Akt Dyrekcji Zakładu Głuchoniemych we Lwowie o budowie nowej siedziby

Bogu Najlepszemu, Najwyższemu. Chociaż w różnych prowincjach instytuty poświęcone wychowaniu i nauczaniu głuchoniemych od dłuższego już czasu kwitły, nasza Galicja takiego instytutu była pozbawiona, dopóki w roku Pańskim 1828, pod panowaniem chwalebnej pamięci Franciszka I, Najjaśniejszego Cesarza Monarchii Austriackiej, pewien anonim, pałający najwyższym pragnieniem niesienia pomocy głuchoniemej młodzieży, któremu spodobało się przybrać nazwisko Franciszek Goldheim, nie ofiarował piętnastu tak zwanych akcji bankowych w celu zaprowadzenia we Lwowie w Galicji instytutu poświęconego wychowaniu młodzieży głuchoniemej, który następnie otrzymał miano „Instytutu Głuchoniemych Najświętszej Trójcy”. Staraniem i troską Wysokiego Cesarsko-Królewskiego Gubernium Galicyjskiego przeprowadzono w prowincji zbiórki z tak pożądanym skutkiem, że w roku 1830, dnia 4 października, w dzień poświęcony świętemu Franciszkowi – jako w imieniny Najjaśniejszego Cesarza Franciszka I, podówczas szczęśliwie dzierżącego berło Cesarstwa Austriackiego – nauczanie czternastu chłopców mogło wziąć początek w domu wynajętym kosztem Instytutu, pod kierunkiem nauczyciela Dominika Wichitila, a także przez nauczyciela Franciszka Hofmanna, opata żółkiewskiego oraz prepozyta kapituły metropolitalnej obrządku łacińskiego, sprawującego dyrekcję Instytutu. Zaradzono brakowi własnego domu, a następnie ze strony Dyrekcji Instytutu, dzięki powiększeniu jego funduszów, nabyto budynek za cenę 5800 florenów reńskich w monecie srebrnej, położony na gruncie emfiteutycznym na Przedmieściu Halickim pod nr [100?]. Dom ten, jak się wkrótce okazało, z powodu ogromnej wilgoci otaczającego gruntu był wielce szkodliwy dla zdrowia przebywających w nim wychowanków. Tak trudna okoliczność nie mogła długo uchodzić uwagi Najjaśniejszego Arcyksięcia Ferdynanda z rodu Este-Austria, Generalnego Gubernatora Królestw Galicji i Lodomerii etc. etc. oraz Najłaskawszego Protektora rzeczonego Instytutu, dlatego też z rozkazu Tegoż Najjaśniejszego Arcyksięcia budynek ów należało zachować jedynie do końca roku szkolnego 1841, tymczasem zaś zakupiono nowy, a mianowicie obszerny plac, nabyty w drodze zamiany za cenę 3700 florenów reńskich w monecie srebrnej na Przedmieściu Łyczakowskim pod nr 112 1/4, na którym to placu w bieżącym 1840 roku architekt Florian Onderka rozpoczął wznoszenie nowego gmachu, mającego zostać ukończonym w miesiącu wrześniu roku 1841, a którego koszty budowy wyniosą 25 000 florenów reńskich w monecie srebrnej. Na wsparcie tej fabryki Najjaśniejszy Arcyksiążę Ferdynand, Generalny Gubernator Galicji etc. etc., najłaskawiej ofiarował w darze 5000 florenów reńskich w monecie srebrnej. Ponadto 8000 florenów reńskich w monecie srebrnej zaciągnięto w drodze pożyczki z funduszu religijnego bukowińskiego pod powagą Wysokiego Cesarsko-Królewskiego Gubernium, pod przewodnictwem Jego Ekscelencji Franciszka wolnego pana Kriega von Hochfelden, tajnego radcy Jego Najświętszego Cesarsko-Królewskiego Majestatu, komandora znakomitego Orderu Świętego Stefana etc. etc. Resztę kwoty należy dołożyć ze źródeł tegoż Instytutu, spośród których przede wszystkim wymienić wypada Stany Królestw Galicji i Lodomerii, które corocznie łaskawie łożą 1000 florenów reńskich w monecie srebrnej. Rozmiary tego Instytutu zostały z rozkazu Najjaśniejszego Arcyksięcia Ferdynanda, Generalnego Gubernatora Galicji, tak wymierzone, aby oprócz nauczycieli i służby mógł on z czasem pomieścić 50 wychowanków, w tym 30 chłopców i 20 dziewcząt. Zaiste wielkie dzieło, znamienity pomnik wielkodusznej ludzkości, doprowadzony do skutku pod panowaniem Najjaśniejszego Ferdynanda I, Cesarza Austrii, którego wzniesienie, rozpoczęte