Odpis szkockiej proklamacji Jakuba VII o tolerancji religijnej

Z woli KRÓLA. PROKLAMACJA. Jakub Siódmy, z Bożej łaski król Szkocji, Anglii, Francji i Irlandii, obrońca wiary i tak dalej, do wszystkich naszych wiernych poddanych, których to pismo dotyczy lub może dotyczyć — pozdrowienie. Rozważyliśmy liczne i wielkie szkody, jakie w ostatnich latach spotkały nasze dawne Królestwo Szkocji wskutek różnic w wyznaniu chrześcijańskim oraz gwałtownych sporów i niechęci między jego wyznawcami: upadek handlu, niszczenie ziemi, zanikanie miłosierdzia, lekceważenie władzy królewskiej i przemianę prawdziwej religii oraz bojaźni Bożej w wrogość, wyzwiska, stronnictwa, a czasem świętokradztwo i zdradę. Postanowiliśmy, na ile od nas zależy, zjednoczyć serca i uczucia poddanych: ku Bogu w religii, ku nam w wierności, a ku sąsiadom w chrześcijańskiej miłości i życzliwości. Uznaliśmy więc za właściwe udzielić, mocą naszej suwerennej władzy, królewskiej prerogatywy i władzy absolutnej, której wszyscy poddani mają słuchać bez zastrzeżeń, królewskiej tolerancji niżej wymienionym wyznawcom religii chrześcijańskiej, na następujących warunkach, zastrzeżeniach i ograniczeniach. Po pierwsze zezwalamy umiarkowanym prezbiterianom zbierać się w prywatnych domach i słuchać tam wyłącznie tych kaznodziejów, którzy przyjęli lub chcą przyjąć naszą ulgę. Nie wolno nic mówić ani czynić przeciw dobru i pokojowi naszych rządów, nic buntowniczego lub zdradzieckiego, pod najwyższymi karami przewidzianymi za takie przestępstwa. Nie wolno im budować domów zgromadzeń ani korzystać z przybudówek lub stodół; mogą odprawiać nabożeństwa tylko w prywatnych domach, jak powiedziano. Jednocześnie nakazujemy ścigać z całą surowością istniejących praw zgromadzenia religijne na otwartym terenie, kaznodziejów i prowadzących tam nabożeństwa oraz tych, którzy je wspierają lub na nie przyzwalają. Z tych zbiegowisk buntu wynikło wiele nieporządku i zakłócenia rządów; po naszej obecnej uldze dla sumień nie ma już dla nich usprawiedliwienia. Podobnie zezwalamy kwakrom zbierać się i odprawiać nabożeństwa według swojej formy we wszystkich miejscach do tego wyznaczonych. Rozważamy także surowe i okrutne prawa przeciw rzymskim katolikom, określanym w nich jako papiści. Zostały ustanowione za małoletności naszego królewskiego dziada sławnej pamięci, bez jego zgody, wbrew obowiązkom dobrych poddanych, przez jego regentów oraz innych wrogów ich prawowitej władczyni, naszej prababki, królowej Marii błogosławionej i pobożnej pamięci. Pod pozorem religii skrywali oni najgorsze zdrady, stronnictwa i uzurpacje; ustanawiali te prawa przeciw własnym wrogom, a nie wrogom Boga. Prawa te utrzymywano następnie, choć bez zamiaru ich wykonywania, jedynie dla postrachu, zakładając, że papiści, polegający na zewnętrznej władzy, nie mogą dochować obowiązków i prawdziwej wierności rodzimym monarchom i prawowitej monarchii. My jednak z pewnej wiedzy i długiego doświadczenia wiemy, że katolicy mają za zasadę być dobrymi chrześcijanami i wiernymi poddanymi. Przy każdej sposobności okazywali wierność nam i naszym królewskim poprzednikom, narażając, a nieraz rzeczywiście tracąc życie i majątki w ich obronie, mimo różnicy religii, oraz broniąc ich władzy przed gwałtami i napaściami najzagorzalszych zwolenników tych praw. Dlatego, za radą i zgodą naszej Tajnej Rady, mocą wymienionej suwerennej władzy, prerogatywy