Magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Smolensciae, Czerniechoviaeque, Necnon Suecorum, Gotthorum, Vandalorumq[ue] Haereditarius REX. Significamus praesentibus Literis Nostris quorum interest Universis et Singulis. Concessisse Divum Sigismundum III Progenitorem Nostrum desideratissimum Fraternitati Iaculatorum Civitatis Nostrae Leopoliensis ad avertendos et propulsandos ingruentes Hostium insultus in eadem Civitate apprime utiliter institutae facultatem et Consensum pro usu eiusdem Confraternitatis Pavidionem vulgariter Spaszne dictum ab omnibus Mercatoribus boves aliasque pecudes spectei pecudes ac greges ex Valachia et aliunde tam in Regnum quam extra Regnum agentibus et pellentibus, eosq[ue] intra et extra Territorium Leopoliense per aliquot dies vel aliquod tempus in pascuis detinentibus pro unum grossum a quolibet bove, a minoribus vero grege pecudibus per medium grossum temporibus perpetuis duraturis exigendi. Caeterum cum in eadem Concessione intercapedo sive interstitium loci intra quod nimirum praefata Exactio competere deberet, specifice non sit exarata. Proinde ad tollendam omnem quae inde oriri posset ambiguitatem, eandem Concessionem ad duodecim Milliaria porrigi et extendi de bene praesenti Descripto Nostro declaravimus et adiecimus: Ita ut eandem Pansionem, praenominata Iaculatorum Confraternitas a memoratis pecoribus et pecudibus: sed ab omnibus Mercatoribus tantum sine cuiusvis contradictione et impedimento ad praefatam duodecim Milliarium distantiam libere exigere possit et valeat. Quo vero ea ipsa Confraternitas pro meritis suis [...] et rebelles Cosacos Oppugnationem eiusdem Civitatis non ita pridem per aliquot Septimanas pertinaciter ingenti agmine tentantes pari cum dexteritate iaculandi a Moenibus eum insigni illorum clade retrudendo ac reiiciendo abunde contestatis propensa Nostra in ipsam pietatis liberalitateque Regia agnoscat augmentum, eidem ipsi Iaculatorum Confraternitati pro augenda conservandaq[ue] ipsius integritate ac promovendo Artis Iaculatoriae Exercitio Ius et facultatem omnimodam exigendi ab omnibus Mercatoribus externis et peregrinis ex quibuscunq[ue] Oris et Nationibus in eandem Civitatem tam ad Nundinas solitas, quam alias alio tempore ad repositorium Venientibus vel inde redeuntibus a quibuslibet Centum florenis quos in parata pecunia Mercandi gratia illata et importata, sive in Mercibus illorum cuiuscunq[ue] sint sortis et Speciei fuerint aestimationem eorundem per dictos Mercatores iuramento liquidaverint [...] omnibus et Singulis quorum interest praesertim vero Castren[si] et Civili Leopoldien[si] alijsq[ue] quibusvis Officiis ad notitiam deducentes eisdem mandamus [...] praenominatam Confraternitatem Iaculatorum circa eandem Concessionem Nostram tueri [...] servientibus gratis [...] In cuius rei fidem praesentes manu N[ost]ra Subscriptas Sigillo Regni communiri iussimus. Datum Leopoli Die 11 Augusti Anno Domini MDCLI Regnorum Nostrorum Poloniae III, Sueciae V Anno. Joannes Casimirus Rex. Locus Sigilli Maioris Cancellariae Regni pensilis in pixide laminea conspecti in cera vero rubra expressi. Albertus Radzieiowski Secret[arius] Reg[iae] M[aiesta]tis mp. Secundas vero itidem Pergamineas, manu eiusdem Serenissimi Joannis Casimiri Subscriptas et Sigillo itidem Maioris Cancellariae Regni pensili communitas, Exsolutionem Donationis Summae certi Scilicet Quinquaginta Florenorum Polonicalium ex Turri alias z Baszty Samostzelniczey dicta quotannis provenientis per Confraternitatem Iaculatorum Leopoliensium recipiendae, de Actu Leopoli Feria Tertia post Dominicam Rogationum proxima Anno D[omi]ni Millesimo Sexcentesimo Quinquagesimo Tertio, Et Donationis Fundi seu Agri certi in Suburbio eiusdem Civitatis Leopoldiensis Haliciensi dicto in Laneo Zalbornicie nuncupato existentis, eidem Confraternitati propter exercitium Iaculatorium de Actu Leopoli Feria Quarta post Dominicam Exaudi proxima Anno eodem per Magistratum Leopoliensem seu Ordines Civitatis eiusdem receptae, A seu eundem Serenissimum Joannem Casimirum de Data Leopoli ipsis Kalendis Mensis Augusti Anno quo supra confectae [...] in se continentes. Tertias similiter Pergamineas manu Serenissimi Joannis Casimiri Regis [...] Subscriptas et Sigillo Regni Cancellariae Maioris pensili in pixide cerea contento [...] de Data Varsaviae Die Trigesima Mensis Augusti Anno Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo Octavo, continentes in se Pensionem Spaszne [...] numerum facultatem exigendi a Mercatoribus boves aliasq[ue] pecudes ac greges ex Valachia [...] per quod tempus in pascuis detinentibus per Unum grossum a quolibet