z tak skromnych początków, wdzięczna potomność podziwiać będzie! Co zaś w pierwszym rzędzie przyczynia się do chwały niniejszego Instytutu, to protekcja Najjaśniejszego Arcyksięcia, pod którą został on wyniesiony na obecny szczyt swego losu, a którą Opatrzność Boża niechaj jak najdłużej zachowa w pomyślności dla szczęśliwego losu Galicji! Obecny majątek Instytutu przewyższa kwotę 85 000 florenów reńskich w monecie srebrnej, a obecnie dwunastu wychowanków otrzymuje wikt i opierunek, oprócz których do szkół uczęszcza pięciu uczniów głuchoniemych. Dyrekcję tegoż Instytutu Głuchoniemych stanowią następujący członkowie, którzy swój urząd pełnią bez wynagrodzenia, mianowicie: DYREKTOR. Jaśnie Oświecony i Najprzewielebniejszy Pan Józef rycerz de Broniewski, kanonik kościoła metropolitalnego lwowskiego obrządku łacińskiego, deputat Stanów Galicyjskich. ASESOROWIE. Jaśnie Oświecony Pan Wilhelm Eminger, doktor obojga praw, radca Cesarsko-Królewskiego Gubernium, zastępujący Jaśnie Oświeconego Pana Wilhelma de Reitzenheima, radcę gubernialnego, dotychczas zajętego, ze strony Cesarsko-Królewskiego Gubernium. Jaśnie Oświecony Pan Ignacy hrabia Krasicki, wielki szambelan Królestwa, kawaler Orderu Świętego Stanisława, ze strony Stanów Królestw Galicji i Lodomerii. Jaśnie Wielmożny Pan Stanisław Czerwiński, radca magistratu, ze strony Magistratu Miasta Lwowa. Pan Franciszek Tomanek, obywatel i deputat Stanów, oraz Pan Ignacy Csillik, obywatel – obaj z grona Obywateli tej Metropolii. Oby tak zbawienny Instytut po wieczne czasy przynosił jak najobfitsze owoce, zarówno dla pomnożenia chwały Bożej, jak i dla pożytku bliźnich; aby zaś przedsięwzięcie to było szczęśliwe i pomyślne, raczył mu pobłogosławić Jego Ekscelencja, Najprzewielebniejszy Franciszek de Paula Pištek, arcybiskup metropolita i prymas Królestw Galicji i Lodomerii, tajny radca Najjaśniejszego Cesarza. [Verso:] [Ślad po złożeniu dokumentu w czworo, w lewym marginesie naklejka archiwalna z sygnaturą].

D. O. M. Quamquam in diversis Provinciis Instituta Surdomutorum educationi et institutioni dicata, a notabili jam tempore florescerent, nostra Galicia ejusmodi Instituto carebat, donec anno Domini 1828 sub Imperio gloriosae memoriae Francisci I. Augustissimi Caesaris Monarchiae Austriacae, quipiam anonymus, summo desiderio succurrendi surdomutae juventuti flagrans, cui nomen Francisci Goldheim assumere placuit, quindecim sic dictas Actias bancales offerret, fine introducendi Instituti educationi juventutis surdomutae Leopoli in Galicia dicandi, quod subseque denominationem „Instituti Surdomutorum Sanctissimae Trinitatis” esortitum est. Cura ac sollicitudine Excelsi Caes[areo] Reg[ii] Gubernii Galiciensis collectiones per Provinciam fuere factae tam desiderato cum effectu, ut anno 1830 die 4ta mensis Octobris Divo Francisco sacra, utpote onomasi Augustissimi eciam sceptrum Imperii Austriaci feliciter gestantis Caesaris Francisci I., instructio cum 14 pueris, in conducta sumptibus Instituti domo, exordium sumere potuerit, per Magistrum Dominicum Wichitil, eciam p[er] m[agistrum] Francisco Hofmann, Abbate Zolkiewiensi, nec non Praeposito Capituli Metropolitani rit[us] lat[ini] Directionem Instituti gerente. Defectui domus propriae consultum fuit, subseque ex parte Directionis Instituti, adauctis quippe ejus facultatibus, comparatum erat aedificium pro pretio 5.800 flor[enorum] rhn[ensium] mon[etae] argenteae in fundo emphiteutico suburbii Haliciensis sub No [100?] situatum. Haec domus, sanitati alumnorum in ea degentium perquam nociva fuit subseque adinventa, ob ingentem soli circumjacentis humiditatem. Tam ardua circumstantia Serenissimum Archiducem Ferdinandum Austriaco-Estensem Gubernatorem Generalem Regnorum Galiciae et Lodomeriae