i władzy absolutnej, zawieszamy, wstrzymujemy i pozbawiamy skuteczności wszystkie prawa, ustawy parlamentarne, zwyczaje i przepisy ustanowione lub wykonywane przeciw naszym rzymskokatolickim poddanym. Unieważniamy zawarte w nich zakazy i kary. Katolicy mają być pod każdym względem równie wolni jak nasi protestanccy poddani: zarówno w wykonywaniu religii, jak w korzystaniu z urzędów, beneficjów i innych dóbr, które uznamy za właściwe im przyznać. Nakazujemy jednak wszystkim katolikom, pod najwyższymi karami, odprawiać nabożeństwa wyłącznie w domach lub kaplicach. Nie wolno im głosić kazań na otwartym terenie ani zajmować kościołów protestanckich. Nie wolno także urządzać publicznych procesji na głównych ulicach miast królewskich, pod wskazanymi karami. Posłuszeństwo i służba dobrych poddanych wynikają z ich wierności i naszej suwerenności. Żadne prawo, zwyczaj, przepis, różnica religii czy inna przeszkoda nie może zwolnić poddanych z ich naturalnych obowiązków wobec Korony ani uniemożliwić nam ochrony i zatrudniania ich stosownie do zdolności i naszej woli. Nie może też ograniczać przyznawania im dziedzicznych praw i przywilejów ani unieważniać praw już nadanych. Ponadto niektóre przysięgi bywają naciągane przez ludzi w celu [niepewny krótki fragment] udaremnienia naszych zamiarów i działań w tym królestwie, odnosząc sprawę wyłącznie do religii zamiast do wierności. Dlatego za wspomnianą radą i zgodą uchylamy, unieważniamy i znosimy wszelkie przysięgi, które odbierają poddanym zdolność do piastowania stanowisk i urzędów albo korzystania z dziedzicznych praw i przywilejów. Zakazujemy odbierania i składania tych przysiąg w przyszłości bez naszego szczególnego upoważnienia i zgody, pod karami za lekceważenie królewskich rozkazów i władzy. W tym celu wstrzymujemy i pozbawiamy skuteczności prawa nakazujące takie przysięgi i testy wyznaniowe oraz zwalniamy z ich stosowania. W szczególności dotyczy to pierwszego aktu pierwszej sesji pierwszego parlamentu Karola II, jedenastego aktu tej samej sesji i parlamentu oraz szóstego aktu trzeciego parlamentu — wyłącznie w zakresie nakazanych w nich przysiąg i testów — a także innych praw, wymienionych i niewymienionych. Zamiast nich wszyscy poddani albo ci, od których my lub Tajna Rada tego zażądamy, mają składać tylko następującą przysięgę: Ja,A.B., uznaję, poświadczam i oświadczam, że Jakub Siódmy, z Bożej łaski król Szkocji, Anglii, Francji i Irlandii, obrońca wiary i tak dalej, jest prawowitym królem i najwyższym zwierzchnikiem tych królestw oraz wszystkich ich mieszkańców. Poddanym nie wolno pod żadnym pozorem i z żadnej przyczyny wystąpić zbrojnie przeciw niemu ani jego upoważnionym przedstawicielom. Nigdy tak nie wystąpię ani nie wesprę nikogo, kto by to uczynił. Nigdy nie będę się opierał jego władzy ani nie przeciwstawię jego władzy jego osobie, za co odpowiadam przed Bogiem; z całej mocy będę wspierał, bronił i utrzymywał jego, jego dziedziców i prawowitych następców w wykonywaniu ich władzy absolutnej przeciw wszystkim przeciwnikom. Tak mi dopomóż Bóg. Wielu dobrych poddanych, zanim ogłosiliśmy naszą wolę, naraziło się na winę określoną we wspomnianych lub innych ustawach. Mocą naszej władzy absolutnej i prerogatywy, z pewnej wiedzy i wrodzonego miłosierdzia, udzielamy wszystkim katolikom rzymskim pełnej amnestii za czyny przeciw dawnym prawom związane z ich religią