bove, a Menoribus vero pecude per medium grossum [...] perpetuis temporibus pro Confraternitatem Iaculatorum Leopoliensium recipiendi. Quartas itidem [...] Sigillo Regni Cancellariae Maioris pensili in pixide cerea contento cera vero rubra expresse roboratas [...] Saecunda in praesentia [...] Donationis eiusdem Serenissimi Regis [...] die Mensis Maii Anno Millesimo Sexcentesimo Sexagesimo Quarto, Confirmationem Privilegij [...] Iaculatorum per Serenissimum D[ivi]n[a]e memoriae Regem [...] aliquis eandem Arcum seu [...] ex Ligno fabricatum pro Scopo Iaculatorio sibi Silva montem s[u]b[i]t Sagittariorum positum detruxerit et derecepit, ab Exactionibus quibusvis tam Regijs quam Reipublicae laudatis et laudandis [...] immunes sint, prout in se et aliis Iaculatorum Similis Artis assueta non fuerit, quinimo [...] et exsolutionis exactionum censeant. Atq[ue] Uberiorem Praerogativam per eundem Serenissimum Henricum, Iaculatoribus et Lixidarijs, Ut idem Deiaculator Iuris fabricati [...] Civitatis, de quavis machina bellica melius attingens, immunis sit a Contri-butionibus seu Exactione Civili quocunq[ue] nomine nuncupata; Insuper Onus Proconsulis et Consulibus Civitatis Leopoldiensis, Ut Iaculatoribus et Lixadarijs Pensionem Quinquaginta Florenorum Polon[icalium] pro Clenodio [...] annis, ex Aerario Civili quolibet anno expendant et de anno in annum Mille Marcarum Polonicalium, extradant, impetratum complectentes. Quintas deniq[ue] et Ultimas Literas, manu Serenissimi Sigismundi Tertij Regis Subscriptas, Sigillo similiter pensili Minoris Cancellariae [...] in praxi itidem cerea contento obpsillatas, supra Scripti Privilegij Serenissimi Henrici seu Praerogativarum in Privilegio eodem expressarum Confirmationem complectentes, de Data Varsaviae Die Decimaquinta Mensis Aprilis Anno D[omi]ni Millesimo Sexcentesimo. Omnes easdem Literas Privilegiorum quinq[ue], Sanas, Salubres, illaesas, et omni suspicione carentes. Supplicatumq[ue] Nobis esse per Generosos Legatos Nostros huc nunc ad latus Nostrum residentes, nomine et pro parte Seniorum, Juniorum ac totius Confraternitatis Iaculatorum Civitatis Nostrae Metropoli Russiae Leopoliensis fundatae, quatenus praeinseratas Literas quinq[ue] Privilegiorum Authoritate Nostra Regia approbare et confirmare dignaremur. NOS, Exercitium Iaculatorium ad avertendos et propulsandos ingruentes Hostium insultus ab antiquissimis temporibus optime inventione, et cum publico commodo laudatum et hucusq[ue] observatum, ipsum maxime necessarium esse advertentes, ad intercessionem Consiliariorum Nostrorum, Supplicationi praedictae benigne annuentes, supra insertas Literas tam scilicet Primas de toto suo Tenore hic inscriptas, quam alias duntaxat de Actu et Data specificatas (quas tamen hic pro insertis et insertis haberi Volumus) seu potius Jura et Privilegia Superius expressa, et alia quaecunq[ue] Diplomata, Confraternitati praememoratae Iaculatorum Leopoliensium a Serenissimis Regibus Poloniae Antecessoribus Nostris benigne collata et confirmata. Necnon Usus, Consuetudines, Libertates, Immunitates et praerogativas cum Bono ac Utili Regni ac Civitatis eiusdem inclusas, clarescentes et perso-natas, in omnibus eorum punctis clausulis articulis conditionibus et [...] ac si hic omnia et Singula de Verbo ad Verbum inserta essent, approbandum et confirmandum esse duximus; prout Authoritate N[ost]ra Regia approbamus, confirmamus et ratificamus; memoratamq[ue] Confraternitatem Iaculatorum Leopolien-sium, eadem Jura, Privilegia, Praerogativas, Rescripta, Literas, Libertates, Immunitates et praerogativas tam antiquitus servientes, de plenitudine potestatis Nostrae Regiae conservamus et manuteneramus. Universas praefatas Literas Privilegiorum quinq[ue], et omnia in eis contenta Viro et robore debito ac inviolabiliter duraturas (in quantum Juri et Usui eorum non obstant) ostendere debere. In cuius rei fidem praesentes manu N[ost]ra Subscriptas Sigillo Regni communiri iussimus. Datum Leopoli Die XXX Mensis Octobris Anno D[omi]ni MDCLXXI Regni vero Nostri Tertio et P. N. O. 1671 [Podpis króla:] Michael Rex [Poniżej po prawej:] Petrus Barburski S.R.M. Regni Cancellar[iae] Regens [Na plice po prawej:] Confirmatio Confirmationis Jurium et Privilegiorum Fraternitati Iaculatorum Leopoliensium servientium. [Verso:] [Nota kancelaryjna:] Resignator in Actis Metrice Regni Cancell[ariae] Kor[onnej] Nro 6ta [Podpis sekretarza:] Stephanus Hankiewicz Reg[iae] M[aiesta]tis Secret[arius] mpp. [Nota niemiecka z XVIII/XIX w.:] Des Königs Michael von Polen [...] Bestättigung der vorhin mit Privilegien der Vorgängern Königen vorzüglich Johann Casimir [...]