Katalog źródeł

Król Kazimierz Wielki nadaje młynarzowi Konradowi z Prus i jego prawowitym sukcesorom trzecią część wzniesionego przez niego młyna pod Lwowem wraz z trzecią częścią dochodów, regulując zarazem proporcje ponoszenia kosztów napraw oraz poddając go prawu miejskiemu Lwowa.

Sobór w Bazylei zatwierdza nadanie i inkorporację parafii katedralnej we Lwowie wraz z młynem wodnym i łanem ziemi pod Wysokim Zamkiem na rzecz lwowskiej kapituły katedralnej, dokonane wcześniej przez arcybiskupa Jana Rzeszowskiego. Dokument potwierdza prawa kapituły w obliczu sporu wywołanego bezprawnym odebraniem tych dóbr przez kolejnego arcybiskupa Jana Odrowąża.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk potwierdza duchowieństwu i szlachcie ziem ruskich dotychczasowe prawa oraz immunitety, wprowadzając zarazem dodatkowe regulacje dotyczące m.in. miejscowego sądownictwa, zwolnień celnych i procedury wobec kmieci. Zakazuje także nakładania bezprawnych ceł oraz zbaczania przez kupców z wyznaczonych szlaków handlowych.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk potwierdza, że uchwalona przez władze i mieszkańców Lwowa danina (cyza) na pilne potrzeby państwa i wojny pruskiej ma charakter dobrowolny i ograniczony do jednego roku. Władca zobowiązuje się słowem królewskim, że pobór ten nie przekształci się w stałą powinność ani nie naruszy w żaden sposób przywilejów i wolności miasta.

Arnaud informuje wojewodę wołyńskiego o doręczeniu jego listu królowej Marii Kazimierze oraz wyjaśnia powody opóźnienia w uzyskaniu odpowiedzi z powodu pobytu monarchini u karmelitanek. Donosi również o planowanym wyjeździe królowej do Prus zaraz po Wielkanocy i trwających przygotowaniach do żeglugi.

J. G. de Baluze odnosi się do pretensji wojewody wołyńskiego i hetmana wielkiego wobec francuskiego ambasadora, tłumacząc zarzuty rozsiewanymi intrygami i plotkami. Zapewnia adresata o stałym przywiązaniu dyplomaty do rodu Jabłonowskich oraz o swojej wierności.

Baluze wyraża współczucie z powodu śmierci króla i solidarność z owdowiałą królową, po czym relacjonuje doniesienia o sytuacji w Piemoncie, nastrojach w Wiedniu oraz plotkach o tajnych rokowaniach pokojowych. Wspomina także o ruchach wojsk szwedzkich w Inflantach, zaniepokojeniu w Prusach i przybyciu holenderskiej floty do Gdańska.

Król Aleksander Jagiellończyk, na prośbę rajców i mieszczan lwowskich, znosi doroczny jarmark przypadający na święto św. Agnieszki. Decyzję motywowano zniszczeniem ziem ruskich przez najazdy wrogów oraz faktem, że zgromadzenia kupieckie przynosiły wówczas miastu więcej szkód i zagrożeń niż pożytku.

Król Zygmunt I zezwala kapitule katedralnej we Lwowie na zakup na prawie wyderkafu rocznego czynszu o wartości do czterystu grzywien z dóbr ziemskich lub miejskich na wsparcie duchowieństwa. Nabyty w ten sposób majątek zostaje wieczyście zwolniony z obowiązku wszelkich wypraw wojennych.

Król Zygmunt I zezwala magistrowi Michałowi, notariuszowi lwowskiemu, na wykupienie trzeciej części Młyna Piekarskiego na przedmieściu lwowskim za sumę pięćdziesięciu grzywien. Zapisuje mu tę kwotę oraz prawo pobierania trzeciej części dochodów z młyna z obowiązkiem ponoszenia jednej trzeciej kosztów jego napraw.

