Przywilej króla Stanisława Augusta Poniatowskiego potwierdzający statut cechu mularzy i kamieniarzy Lwowa

[f. 1r] [U góry ołówkiem:] Murarze i kamieniarze Stanisław August, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, inflancki, smoleński, siewierski i czernihowski. [Okrągły stempel archiwalny] Oznajmiamy niniejszym pismem Naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy, że przedłożono przed Nami pismo pergaminowe ręką najjaśniejszego niegdyś Zygmunta III, poprzednika Naszego, podpisane i pieczęcią zawieszoną Kancelarii Mniejszej Koronnej umocnione, zdrowe, całe i nienaruszone, wolne od wszelkiej skazy podejrzenia, zawierające w sobie potwierdzenie praw służących cechowi mularzy i kamieniarzy lwowskich, którego to pisma osnowa w następujący sposób brzmi: Zygmunt III, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki etc., a także dziedziczny król Szwedów, Gotów i Wandalów. Oznajmiamy niniejszym pismem Naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy, że przedłożono przed Nami pismo pergaminowe sporządzone i wydane w obecności oraz pod pieczęcią burmistrza i rajców miasta Lwowa, zawierające w sobie pewne artykuły służące cechowi mularzy i kamieniarzy ze względu na dobry porządek, zdrowe, całe, nienaruszone, wolne od wszelkiej wady i podejrzenia, o którego zatwierdzenie, ratyfikowanie i potwierdzenie Naszą powagą królewską najpokorniej proszono. Tegoż pisma osnowa idzie następująca, a brzmi tak: My, burmistrz i rajcy miasta Lwowa, pragniemy podać do wiadomości wszystkim obecnym i przyszłym, iż troszcząc się z racji powierzonego Nam urzędu o to, aby sprawy dotyczące wszystkich i poszczególnych części miasta oraz jego mieszkańców pozostawały w należytym i godnym stanie prawa i porządku, skoro zobaczyliśmy, że za Naszych czasów pośród rzemieślników mularzy i kamieniarzy, obywateli lwowskich, szerzy się upadek i zguba, a ze względu na wzrastające z dnia na dzień zgorszenie jeszcze się powiększa, tak dalece, że wszczynały się między nimi niezgody i zawiści, a wbrew uczciwości jedni drugim podkradali rzemiosło i posuwali się nawet do wzajemnego napastowania – My, idąc w tym za myślą i przykładem przodków, po naradzeniu się w tej sprawie z radą, ustanowiliśmy i utwierdziliśmy pewne prawa dla dobrego i spokojnego stanu tychże mularzy i kamieniarzy, służące ku wzajemnemu i wspólnemu pożytkowi, których to główne punkty są następujące: [f. 1v] Po pierwsze ze wszystkiego stanowimy, aby ktokolwiek chciał to rzemiosło uprawiać, musiał przedtem przed mistrzami dowieść, że jest prawego łoża i niesplamiony żadnym znamieniem bezecności. Po drugie, aby żaden uczeń nie był przyjmowany bez zgody swego mistrza ani nie ważył się uczyć rzemiosła pod karą wyrażoną w statucie. Po trzecie, aby czeladnicy i robotnicy składali przysięgę wierności i posłuszeństwa tak mistrzom, jak i całemu cechowi. Po czwarte, aby zapłata za prace była umiarkowana i aby nikt drugiego w pracy nie uprzedzał ani mu jej nie odbierał. Po piąte, aby spory i zatargi mogące wyniknąć między nimi najpierw były uśmierzane przed mistrzami cechu, a jeśliby to nie było możliwe, aby odsyłano je do urzędu radzieckiego. Ponadto, skoro ci sami mistrzowie i cechowi zobowiązali się co do joty przestrzegać wszystkie i poszczególne te artykuły przez Nas ułożone i zatwierdzone, My z mocy Naszej władzy te same ratyfikujemy, zatwierdzamy i na wieczne czasy postanawiamy, że