i jej wykonywaniem. Obejmuje to bycie papistą, jezuitą lub agentem tej religii [Trafficker], słuchanie lub odprawianie mszy, ukrywanie księży i jezuitów, wychowywanie dzieci po katolicku w kraju i za granicą, a także inne wypowiadane, wykonywane lub podtrzymywane obrzędy i nauki. Obejmuje również przyjmowanie stanowisk i urzędów wbrew prawu, rady udzielane nam lub Radzie, działania oraz ogólnie czyny i słowa sprzeczne z prawami naszego dawnego królestwa. Z amnestii zawsze wyłączone są morderstwa, skrytobójstwa, kradzieże i inne podobne przestępstwa, których zwykle nie obejmuje ogólna amnestia. Nakazujemy sędziom i innym właściwym osobom interpretować tę amnestię w najszerszym znaczeniu przyjmowanym w takich aktach. Dla każdej zainteresowanej osoby ma być tak skuteczna, jak osobiste królewskie ułaskawienie i darowanie kary opieczętowane Wielką Pieczęcią królestwa. Zwalniamy również protestanckich poddanych od kar za spotkania i kazania w domach, o ile nie wygłaszano tam zdradzieckich mów. W takim przypadku prawo ma dotyczyć wyłącznie winnego, a nie pozostałych obecnych, pod warunkiem że ujawnią członkowi naszej Rady popełnioną winę. Nie obejmuje to już orzeczonych grzywien ani skutków wcześniejszych wyroków. Udzielamy też pełnej amnestii kwakrom za ich spotkania i nabożeństwa odbywane przed ogłoszeniem tego pisma. Nie wątpimy, że protestanccy poddani udzielą temu pomocy i współdziałania w ramach swoich możliwości. Ze względu na te ulgi dla ludzi naszej religii i innych oraz dla zachęty protestanckich biskupów, należycie ustanowionego duchowieństwa i wszystkich, którzy dotąd żyli w porządku, oświadczamy, że nigdy nie było naszą zasadą dopuszczanie przemocy wobec niczyjego sumienia. Nie użyjemy siły ani nieodpartego przymusu z powodu czyjejś wiary lub religii protestanckiej. Będziemy chronić biskupów i innych duchownych w ich funkcjach, prawach i majątkach oraz wszystkich protestanckich poddanych w swobodnym praktykowaniu religii protestanckiej w kościołach. Przyrzekamy królewskim słowem zachować posiadaczy ziem kościelnych, należących dawniej do opactw lub innych kościołów katolickich, przy pełnym i swobodnym posiadaniu oraz prawach zgodnych z ustawami. Będziemy zatrudniać poddanych wszystkich wyznań bez różnicy: nikt nie ma doznawać ujmy z powodu religii, lecz ma być awansowany i ceniony stosownie do swoich zdolności i kwalifikacji, dopóki utrzymuje się miłość i zgoda. Jeśli pojawią się wrogości, czego — da Bóg — nie będzie, najsurowiej okażemy królewskie niezadowolenie ich inicjatorom i podżegaczom. Mogliby oni odebrać poddanym powszechną ulgę i zadowolenie, które im zamierzamy zapewnić. Ich szczęście, pomyślność, dobrobyt i bezpieczeństwo są naszą troską; nie zaniedbamy niczego, co mogłoby im przynieść te dobra. Aby wszyscy poddani poznali naszą wolę, nakazujemy królowi heroldów Lyon oraz heroldom, urzędnikom z buławami, pomocnikom heroldów i posłańcom ogłosić ją bez zwłoki przy krzyżu targowym w Edynburgu. Poza wydrukowaniem i ogłoszeniem proklamacji nakazujemy przeprowadzić ją bezpośrednio pod Wielką Pieczęcią królestwa, pomijając inne pieczęcie i rejestry. Pismo to ma stanowić wystarczające upoważnienie dla dyrektorów kancelarii i ich zastępców do jej sporządzenia oraz dla kanclerza do przyłożenia Wielkiej Pieczęci. Odpis kończy się na formule upoważnienia; brak w nim końcowej formuły daty i podpisu wydania.