Król Zygmunt I Stary potwierdza przywilej króla Kazimierza IV Jagiellończyka z 1472 roku ustanawiający we Lwowie dwa jarmarki roczne na uroczystości Świętej Trójcy oraz św. Agnieszki. Dokument reguluje szczegółowe uprawnienia handlowe, prawo składu, opłaty celne, wypas bydła kupieckiego oraz jurysdykcję sądową nad kupcami.

Król Zygmunt I Stary na sejmie walnym w Piotrkowie rozstrzyga spór między mieszczanami lwowskimi a Żydami, wprowadzając ordynację ograniczającą działalność handlową Żydów lwowskich i przedmiejskich. Dokument zakazuje im m.in. handlu domowego i domokrążnego, zakazuje sprzedaży korzeni oraz jedwabiu, a także ściśle reguluje obrót suknem, woskiem, skórami i wołami.

Król Zygmunt I Stary na prośbę władz miasta Lwowa przenosi doroczny jarmark ze święta Świętej Trójcy na święto św. Małgorzaty, zwalniając przybywających kupców od opłat celnych. Jednocześnie potwierdza odbywanie jarmarku na święto św. Agnieszki z zachowaniem dotychczasowego obowiązku uiszczania cła.

M. Wyżycki gratuluje hetmanowi i wojewodzie ruskiemu Stanisławowi Janowi Jabłonowskiemu pomyślnego zawarcia małżeństwa przez chorążego koronnego, ucinającego tutejsze spekulacje i zakłady co do terminu ślubu. Donosi również o powrocie króla z polowania w Prusach i zapowiada przesłanie obszerniejszych wieści przez pułkownika Glanczofa.

M. Wyżycki donosi wojewodzie ruskiemu o zabiegach Augusta II o zażegnanie konfliktu na Litwie, planach zwołania sejmu pacyfikacyjnego oraz poddaniu się Sapiehów i Lubomirskich woli monarchy przy trwającym oporze prymasa Radziejowskiego. Informuje także o nastrojach w wojsku, uciążliwościach związanych z pobytem wojsk saskich oraz bieżących wydarzeniach dworskich i dyplomatycznych.

Król Zygmunt I rozstrzyga spór pomiędzy dzierżawcą ceł Andrzejem z Tęczyna a mieszczanami lwowskimi, zezwalając kupcom lwowskim na podróże przez Kraków i Sandomierz do Lublina i dalej z pominięciem komór w Bełzie, Chełmie i Hrubieszowie, nakazując jednak powrót tą drogą przy rezygnacji z dalszej trasy. Jednocześnie zawiesza zwolnienie celne Lwowa w tych trzech komorach wyłącznie na czas trwania zastawu dóbr Tęczyńskim, zatwierdzając ogólny przywilej celny króla Aleksandra.

Król Zygmunt I Stary nadaje na wieczne czasy kanonikom kościoła metropolitalnego we Lwowie trzecią miarę z młyna królewskiego przy bramie Halickiej. Dokument określa jednocześnie obowiązki kapituły i starosty w zakresie ponoszenia kosztów naprawy i utrzymania młyna.

Król Zygmunt I Stary, zważywszy na położenie Lwowa na zagrożonym pograniczu oraz zasługi tamtejszych rzemieślników w obronie murów miejskich, wyłącza lwowskie cechy z ogólnego nakazu kasacji bractw w Koronie i uroczyście potwierdza wszystkie ich dotychczasowe prawa, statuty i przywileje.

Król Zygmunt I Stary zezwala władzom Lwowa na wzniesienie bielnika na gruntach miejskich z zastrzeżeniem, że dochody z niego będą przeznaczane wyłącznie na umacnianie i naprawę miejskich fortyfikacji. Monarcha gwarantuje miastu wyłączność na prowadzenie tego zakładu w okolicy, zakazując wznoszenia konkurencyjnych bielników.