mają zachować moc. Na świadectwo czego pieczęć Naszego miasta została do niniejszego przywieszona. Dan we Lwowie, dnia piątego miesiąca marca roku Pańskiego tysiąc pięćset osiemdziesiątego drugiego. [f. 2r] [W prawym górnym rogu paginacja:] 2 My tedy, Zygmunt, król wyżej wymieniony, przychylając się łaskawie do rzeczonej prośby wspomnianych braci cechu bractwa mularzy i kamieniarzy jako sprawiedliwej i słusznej, uznaliśmy za słuszne pismo wyżej włączone we wszystkich jego punktach, klauzulach, artykułach i warunkach zatwierdzić i ratyfikować, jakoż w istocie, o ile są zgodne z prawem i w użyciu, z taką poprawą wyżej spisanych artykułów, mianowicie: Co się tyczy artykułu drugiego: aby mistrzowie jednego starszego towarzysza wybierali według swej woli, który by, przestrzegając porządku, karał złych porządkiem innych cechów, a drugiego towarzysze żeby sobie towarzysze obierali. Piąty: żeby żaden towarzysz, któregobądź mistrz przez zimę fołdrował, to jest dawał mu robotę albo go też na wiosnę przyjął do roboty, taki żaden nie ma odchodzić przez całe lato aż do świętego Michała. Do siódmego: każdemu mistrzowi wolno będzie chować i po czterech uczniów. Ósmy zaś artykuł przydaliśmy i przydajemy: aby każdy towarzysz nowo przywędrowany tu do tego miasta, bądź Włoch, bądź Niemiec, bądź jakiejkolwiek nauki, stawiwszy się przed mistrzami, ma pokazać list od urodzenia i od wyuczenia swego albo też mieć rękojmię słuszną po sobie, stawić na czas pewny. A przy tym ma położyć mistrzom kopsę, a towarzyszom złotego, i ma za takim datkiem być przyjęty do cechu i na swoje miejsce osadzony między towarzyszami. Zatwierdzamy, potwierdzamy i ratyfikujemy niniejszym Naszym pismem, stanowiąc, że toż pismo powinno uzyskać moc i wagę wieczystej trwałości. A na wiarę tego i dla bardziej oczywistego świadectwa niniejsze pismo podpisaliśmy Naszą ręką i nakazaliśmy opatrzyć pieczęcią Naszego Królestwa. Dan w Warszawie, dnia dwudziestego czwartego miesiąca marca roku Pańskiego tysiąc sześćset drugiego, Naszych królestw: polskiego czternastego, a szwedzkiego ósmego roku. Zygmunt, król. Andrzej Mokronoski, własną ręką. Miejsce zawieszonej pieczęci Mniejszej Kancelarii Koronnej. Potwierdzenie artykułów cechu bractwa mularzy i kamieniarzy lwowskich. My tedy, Stanisław August wyżej wspomniany, przychylając się łaskawie do prośby, uznaliśmy, że pismo wyżej włączone, służące cechowi bractwa mularzy i kamieniarzy, we wszystkich jego punktach, klauzulach, artykułach, węzłach, spójnikach i warunkach należy Naszą powagą królewską aprobować, zatwierdzić i ratyfikować, [f. 2v / f. 3r - u góry paginacja:] 3 jakoż w istocie aprobujemy, zatwierdzamy i ratyfikujemy niniejszym Naszym pismem. Stanowiąc, że w stopniu, w jakim są zgodne z prawem i są stosowane, winny uzyskać moc i powagę wieczystej trwałości. Na czego wiarę niniejsze pismo, podpisane Naszą ręką, nakazaliśmy opatrzyć pieczęcią Królestwa. Dan w Warszawie, dnia 31 miesiąca grudnia roku Pańskiego 1769, panowania zaś Naszego roku 6. Stanisław August, król [Nota kancelaryjna po lewej stronie w pionie:] Sprawa zaprzysiężona po oblatowaniu przed sądem królewskim [...] dnia 8 stycznia roku Pańskiego 1770 [...] [Podpis sekretarza:] Antoni Borecki, sekretarz Jego Królewskiej Mości i pieczęci większej koronnej [Dopiski u dołu:] Potwierdzenie artykułów cechu bractwa mularzy i kamieniarzy służące [miastu] Lwowu. [f. 4v / Verso:] [U góry po prawej:] XVI. [Okrągła pieczęć tuszowa Archiwum]