By the KING. A PROCLAMATION. James the seventh by the Grace of God king of Scotland England France and Ireland Defender of the Faith etc. To all and sundry our good subjects whom these presents do or may concern, Greeting. We having taken into our Royal Consideration the many and great inconveniences which have happened to that our ancient Kingdom of Scotland of late years through the different perswasions in the Christian Religion and the great Heats and animosities amongst the several Professors thereof to the Ruin and decay of Trade, wasting of Lands, extinguishing of Charity, contempt of Royal Power and converting of true Religion and the Fear of God into Animosities, names, factions and sometimes into Sacrilege and Treason; and being resolved as much as in us lyes to Unite the Hearts and Affections of our subjects to God in Religion, to Us in loyalty and to their neighbours in Christian love and Charity, Have therefore thought fit to Grant and by our Sovereign authority, Prerogative Royal and absolute Power which all our subjects are to obey without reserve, Do hereby Give and Grant our Royal Toleration to the several Professors of the Christian religion after named, with and under the several conditions, Restrictions and Limitations after mentioned. In the first Place we allow and tolerate the Moderate Presbyterians to meet in their Private Houses and there to hear all such Ministers as either have or are willing to accept of our indulgence allanerly, and none other, and that there be not any thing said or done contrary to the Well and Peace of our Reign, Seditious or treasonable, under the highest Pains these Crimes will import; nor are they to presume to build Meeting houses, or to use out houses or Barns, but only to Exercise in their Private Houses as said is. In the mean time it is our Royal will and Pleasure that Field conventicles and such as Preach and Exercise at them, or who shall any ways assist or connive at them, shall be Prosecuted according to the utmost Severity of our Laws made against them, seeing from these Rendezvouzes of Rebellion so much Disorder hath proceeded and so much disturbance to the Government, and for which after this our Royal indulgence for tender consciences there is no excuse left. In like manner we do hereby allow Quakers to meet and exercise in their Form in any Place or Places appointed for their worship. And considering the severe and Cruel Laws made against Roman Catholicks (therein called Papists) in the minority of our Royal Grandfather of Glorious Memory, without his consent and contrary to the duty of good subjects, by his Regents and other Enemies to their lawful Sovereign our Royal Great Grand Mother Queen Mary of Blessed and pious memory, wherein under the Pretence of Religion they cloaked the worst of Treasons, Factions and usurpations and made these Laws not as against the Enemies of God, but their own, which laws have still been continued of course, without design of executing them or any of them ad terrorem only on supposition that the Papists relying on an External Power were incapable of duty and true Allegiance to their natural Sovereigns and rightful Monarchy. We of our certain knowledge and long Experience knowing that the Catholicks, as it is their Principle to be good Christians, so it is to be dutiful subjects, and that they have likewise on all occasions shown themselves good and faithful subjects to us and our Royal Predecessors, by hazarding and many of them actually losing their lives and Fortunes in their Defence (though of another Religion), and the maintainance of their Authority against the violences and invasions of the most violent abetters of these laws; Do therefore with Advice and Consent of our Privy Council, by our Sovereign Authority, Prerogative Royal and absolute Power aforesaid, suspend, stop and Disable all Laws or acts of Parliament, Customs or Constitutions made or executed against any of our Roman Catholick subjects in any time past, to all intents and purposes, making void all Prohibitions therein mentioned or Pains or Penalties ordained to be inflicted, so that they shall in all things be as free in all respects as any of our Protestant subjects whatsoever, not only to Exercise their Religion but to enjoy all offices, benefites and others which we shall think fit to bestow upon them in all time coming. Nevertheless it is our will and Pleasure and we do hereby command all Catholicks at their highest Pains only to exercise their Religious worship in Houses or Chappels, and that they presume not to Preach in the open fields or to invade the Protestant Churches, nor shall they presume to make Publick Processions in the high streets of any of our Royal Burghs, under the Pains above mentioned. And whereas the Obedience and service of our good subjects is due to their Allegiance and our Sovereignty, and that no Laws, Custom or Constitution, Difference in Religion or other impediment whatsoever can exempt or discharge the subjects from their native Obligations and duty to the Crown, or hinder us from Protecting and employing them according to their several capacities and our Royal Pleasure, nor Restrain us from Conferring Heretable Rights and Privileges upon them, or Vacuate or Annul these Rights Heretable where they are made or conferred. And likewise considering that some oaths are capable of being wrested by Men to [...] frustrate our intentions and Practice in that Kingdom solely by Religion, as it was to Loyalty: Do therefore with Advice and Consent as aforesaid cass, annull and Discharge all Oaths whatsoever by which any of our subjects are incapacitated or Disabled from holding Places or offices in our said Kingdom, or enjoying their Heretable Rights and Privileges, Discharging the same to be taken or given in any time coming without our special Warrant and Consent, under the pains due to the contempt of our Royal commands and Authority. And to this effect we do by our Royal Authority aforesaid stop, Disable and Dispense