Król Zygmunt I Stary potwierdza burmistrzowi i rajcom miasta Lwowa wyłączne prawo do wybierania i ustanawiania miejskich pośredników i tłumaczy (zwanych mejlerzami i tłumaczami) zgodnie ze starodawnym zwyczajem. Monarcha zakazuje urzędnikom królewskim ingerowania w tę miejską prerogatywę pod jakimkolwiek pozorem.

Król Zygmunt I Stary potwierdza przywileje wyjmujące mieszczan i mieszkańców Lwowa spod jurysdykcji sądów szlacheckich, ziemskich oraz grodzkich. Wszelkie ich sprawy mają być rozpatrywane wyłącznie przed właściwym miejskim sądem prawa magdeburskiego pod rygorem nieważności innych wyroków.

Król Zygmunt I Stary nadaje miastu Lwowu przywilej stanowiący, że mieszczanie lwowscy nie mają obowiązku przedkładać i okazywać swoich praw oraz dokumentów przed żadnymi urzędnikami ani komisarzami, lecz wyłącznie osobiście przed obliczem króla i jego następców w granicach Królestwa Polskiego.

Król Zygmunt II August zatwierdza arcybiskupowi lwowskiemu Piotrowi Starzechowskiemu, kapitule oraz duchowieństwu kościoła metropolitalnego we Lwowie wszelkie prawa, przywileje, wolności i immunitety nadane przez swoich poprzedników. Potwierdzenie to nastąpiło na sejmie walnym w Piotrkowie w wykonaniu monarszej przysięgi koronacyjnej.

Król Zygmunt II August zatwierdza starszym oraz wspólnocie Ormian lwowskich wszelkie prawa, przywileje, wolności, immunitety i dawne zwyczaje nadane przez jego poprzedników, w tym przez króla Zygmunta I Starego.

Arcybiskup Rimini Jan Davia dziękuje hetmanowi i wojewodzie ruskiemu Stanisławowi Janowi Jabłonowskiemu za pamięć oraz dzieli się pesymistycznymi refleksjami nad sprawami Rzeczypospolitej i skutkami pokoju z Turcją. Zauważa również, że w obecnej sytuacji jedyne obawy mogą płynąć ze strony Prus.

Król Zygmunt II August zwalnia Ormian lwowskich spod jurysdykcji wszelkich sądów urzędników ziemskich i grodzkich, poddając ich wyłącznie pod jurysdykcję wójta oraz seniorów ormiańskich sądzących według prawa ormiańskiego. Wszelkie odwołania od tego sądu zastrzeżono do wyłącznego rozpoznania przed sądem królewskim.

Markiz d'Arquien informuje hetmana Stanisława Jana Jabłonowskiego, że z powodu braku wyznaczonej zapłaty ze skarbu pruskiego oraz od wojewody poznańskiego zawarta wcześniej ugoda stała się nieważna. W związku z niedotrzymaniem warunków porozumienia autor listu zapowiada powrót do swoich pierwotnych roszczeń finansowych i prosi hetmana o dyspozycje.

Król Zygmunt II August potwierdza dawny zwyczaj pobierania przez wrotnych miejskich we Lwowie opłaty w postaci jednego polana drewna oraz wiązki siana lub słomy od każdego wozu i sań wjeżdżających do miasta. W zamian strażnicy bram zobowiązani są do utrzymywania czystości przejazdów i zapewniania dogodnego wjazdu do Lwowa.

Król Zygmunt II August znosi uciążliwą daninę w naturze z żywych ryb, uiszczaną dotąd przez mieszczan lwowskich na zamek królewski, zastępując ją stałą opłatą pieniężną pobieraną od naczyń z rybami przywożonymi na miejski targ. Nakazuje staroście lwowskiemu oraz jego urzędnikom bezwzględne przestrzeganie nowo ustanowionej taksy targowej.

