Katalog źródeł

Król Ludwik Węgierski nakazuje urzędnikom oraz celnikom w Polsce i na Węgrzech umożliwienie kupcom i mieszkańcom Rusi swobodnego przejazdu po uiszczeniu należnych ceł. Zabrania przy tym wyrządzania im jakichkolwiek bezprawnych przeszkód czy szkód.

Polecenie starannego zabezpieczenia rzeczy po zmarłym kupcu tureckim do dalszych instrukcji. Roszczący sobie prawa mają przedłożyć królowi list od władcy tureckiego.

Król przypomina dwa wcześniejsze nakazy ochrony wolności i zwolnień przyznanych Żydom z Turcji za wstawiennictwem władcy tureckiego. Ponownie żąda ich wykonania, grozi surową reakcją i wymaga usunięcia przyczyn skarg lub pisemnego wyjaśnienia przez doręczyciela.

Król Zygmunt III Waza wstawia się u władz Lwowa za miejscowymi Żydami, proszącymi o prolongatę wygasającego układu handlowego zawartego z miastem. Monarcha zaleca przedłużenie porozumienia, wskazując, że nie przyniesie ono uszczerbku miejskim prawom ani dochodom.

Król przypomina przywilej pozwalający jego słudze Dominikowi Montelupiemu handlować we wszystkich miastach Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego przez cały rok. Władze Lwowa ograniczają go na podstawie własnych praw i przywilejów. Król zaleca ugodę bez czekania na rozstrzygnięcie sądu królewskiego i ponownie żąda, aby nie zabraniano Montelupiemu sprzedaży zarówno podczas jarmarków, jak i poza nimi.

Wojewoda wołoski Mircza zezwala kupcom ze Lwowa, Polski i Litwy na swobodny handel w swoich włościach po uiszczeniu należnych ceł. Zezwolenie obejmuje obrót towarami z bezwzględnym zakazem wywozu srebra.

Król rozpatruje skargę mieszczan Lwowa na komisarzy lustracyjnych, którzy pod pozorem nowej kwarty nakładają nieznane wcześniej ciężary i obowiązki wobec zamku. Wyjaśnia, że lustracji podlegają dobra starostów i dzierżawców, a nie miejska własność oraz jej dochody. Nakazuje usunąć bezprawne obciążenia albo wyjaśnić powody ich nałożenia, przypominając wcześniejsze upomnienia.

Król reaguje na skargę mieszczan lwowskich na nowe świadczenia wpisane do lustracji. Nakazuje nie obciążać kupców i rzemieślników ponad prawo oraz usunąć takie wpisy mimo wydania już wyciągów staroście.

Król nakazuje zwrócić Żydom lwowskim towary przywiezione na jarmark i zabrane przez magistrat, który nie zaczekał na rozstrzygnięcie sporu. Do czasu wyroku zabrania utrudniania im handlu.

Biskup przemyski Jan wraz z kapitułą zwalnia i kwituje rajców oraz mieszczan lwowskich ze spłaty długu zaciągniętego u zmarłego biskupa Macieja, z uwagi na przekazanie tych funduszy bezpośrednio królowi Władysławowi Jagielle. Wystawcy zrzekają się wszelkich dalszych roszczeń finansowych i uznają dotychczasowe zobowiązania dłużne za bezsilne oraz skasowane.

Król zarzuca władzom Lwowa wspieranie osób szkodzących dochodom celnym, odpędzanie strażników i przepuszczanie towarów bez odprawy. Nakazuje zapobiec nadużyciom i karać również kupców działających pod ochroną panów. Grozi postępowaniem instygatora koronnego przed sądem królewskim.

Król przypomina magistratowi subsydium uchwalone przez sejm i rozpisane na Lwów uniwersałem. Skarb nie otrzymał należnej wpłaty, więc król ponawia żądanie niezwłocznego przekazania 12 tysięcy złotych polskich, zaznaczając, że nie może odstąpić od tej sumy.

Król zakazuje komendantowi Eliaszowi Łąckiemu nowych poborów od mieszkańców i przybyszów. Ma on przyjąć ustalone honorarium trzydziestu złotych od miasta oraz respektować sądownictwo miejskie.

Król Władysław III nakazuje urzędnikom ziem ruskich publicznie ogłosić zakaz omijania Lwowa przez kupców oraz zabronić szlachcie bezprawnego pobierania nowych opłat celnych. Oporni winni być karani konfiskatą przewożonych dóbr i aresztem.