[f. 1r] [U góry ołówkiem:] Murarze i kamieniarze Stanislaus Augustus Dei Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae, Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Livoniae, Smolensciae, Severiae et Czerniechoviae. [Okrągły stempel archiwalny] Significamus praesentibus Literis Nostris, Quorum interest Universis et Singulis. Repraesentatas fuisse coram Nobis Literas Pergamenteas manu Serenissimi olim Sigismundi III. Praedecessoris Nostri subscriptas, sigilloque pensili Minoris Cancellariae Regni communitas, sanas, salvas et illaesas, nulla suspitionis nota carentes, continentes in se Confirmationem Jurium Contubernio Muratorum et Lapicidarum Leopolien[sium] servientium, quarum quidem Literarum tenor qui sequitur est ejusmodi: Sigismundus III. Dei Gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae etc. nec non Suecorum, Gottorum Vandalorumque haereditarius Rex. Significamus praesentibus Literis Nostris Quorum interest Universis et singulis. Propositas esse coram Nobis Literas Pergamenteas in Praesentia et sub circulo et sigillo Proconsulis Consulum Civitatis Leopoliensis emanatas et designatas, certos articulos Contubernio Muratorum et Lapicidarum boni ordinis intuitu servientes in se contineri sanas, salvas, illaesas, omnique vitio et suspitione carentes, quas ut authoritate Nostra Regia approbare ratificare et confirmare dignaremur, humillime supplicatum fuisset. Tenor est quarum Literarum sequitur qui est talis. Nos Proconsul et Consules Civitatis Leopoliensis notum esse cupimus Universis praesentibus et futuris, Quia Nos incumbentes pro commissa Nobis cura ut ea quae Civitatis omnes partes et singulas incolarumque ipsius respiciunt bono et congruo jure maneant statu et ordine, postquam inter Mechanicos Nostris temporibus Muratores et Lapicidas cives Leopolien[ses] videremus cladem et perniciem grassari, et in dies invalescente scandalo eam amplificari; adeo ut inter eos discordiae et aemulationes orirentur, et praeter honestatem alii aliorum artem praeriperent, et ad mutuam etiam grassationem properarent: Nos in hisce Majorum mentem et exemplum secuti, et posteaquam de hac re cum Senatu deliberavimus, certas leges pro bono et tranquillo statu eorundem Muratorum et Lapicidarum, ad mutuam et communem utilitatem facientes, condidimus et stabilivimus, quarum hae sunt capita: [f. 1v] Primo enim omnium statuimus, ut quicunque artem hanc exercere voluerit, is ante omnia magistris probari debeat, quod sit legitimus, et nullo infamiae stigmate notatus. Secundo, ut nullus discipulus sine consensu magistri sui recipiatur, aut artem discere praesumat, sub poena in statuto expressa. Tertio, ut socii et opifices juramentum praestent fidelitatis et obedientiae tam magistris quam toti contubernio. Quarto, ut pretia operum moderata sint, neque quisquam alium in opere praeveniat aut subripiat. Quinto, ut lites et controversiae inter eosdem oriturae primum coram magistris contubernii sopiantur, et si fieri non poterit, ad Officium Consulare deferantur. Caeterum cum iidem magistri et contubernales omnes et singulos hosce articulos per Nos conditos et approbatos ad unguem observaturos se receperint, Nos pro potestate Nostra eosdem ratificamus, confirmamus et perpetuo valituros decernimus. In cujus rei testimonium sigillum Civitatis Nostrae praesentibus est