Król Zygmunt II August potwierdza przywilej króla Władysława III Warneńczyka z 1444 roku, nakazujący szlachcie i duchowieństwu wyprzedaż lwowskich nieruchomości w ciągu roku mieszczanom lwowskim. Dodatkowo monarcha wprowadza obowiązkowe urzędowe taksowanie obciążanych dóbr przez magistrat pod przysięgą oraz zakazuje sztucznego zawyżania długów zastawnych ponad oszacowaną wartość.

Król Zygmunt II August zatwierdza Janowi Krowickiemu oraz mieszkańcom jurydyki kościoła św. Jana Chrzciciela na przedmieściu Lwowa dawne przywileje królów i urzędników dotyczące prawa ormiańskiego i zwolnień od ciężarów grodzkich. Ponadto monarcha zezwala tamtejszym ormiańskim rzemieślnikom na swobodne wykonywanie wszelkich rzemiosł wedle dawnego zwyczaju.

Biskup warmiński i kanclerz Andrzej Chryzostom Załuski przesyła z Torunia wojewodzie ruskiemu noworoczne powinszowania. Donosi także o przybyciu biskupa i wojewody chełmińskich na audiencję u króla oraz o wspólnym obiedzie na dworze monarszym.

Andrzej Chryzostom Załuski tłumaczy Janowi Stanisławowi Jabłonowskiemu konieczność zachowania powściągliwości w listach z powodu niepewnej sytuacji politycznej oraz braku pewnych wieści. Informuje także o złej pogodzie w Toruniu utrudniającej podróże i w dopisku odpowiada na narzekania wojewody.

Król Stefan Batory potwierdza wszelkie prawa, przywileje, immunitety oraz dawne zwyczaje nadane wspólnocie Ormian lwowskich przez swoich poprzedników. Władca nakazuje staroście lwowskiemu oraz władzom miejskim nienaruszalne przestrzeganie i ochronę tych praw.

Król Stefan Batory zatwierdza na prośbę posłów miasta Lwowa dokument króla Władysława Jagiełły z 1 października 1389 roku wcielający Lwów do Korony Królestwa Polskiego. Monarcha zobowiązuje się do nienaruszania przynależności miasta i ziemi lwowskiej do Królestwa.

Król Zygmunt III Waza potwierdza przywilej Stefana Batorego z 1576 roku transumujący dokument Zygmunta I Starego z 1533 roku dla cechu krawców we Lwowie. Akt reguluje ustrój bractwa krawieckiego, kwestie opłat, egzaminów mistrzowskich oraz ochronę przed rzemieślnikami pozacechowymi.

Król Zygmunt III Waza wciela prepozyturę w Busku do odnowionego przy katedrze lwowskiej urzędu archidiakona w celu zapewnienia mu należytego uposażenia. Jednocześnie monarcha zrzeka się królewskiego prawa patronatu nad tą prepozyturą na rzecz arcybiskupa i kapituły lwowskiej.

Jan Krasiński tłumaczy przerwę w korespondencji ciężką chorobą oraz komentuje agresywne działania wojsk szwedzkich i zniszczenia czynione przez wojska saskie. Donosi również o chorobie podskarbiego wielkiego koronnego, ruchach wojsk i prosi Jabłonowskiego o protekcję nad swoimi zrujnowanymi dobrami na komisji tarnopolskiej.

Jan Krasiński donosi Janowi Jabłonowskiemu o dramatycznej sytuacji w Rzeczypospolitej, spustoszeniach na Rusi i Litwie oraz niepokojącej obecności Szwedów i Sapiehów w Warszawie. Mimo nękających go problemów ze zdrowiem zapewnia wojewodę ruskiego o swej pamięci i oddaniu.

Jan Krasiński zawiadamia Jana Jabłonowskiego o swoim czasowym wyjeździe z Warszawy do Prus i ograniczeniu korespondencji, wskazując, że adresat sam zbliża się do stolicy będącej źródłem wszelkich wiadomości. Zapewnia jednocześnie o rychłym powrocie, odnowieniu kontaktu oraz stałej gotowości do posługi.

