Wyciąg listu z Mantui o ataku pod Chiari

Wyciąg z listu z Mantui, 7 września 1701 roku. Cesarscy tak przywykli do prymitywnych podstępów z fałszywymi wiadomościami, że nie potrafią się poprawić. To słaba broń, która przynosi im hańbę. Choć wydaje się, że nie może już budzić żadnych nadziei, w wielkiej liczbie ludzi zawsze kogoś oszukuje. Można to ocenić na podstawie wiadomości o rzekomej bitwie i nierozwagi w podanej liczbie zabitych. Mam nadzieję, że wiadomość ta stanie się prawdziwa w odniesieniu do nich, ponieważ nasi generałowie czynią wszystko, aby skłonić księcia Eugeniusza do bitwy, której on nie chce spróbować. W obecnym położeniu jego armia musi jednak umrzeć z głodu albo walczyć. Książę Mantui złożył protest przeciw dekretowi, który cesarz wydał przeciw niemu. W sobotę wieczorem dowiedzieliśmy się od kuriera pana du Camp, że pierwszego dnia tego miesiąca, o pierwszej godzinie dnia, nasza armia przeszła Triciano po 22 mostach, następnie Fariola Noya [?], i ustawiła się w dobrym porządku dwie mile od armii nieprzyjaciela. Jej lewe skrzydło osłaniał zamek Chiari, w którym znajdował się garnizon wenecki. Cesarscy byli okopani we wsi i mieli dużo dział. Wysłano kilku dragonów na rozpoznanie tego stanowiska. Zaatakowali i zmusili do ucieczki wysuniętą straż kawalerii, której dowódca zginął. O siedemnastej godzinie rozpoczęto szturm na wieś z mieczem w ręku. Marszałek de Villeroy i hrabia de Tessé dowodzili prawym skrzydłem, gdzie znajdowała się brygada Normandii, a książę Sabaudii z panem Philipeaux — lewym skrzydłem z brygadą Anjou. Szturm był gwałtowny, a obrona skuteczna. Mimo to trzy bataliony weszły do umocnień, za którymi znalazły znaczny oddział wojska i zmusiły go do ucieczki. Znalazłszy otwartą bramę zamku, oddział schronił się w nim. Ścigający go zostali tak wystawieni na ogień, że musieli się cofnąć. Armia, która wysunęła się naprzód i przez ponad godzinę znosiła ogień obrońców, otrzymała rozkaz zatrzymania. Ustawiła się w linię i pozostała tak przez całą noc. Straciliśmy przy tej okazji pięciuset ludzi zabitych i rannych. Artyleria bardzo uszkodziła pułki udzielające wsparcia. Zginęli pan de La Chassagne, brygadier piechoty, i pan de Russe [?], komisarz artylerii. Markiz de Dreux, pułkownik pułku Burgundii, został ranny w udo, lecz rana nie jest śmiertelna. Później dowiedzieliśmy się od człowieka wysłanego na miejsce, że straty nieprzyjaciela są bardzo znaczne i że ten szturm wywołał w jego armii przerażenie. Gdybyśmy zdobyli zamek, książę Eugeniusz wydał już rozkazy cichego zwinięcia obozu i wycofania się w stronę Osterrano [?]. Jego armia jest nadzwyczaj osłabiona chorobami. Nasi generałowie byli bardzo zdziwieni, widząc otwarcie bram zamku Chiari przed nieprzyjaciółmi; być może jeszcze nie wiedzieli, że tamci go zajęli.

Extrait d'une lettre de Mantouë du 7e 7bre 1701. Les Imperiaux sont si accoutumez aux grossieres artifices des fausses nouvelles qu'ils ne sçauroient s'en corriger. Ce sont des armes foibles qui deviennent honteuses pour eux, et malgré l'apparence où l'on est qu'il n'y peut avoir aucune esperance, elles ne laissent pas dans le grand nombre d'en imposer toujours à quelqu'un. Vous en pouvez juger par la nouvelle de la pretendue bataille et par l'indiscretion dans le nombre des morts. J'espere que cette nouvelle deviendra réelle à leur egard, car nos Generaux n'oublient rien pour y engager le Prince Eugene qui n'en veut point taster; mais dans la situation où il est à present il faut que son armée perisse de faim ou qu'il se batte. Mr le Duc de Mantouë a fait une protestation contre le decret que l'Empereur a publié contre luy. Nous apprimes samedy au soir par un courrier de Mr du Camp que le premier de ce mois à une heure de jour nostre armée avoit passé le Triciano sur 22 ponts, et ensuite la Fariola Noya [?], et qu'elle se trouva en bon ordre à deux milles de l'armée ennemie dont la gauche estoit couverte du chasteau de Chiari, dans lequel il y avoit une garnison Venitienne. Les Imperiaux estoient retranchez dans le village avec beaucoup de canon. On envoya reconnoistre ce poste par quelques dragons qui chargerent et mirent en fuite une garde avancée de cavallerie dont le Commandant fut tué, et sur les 17 heures on commença l'attaque du village l'espée à la main. Mr le mareschal de Villeroy et Mr le Comte de Tessé commandoient la droite où estoit la brigade de Normandie, et Mr le Duc de Savoye avec Mr Philipeaux à la gauche avec la brigade d'Anjou. Cette attaque fut vigoureuse et bien defendue; cependant trois bataillons entrerent dans les retranchements, derriere lesquels ils trouverent un gros corps de troupes qu'ils mirent en fuite, et qui ayant trouvé la porte du chasteau ouverte s'y jetta, et celles [lecture incertaine] qui les poursuivoient si exposées qu'ils furent obligez de se retirer. L'armée qui s'estoit avancée apres avoir essuyé pendant une grosse heure le feu des assiegez eut ordre de faire halte, et se mit en ligne, où elle resta toute la nuit. On a perdu dans cette occasion cinq cent hommes tant morts que blessez. Le canon a beaucoup endommagé les regiments qui soutenoient. Mr de La Chassagne, Brigadier d'Infanterie, et Mr de Russe [?], Commissaire d'Artillerie, ont esté tuez; le Marquis de Dreux, colonel du Regiment de Bourgogne, y a esté blessé à la cuisse, mais la blessure n'est pas mortelle. Nous avons sceu depuis par un homme qui a esté envoyé sur les lieux que la perte des ennemis est tres considerable, que cette attaque avoit jetté l'espouvante dans leur armée, et que si nous avions forcé le chasteau le Prince Eugene avoit donné les ordres pour decamper à la sourdine et se retirer du costé de Osterrano [?]. Son armée se trouve extraordinairement affoiblie par les maladies. Messrs nos Generaux furent fort surpris de voir que les portes du chasteau de Chiari furent ouvertes aux ennemis, ne sachant peut estre pas encore qu'ils s'en estoient emparez.