etc. etc. Protectoremque Gratiosissimum dicti Instituti diu latere non potuit, qua propter jussu Ejusdem Serenissimi Archiducis aedificium illud nonnisi ad exitum anni scholastici 1841. retinendum erat, nova interim eaque area ampla comparata, per commutationem videlicet, pretio 3.700 flor[enorum] rhn[ensium] mon[etae] argenteae in suburbio Lyczakoviensi No 112 1/4 adquisita, in qua novum aedificium anno curr[enti] 1840. construi coepit per Architectum Florianum Onderka, mense Septembri anno 1841. terminandum, cujus aedificationis sumptus 25.000 flor[enorum] rhn[ensium] mon[etae] argenteae aequabunt. Pro sublevamine hujus fabricae a Serenissimo Archiduce Ferdinando Generali Galiciae Gubernatore etc. etc. benignissime 5000 flor[enorum] rhn[ensium] mon[etae] argenteae dono oblata extitere. Jam vero 8.000 flor[enorum] rhn[ensium] mon[etae] argen[teae] sub authoritate Excelsi Caes[areo] Reg[ii] Gubernii, Praesidente Excellentissimo Francisco L[ibero] B[arone] Krieg a Hochfelden Intimo a Consiliis Sacratissimae C[aesareo] R[egiae] Majestatis, Comendatore Insignis Ord[inis] S[anc]ti Stephani etc. etc. mutuo sunt accepta ex fundo relig[ioso] Bucovinensi. Reliquum quantum ex hujus Instituti fontibus addendum, inter quos praeprimis commemorandi veniunt Ordines et Status Regnorum Galiciae et Lodomeriae qui quotannis 1000 flor[enos] rhn[enses] mon[etae] arg[enteae] benigniter conferunt. Extensio hujus Instituti sic est emensurata mandante Serenissimo Archiduce Ferdinando Generali Galiciae Gubernatore, ut praeter magistros et famulitium, 50 alumnos, inter quos 30 pueri et 20 puellae erunt, aliquando capere queat. Grande sane opus, insigne magnanimae humanitatis monumentum, sub Imperio Augustissimi Ferdinandi I. Imperatoris Austriae ad effectum productum, cujus erectionem tam exiguis exordiis inchoatam, mirabitur grata posteritas! Quod praeprimis gloriae praesentis Instituti cedit, est protectio Serenissimi Archiducis, sub qua ad praesens fastigium sortis suae est evectum, quodque providentia divina quam diutissime incolume pro felici sorte Galiciae servare velit! Peculium praesens Instituti superat quantum 85.000 fl[orenorum] rhn[ensium] mon[etae] arg[enteae], et uno praesente 12 alumni victum et amictum obtinent, praeter hos scholas 5 discipuli surdomuti frequentant. Directionem hujus Instituti Surdomutorum constituunt sequentia membra, quae munere suo absque salario funguntur, videlicet: DIRECTOR. Illustrissimus ac Reverendissimus Dominus Josephus Eques de Broniewski, Canonicus Ecclesiae Metropolitanae Leopol[iensis] rit[us] lat[ini], Statuum Galiciensium Deputatus. ASSESSORES. Illustrissimus Dominus Vilhelmus Eminger Juris Utriusque Doctor, Consiliarius C[aesareo] R[egii] Gubernii, subsistens Illustrissimum D[omi]num de Reitzenheim Vilhelmum Consiliarium Gubernialem hactenus praepeditum, ex parte C[aesareo] R[egii] Gubernii. Illustrissimus Dominus Ignatius Comes Krasicki, Supremus Camerarius Regni, Eques Ordinis S[anc]ti Stanislai, ex parte Ordinum et Statuum Regnorum Galiciae et Lodomeriae. Illustris Dominus Stanislaus Czerwiński, Consiliarius Magistratualis, ex parte Magistratus Urbis Leopolis. Dominus Franciscus Tomanek Civis, Statuumque Deputatus, et Dominus Ignatius Csillik, Civis; ambo hi ex gremio Civium hujus Metropolis. Utinam tam salubre Institutum omne per aevum uberrimos ferat fructus! tum pro augenda gloria Dei, tum pro utilitate proximorum; huic, ut felix faustumque sit, Excellentissimus, Illustrissimus ac Reverendissimus Franciscus de Paula Pištek, Archi-Praesul Metropolitanus ac Primas Regnorum Galiciae et Lodomeriae, Intimus a Consiliis Augustissimi Caesaris benedicere dignatus est. [Verso:] [Ślad po złożeniu dokumentu w czworo, w lewym marginesie naklejka archiwalna z sygnaturą].