subappensum. Datum Leopoli Die quinta Mensis Martij Anno Domini Millesimo Quingentesimo Octuagesimo Secundo. [f. 2r] [W prawym górnym rogu paginacja:] 2 Nos itaque Sigismundus Rex suprascriptus, supplicationi praedicta dictorum fratrum Contubernij Fraternitatis Muratorum et Lapicidarum veluti justae et consonae benigne annuentes, Literas praeinsertas in omnibus earum punctis, clausulis, articulis et conditionibus approbandas ratificandas esse duximus, uti quidem quantum de jure sunt et usus earum habetur, cum ea melioratione articulorum suprascriptorum, videlicet: Scilicet quantum ad articulum secundum attinet, aby Mistrzowie jednego Starszego Towarzysza obierali według woli swoiey, ktory by przestrzegaiąc porządku, złych karał; porządkiem inszych Cechow; a drugiego Towarzysze żeby sobie Towarzysze obierali. Quintum: Żeby żaden Towarzysz, ktoregobykoliwiek Mistrz przez Zimę fołdrował, to iest dawał mu robotę albo go też w Wiośnie przyiął do roboty, takowy żaden nie ma odchodzić przez całe Lato aż do świętego Michała. Ad Septimum: Mistrzowi każdemu wolno będzie chować y poczterech Uczniow. Octavum vero articulum adiunximus atque adiungimus: Aby każdy Towarzysz nowo przywędrowany tu do tego Miasta, bądź Włoch, bądź Niemiec, bądź iakieykolwiek nauki, stanąwszy przed Mistrzami ma pokazać List od urodzaiu y od wyuczenia swego, albo też mieć rękoimią słuszną po sobie, stawić na czas pewny. A przytym ma położyć do Mistrzow kopsę, a do Towarzyszow złoty, y ma za takowym datkiem bydź przyięty do Cechu y na swoie mieysca osadzony między Towarzyszami. Approbanus, confirmamus et ratificamus praesentibus Literis Nostris, decernentes easdem vim et robur perpetuae firmitatis obtinere debere. Atque in ejus rei fidem et evidentius Testimonium praesentes Literas manu Nostra subscripsimus et Sigillo Regni Nostri communiri mandavimus. Dat[ae] Varsaviae Die Vigesima quarta Mensis Martij Anno Domini Millesimo Sexcentesimo Secundo, Regnorum Nostrorum Poloniae Decimo quarto, Sueciae vero Anno Octavo. Sigismundus Rex. And. Mokronoski mp. Locus Sigilli pensilis Minoris Cancellariae Regni. Confirmatio Articulorum Contubernii Fraternitatis Muratorum et Lapicidarum Leopolien[sium]. Nos itaque Stanislaus Augustus praedictus supplicationi benigne annuentes, praeinsertas Literas Contubernio Fraternitatis Muratorum et Lapicidarum servientes in omnibus earum punctis, clausulis, articulis, nexibus et ligamentis et conditionibus Authoritate Nostra Regia approbandas, confirmandas et ratificandas esse duximus, [f. 2v / f. 3r - u góry paginacja:] 3 uti quidem approbamus, confirmamus et ratificamus praesentibus Literis Nostris. Decernentes easdem inquantum Juris est et usus earum habetur vim et robur perpetuae firmitatis obtinere debere. In quorum fidem praesentes manu Nostra subscriptas Sigillo Regni communiri jussimus. Datum Varsaviae Die XXXI Mensis Decembris Anno Domini MDCCLXIX. Regni vero Nostri Anno VI. Stanislaus Augustus Rex [Nota kancelaryjna po lewej stronie w pionie:] Causa Iurata post Oblatam ad Forum Regium [...] Die VIII.va Ianuarij A[nn]o D[omi]ni 1770.ma [...] [Podpis sekretarza:] Antonius Borecki S[uae] R[egiae] M[ajes]t[a]tis et Sigilli Majoris R[eg]ni Secretarius [Dopiski u dołu:] Confirmatio Articulorum Contubernii Fraternitatis Muratorum et Lapicidarum Leopolien[si] serviens. [f. 4v / Verso:] [U góry po prawej:] XVI. [Okrągła pieczęć tuszowa Archiwum]