with all Laws enjoining the said Oaths, Tests or any of them, Particularly the first act of the first Session of the first Parliament of King Charles the second, the eleventh act of the foresaid Session of the foresaid Parliament, the sixth act of the third Parliament, in so far allanerly as concerns the taking the Oaths or Tests therein provided, and all others as well not mentioned as mentioned; and that in Place of them all our good subjects or such of them as We or our Privy Council shall require so to do shall take and swear the following Oath allanerly: I A.B. do acknowledge, testifie and declare that James the seventh by the Grace of God King of Scotland England France and Ireland Defender of the Faith etc. is rightful king and Supream Governor of these Realms and over all Persons therein, and that it is unlawful for subjects on any pretence or for any cause whatsoever to rise in Arms against Him or any commissionated by Him; and that I shall never so rise in arms nor assist any who shall so do; and that I shall never resist his Power and Authority nor ever oppose his Authority to his Person, as I shall answer to God; but shall to the utmost of my power Assist, Defend and Maintain Him, his Heirs and lawful Successors in the exercise of their absolute Power and Authority against all deadly, So Help me GOD. And seeing many of our good subjects have before our Pleasure in these Matters was made publick incurred the Guilt appointed by the Acts of Parliament above mentioned or others, We by our Authority and absolute Power and Prerogative Royal above mentioned, of our certain Knowledge and innate Mercy, Give our ample and full indemnity to all those of the Roman Catholick or Popish Religion for all things by them done contrary to our Laws or Acts of Parliament made in any time past relating to their Religion, the Worship and Exercise thereof, or for being Papists, Jesuits or Traffickers, for hearing or saying of Mass, concealing of Priests or Jesuits, breeding their Children Catholicks at home or abroad or any other thing, Rite or Doctrine said, performed or maintained by them or any of them. And likewise for holding or taking of Places, Employments or offices contrary to any Law or Constitution, Advices given to us or our Council, Actions done, or generally any thing performed or said against the known Laws of that our Ancient Kingdom; Excepting always from this our Royal Indemnity all Murders, Assassinations, Thefts and all such other Crimes which never used to be comprehended in our General acts of Indemnity. And we command and require all Judges or others concerned to explain this in the most ample Sense and Meaning Acts of Indemnity at any time have contained, Declaring this shall be as good to every one concerned as if they had our Royal Pardon and Remission under our Great Seal of that Kingdom. We likewise indemnifying our Protestant subjects from all Pains and Penalties due for meeting or Preaching in Houses, Providing there be no treasonable speeches uttered in their [...] conventicles by them, in which Case this Law is only to take place against the Guilty and no other Present, Providing also that they Reveal to any of our Council the Guilt so committed. As also excepting all Fines or effects of Sentences already given; and likewise indemnifying fully and freely all Quakers for their meetings and worships in all time past preceding the Publication of these Presents. And we doubt not but our Protestant subjects will give their Assistance and Concurrence hereto on all Occasions in their respective Capacities. In Consideration hereof and the Ease those of our Religion and others may have thereby, and for the encouragement of our Protestant Bishops and the Regular Clergy and such as have hitherto lived orderly, We think fit to declare that it was never our Principles, nor will We ever suffer Violence to be offered to any man's Conscience, nor will We use Force or invincible Necessity against any Man on the account of his perswasion nor the Protestant Religion; but will Protect our Bishops and other Ministers in their Functions, Rights and Properties, and all our Protestant subjects in the free exercise of their Protestant Religion in the Churches. And that we will and hereby Promise on our Royal Word to Maintain the Possessors of Church Lands formerly belonging to Abbays or other Churches of the Catholick Religion in their full and free Possessions and Right according to our Laws and acts of Parliament in that behalf in all time coming. And we will Employ indifferently all our subjects of all Persuasions, so as none shall meet with any Discouragement on his Religion, but be advanced and esteemed by us according to their several capacities and Qualifications, so long as We find Charity and Unity maintained. And if any animosities shall arise, as We hope in God there will not, We will show the severest effects of our Royal Displeasure against the Beginners and Fomenters thereof, seeing thereby our subjects may be deprived of this general Ease and Satisfaction We intended to all of them, whose Happiness, Prosperity, Wealth and Safety is so much our Royal Care, that we will Leave nothing undone which may procure these Blessings for them. And Lastly to the end all our Good subjects may have notice of this our Royal Will and Pleasure, We do hereby command our Lyon King at Arms and his Brethren Heraulds, Macers, Pursevants and Messengers at Arms to make timous Proclamation thereof at the Mercat Cross of Edinburgh. And besides the Printing and Publishing of this our Royal Proclamation, it is our express will and Pleasure that the same be past under the Great Seal of that our Kingdom per Saltum, without passing any other Seal or Register. In order whereunto, this shall be to the Directors of our Chancellary and their Deputys for Writing the same, and to our Chancellor for causing our great Seal aforesaid to be Appended thereunto, a Sufficient Warrant. [W odpisie brak końcowej formuły daty i podpisu wydania.]