Wojewoda wołoski Wład II zezwala kupcom ze Lwowa oraz innych miast ziem ruskich, polskich i mołdawskich na bezpieczny i wolny handel w swoich posiadłościach po uiszczeniu ustalonego cła. Od każdego wozu kupieckiego ustanowiono opłatę w wysokości dwóch florenów węgierskich.

Król Władysław III Warneńczyk przekazuje rajcom lwowskim połowę dochodów z ceł królewskich pobieranych między Krakowem a Lwowem w celu zaspokojenia monarszych długów. Dokument ustanawia procedurę gromadzenia opłat w zabezpieczonej skrzyni oraz nakazuje celnikom swobodny przepust lwowskich kupców bez pobierania dodatkowych należności.

Arcybiskup lwowski Jan Odrowąż potwierdza odbiór 337,5 grzywny polskiej z legatu testamentowego kupca Mikołaja Hechta, przekazanego przez rajców lwowskich. Sumę tę przeznacza na prace budowlane przy katedrze lwowskiej oraz na uposażenie kanoników w zamian za odprawianie dwóch cotygodniowych mszy świętych.

Król zakazuje magistratowi samowolnych działań przeciw żydowskim kupcom, których sklepy zamknięto. Spór ma rozstrzygnąć sąd królewski.

Osobne pismo poleca staroście lwowskiemu powstrzymać działania miasta krzywdzące kupców przed wyrokiem sądu królewskiego.

Król Władysław III zwalnia mieszczan i mieszkańców Lwowa od opłat celnych od wszelkich przywożonych towarów, a zwłaszcza ryb, aż do czasu swojego wjazdu do miasta. Władca nakazuje wojewodzie i staroście lwowskiemu Piotrowi Odrowążowi ze Sprowy oraz poborcom cła bezwzględne przestrzeganie nadanej wolności.

Jerzy Ghica prosi rajców Lwowa, by ogłosili kupcom cudzoziemskim i mieszkańcom miasta zbliżający się jarmark w Jazłowcu. Powiadamia o obawach kupców przed nowymi opłatami i o otrzymanym zapewnieniu ochrony, po którym polecił swoim kupcom wyruszyć. Prosi też o potwierdzenie i zachętę ze strony Lwowa.

Sułtan Mustafa poleca władzom polskim udzielenie pomocy wysłannikowi dworskiego kupca Mahmuda w odzyskaniu należności za towary oraz zagwarantowanie mu bezpiecznego powrotu. Do dokumentu dołączono XIX-wieczne notatki archiwalne dotyczące wykonania niemieckiego przekładu fotografii tekstu w Wiedniu oraz planowanego nowego tłumaczenia.

Dokument znosi nowo wprowadzone, bezprawne cło w Kołomyi dla mieszczan lwowskich oraz innych kupców, a zarazem reguluje i potwierdza tradycyjne stawki celne pobierane w Śniatyniu. Jan z Czyżowa nakazuje staroście kołomyjskiemu i śniatyńskiemu Michałowi Myszle bezwzględne przestrzeganie tych postanowień.

Magistrat Brodów skarży się na zatrzymywanie towarów i pobór myta przez lwowian. Według skargi kilkudziesięciu uzbrojonych ludzi zatrzymało w Toporowie woły kupców, żądając 1300 zł; później we Lwowie zabrano 300 zł za zatrzymane towary. Prośba do chorążego koronnego o ochronę przywilejów miasta.

Król Władysław Warneńczyk poddaje obcych i zamiejscowych kupców we Lwowie wyłącznie jurysdykcji sądu miejskiego oraz potwierdza przymus składu towarów. Ustanawia także zasady ważności testamentów sporządzanych przez mieszczan lwowskich oraz wymóg sprzedaży zapisanego majątku nieruchomego w ciągu roku.

Władze Starej Warszawy współczują lwowianom obciążeń nakładanych przez Becala. Informują o powstrzymaniu u siebie opłaty 2 złotych od każdych 100 złotych, której żądał administrator ceł od kupców jadących na jarmark jarosławski. Opisują też samodzielną interwencję przeciw zwiększeniu hiberny, mimo braku współdziałania delegatów Lwowa i Krakowa.

Władze Wrocławia chcą przywrócić handel przerwany przez zarazę w Polsce. Nie uznają pogłosek o ustaniu epidemii za wystarczające: proszą Lwów o wiarygodny stan miasta i województwa oraz dowody ustania zakażeń i oczyszczenia zakażonych miejsc i budynków. Zapowiadają dążenie do przywrócenia handlu, choćby początkowo z ograniczeniami.