Król Władysław IV na sejmie koronacyjnym w Krakowie uroczyście potwierdza ogół praw, przywilejów i posiadłości miasta Lwowa nadanych przez swoich poprzedników, w tym przez księcia Władysława Opolczyka i króla Kazimierza Wielkiego. Władca bierze mieszczan i podległe im dobra pod królewską opiekę oraz gwarantuje nienaruszalność granic miejskich i jurysdykcji.

Dokument poświadcza przyjęcie Mikołaja Bajdułowicza, Ormianina rodem z Suczawy, do prawa miejskiego Lwowa po złożeniu przysięgi wierności królowi i miastu. Rajcy miejscy zwracają się do urzędników celnych o respektowanie jego statusu mieszczańskiego oraz o zwolnienie go wraz z towarami ze wszelkich ceł, myt i opłat.

Przeor krakowskich karmelitów interweniuje u władz Lwowa z prośbą o zaniechanie wrogich działań i uwięzienia zakonników dążących do osiedlenia się w mieście. Tłumaczy zwłokę prowincjała obowiązkami wizytacyjnymi, powołuje się na dawną przychylność przodków rajców oraz przestrzega przed karami kościelnymi za blokowanie fundacji klasztornych.

Król August II potwierdza Bractwu Strzeleckiemu (Kurkowemu) we Lwowie dawne przywileje monarchów polskich, regulujące dochody bractwa, zwolnienia podatkowe Króla Kurkowego oraz organizację ćwiczeń strzeleckich. Nakazuje także zwrot zajętego przez artylerię koronną terenu strzelnicy (Celstatu) oraz ustanawia coroczny porządek ćwiczeń z rusznic, hakownic i dział.

Arcybiskup lwowski Wacław Hieronim Sierakowski utrzymuje prawo kanoników do wyboru dóbr kapitulnych, nakazując odprowadzanie jednej trzeciej, a z majętności Uniatycze, Pikulowice i Żydatycze połowy dochodów do wspólnej masy kapituły. Jednocześnie zwalnia z tego obowiązku uboższe uposażenia oraz daruje kapitule wszelkie narosłe dotychczas zaległości.

Jan Jerzy Przebendowski zapewnia wojewodę ruskiego o regularnym odpowiadaniu na listy oraz informuje o przekazaniu pieniędzy kasztelanowi krakowskiemu i planowanym zaspokojeniu gdańskich weksli. Porusza również kwestie trudności związanych ze stacjonowaniem wojsk i nadmiernym poborem hiberny w Prusach.

Wojciech Tyrawski zdaje Jánosowi Keményemu szczegółową relację z trzydniowego starcia pod Beresteczkiem, zakończonego rozgromieniem sił kozacko-tatarskich i zdobyciem ich obozu. Informuje również o nastrojach szlachty, dalszym marszu króla ku Kijowowi oraz niepokojących pogłoskach o działaniach elektora brandenburskiego.

Wojciech Tyrawski zdaje Janowi Keményemu szczegółową relację ze zwycięstwa wojsk królewskich nad Kozakami i Tatarami w trzydniowej bitwie pod Beresteczkiem. Informuje również o konieczności dalszego pozostania przy hetmanie Kalinowskim oraz przekazuje obozowe wiadomości o stratach przeciwnika i nastrojach pospolitego ruszenia.

Stanisław Antoni Szczuka donosi wojewodzie ruskiemu Janowi Stanisławowi Jabłonowskiemu o ruchach partii wojskowych z Prus i Sambora. Informuje także o kwestiach rozliczeń pieniężnych oraz sporze dotyczącym kursu tynfów.

Joanna Jabłonowska wyznaje mężowi tęsknotę po jego wyjeździe do Prus oraz troszczy się o jego zdrowie, przestrzegając przed jedzeniem surowych ostryg i zalecając picie herbaty. Dzieli się również domowymi nowinami, w tym żartem z zakochanego krewnego, plotkami o znajomych oraz prośbami o sprawunki w Warszawie.