Gdańsk przekazuje skargi własnych kupców handlujących we Lwowie: naruszanie dawnych praw, opłaty, zamykanie magazynów, oskarżenia o niedozwolone umowy i przeglądanie ksiąg mimo braku dowodów. Prosi o usunięcie nadużyć, zastrzegając możliwość zwrócenia się do króla. Prawdziwość skarg przedstawiono warunkowo.

Król Kazimierz Jagiellończyk nakazuje urzędnikom ziem ruskich zabronić kupcom omijania Lwowa nowymi drogami oraz powstrzymać szlachtę przed samowolnym pobieraniem ceł. Winni naruszeń mają zostać aresztowani wraz z przewożonym towarem, który przypaść ma mieszczanom lwowskim.

Hospodar mołdawski Piotr III Aron zezwala mieszczanom lwowskim i innym kupcom na wolny wjazd oraz prowadzenie handlu na terytorium Mołdawii. Przywilej gwarantuje bezpieczeństwo kupcom i reguluje kwestie opłat celnych oraz korzystania ze składów towarów.

Rajcy Kamieńca wracają do korespondencji i królewskiego rozstrzygnięcia w sprawie przechodzenia karawan, towarów kupców oraz praw składu Lwowa. Proszą o dotrzymanie uzgodnień i obecność ludzi strzegących kupców oraz towarów. Wspominają dołączany odpis pisma królewskiego pod własną pieczęcią; szczegółowe klauzule tranzytu pozostają częściowo nieczytelne.

Hospodar mołdawski Piotr potwierdza kupcom lwowskim oraz kupcom ziem ruskiej i podolskiej przywileje handlowe i celne na terenie Mołdawii, wzorowane na dawniejszych nadaniach hospodara Aleksandra. Dokument reguluje kwestie poboru opłat celnych między innymi w Suczawie, Bakowie i Białogrodzie.

Hospodar mołdawski Piotr potwierdza kupcom lwowskim dawne swobody handlowe oraz ustala szczegółowe opłaty celne na szlakach wiodących przez Mołdawię ku Węgrom, Wołoszczyźnie i ziemiom tatarskim. Zezwala ponadto na utworzenie domu kupieckiego w Suczawie i zabrania urzędnikom bezprawnego konfiskowania przewożonych towarów.

Po redukcji wartości monety województwo podolskie ustanowiło komisję do ustalenia cen towarów i sprzętów. Kupcy prosili o odroczenie przedstawienia rejestrów i zamknęli sklepy. Komisja nakazała sprzedaż za połowę wcześniejszej ceny. Magistraty Kamieńca proszą Lwów o informacje o podobnej taryfie; dalsze rozstrzygnięcie pozostaje otwarte.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk potwierdza duchowieństwu i szlachcie ziem ruskich dotychczasowe prawa oraz immunitety, wprowadzając zarazem dodatkowe regulacje dotyczące m.in. miejscowego sądownictwa, zwolnień celnych i procedury wobec kmieci. Zakazuje także nakładania bezprawnych ceł oraz zbaczania przez kupców z wyznaczonych szlaków handlowych.

Kraków prosi o uwolnienie swego mieszczanina Ciamera od ponownego pobrania donatywy we Lwowie i o odpieczętowanie jego towarów. Argumentuje, że kupiec już zapłacił w Krakowie, a uniwersały wykluczają pobieranie tej samej daniny ponownie w innym mieście. Przytacza także relację kupca o dotychczasowej praktyce i jego stratach handlowych.

Kraków twierdzi, że kupcy szkoccy używają królewskich reskryptów i pism ochronnych do naruszania miejskich praw handlowych, uchylania się od ciężarów i jurysdykcji. Opisuje sprawę kupca Rijdta [?] oraz zabranych mu towarów. Prosi Lwów o wspólne działania i przekazanie podobnych rozstrzygnięć sądowych.

Wojewoda ruski Andrzej Odrowąż i starosta śniatyński Michał Buczacki zakazują samowolnego tamowania przejazdu kupców wożących bydło i towary między Wołoszczyzną a Lwowem. Wszelkie spory i roszczenia o zajęte zwierzęta nakazano kierować do rozstrzygnięcia przed sąd rady miejskiej w Kołomyi.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk rozstrzyga spór pomiędzy rajcami Lwowa a mieszczanami Halicza, Kołomyi i Stryja, nakazując tym ostatnim bezwzględne przestrzeganie lwowskiego powszechnego prawa składu i zakazując omijania Lwowa w drodze do innych miast. Dokument potwierdza prawo lwowian do konfiskaty towarów kupców łamiących przymus drożny i odnotowuje podporządkowanie się temu prawu przez mieszczan Kamieńca Podolskiego.

Kraków potwierdza otrzymanie wcześniejszego pisma Lwowa w innej, częściowo nieodczytanej sprawie. Następnie pyta o pogłoskę o dwóch nagłych zgonach na przedmieściu lwowskim i objawach zarazy u innych osób. Żąda szczerych informacji i zabezpieczenia przed przybyszami, aby zachować zdrowie mieszkańców, wiarygodność miejskich świadectw oraz handel ze Śląskiem.

Hospodar mołdawski Stefan potwierdza kupcom lwowskim wolność handlu oraz wcześniejsze przywileje nadane przez jego przodków. Dokument reguluje kwestie poboru opłat celnych w poszczególnych komorach handlowych Mołdawii.

Hospodar mołdawski Stefan Wielki potwierdza kupcom lwowskim oraz kupcom ziem ruskich i podolskich dawne swobody handlowe i ustala szczegółowe taryfy celne w komorach na terenie Mołdawii. Dokument przyznaje im także prawo do prowadzenia domu kupieckiego w Suczawie oraz gwarantuje ochronę towarów przed konfiskatą.

Magistrat Krakowa prosi o odszukanie we Lwowie i uwięzienie Francuza nazywanego Szewele, występującego także jako Rytter. Przypisuje mu oszustwa wobec wierzycieli, ucieczkę z ponad siedmiuset czerwonymi złotymi i pozostawienie ciężarnej żony. Wiadomość o dwóch wcześniejszych żonach przedstawia jako pogłoskę.

Wojewoda ruski Andrzej Odrowąż ogranicza liczbę rzemieślników mogących osiedlać się pod zamkiem lwowskim, zakazuje tamtejszych targów oraz poddaje podmiejskich Ormian i obcych kupców sądownictwu miejskiemu. Ponadto potwierdza prawo magistratu do mianowania tłumaczy oraz reguluje zasady przemiału zboża w młynach i korzystania z lasów królewskich.

Magistrat Krakowa wysyła swojego obywatela po dokładne wiadomości o zaraźliwych chorobach szerzących się na Rusi, Ukrainie i Podolu. Prosi Lwów o poinformowanie wysłannika, zatrzymywanie podróżnych i kupców ze stron dotkniętych zarazą, sprawdzanie paszportów oraz świadectw zdrowego pochodzenia podróżnych i towarów. Żąda uwierzytelnienia dobrego pochodzenia dokumentów urzędowym podpisem i pieczęcią miasta przed dopuszczeniem dalszego przejazdu.

Hospodar mołdawski Stefan Wielki gwarantuje kupcom lwowskim swobodny wjazd oraz bezpieczny handel na terenie Mołdawii. Zapewnia nienaruszalność ich mienia oraz nakazuje pobór opłat celnych zgodnie z przyznanymi ulgami.

Odpowiadając na pytanie Lwowa, Lublin podaje opłaty: od beczki wina złoty dla wojewody i trzy grosze dla podwojewodziego. Od innych towarów nie wskazuje analogicznego obciążenia. Wspomina pobór od żywności sprowadzanej ze wsi oraz składki kupców i cechów przy ustalaniu cen dwa razy w roku. Prosi, aby odpowiedź pozostała poufna.

Sędziowie ziemscy haliccy poświadczają, że wojewoda podolski i starosta halicki Stanisław z Chodcza sprzedał oraz zrezygnował wieś Bybło na rzecz arcybiskupa lwowskiego Grzegorza z Sanoka za kwotę 300 grzywien. Sprzedający zobowiązał się do wieczystego zagwarantowania spokoju majątkowego i obrony nabywcy przed wszelkimi roszczeniami zgodnie ze zwyczajem Królestwa.

Sąd ziemski lwowski rozstrzyga spór pomiędzy Mikołajem Przemirskim, występującym w imieniu dzieci zmarłego Świętosława Przemirskiego, a Janem Dziwuką z Pomorzan, reprezentującym Jana Świnkę z Żabinia. Wobec braku uprawnień królewskich nakłada na Świnkę wieczne milczenie i bezwzględny zakaz pobierania myta we wsiach Żabiń i Jarosławice.

Piotr z Branic i Jan z Wysokiego poświadczają wyrok wydany przed obliczem króla Kazimierza Jagiellończyka, zakazujący pobierania bezprawnych opłat celnych we wsi Jaryczów od kupców podążających na jarmark. Na sprawców nielegalnego cła nałożono wieczne milczenie.