Katalog źródeł

Podtrzymanie przyjaźni i kontaktów dyplomatycznych przez posłów.

Nakaz przekazania do rąk Stanisława Orlika 3000 florenów lub możliwej do zebrania sumy na bliski termin wypłaty żołdu najemnikom służącym na Podolu. Król przyrzeka zwrot przed Wielkanocą lub wcześniej.

Nakaz wydania Janowi Mieleckiemu czterech królewskich dział przechowywanych we Lwowie dla wzmocnienia zamku w Chmielniku przed atakiem wrogów. Magistrat otrzymuje zwolnienie z odpowiedzialności za te działa.

Król przypomina dwa wcześniejsze nakazy ochrony wolności i zwolnień przyznanych Żydom z Turcji za wstawiennictwem władcy tureckiego. Ponownie żąda ich wykonania, grozi surową reakcją i wymaga usunięcia przyczyn skarg lub pisemnego wyjaśnienia przez doręczyciela.

Król Zygmunt III Waza informuje władze Lwowa o wyznaczeniu daty ślubu z arcyksiężniczką Konstancją Austriaczką na 30 października 1605 roku. Monarcha wzywa prokonsula i rajców do przysłania delegacji miejskiej na uroczystości weselne w Krakowie.

Król prosi kardynała Virginio Orsiniego o uzyskanie od papieża komisji sądowej w sprawie między burmistrzem Lwowa a franciszkanami. Spór wynika z zatrzymania sprawcy śmiertelnego zranienia oraz zakwestionowania jurysdykcji świeckiej pod zarzutem naruszenia immunitetu kościelnego.

Po najazdach Tatarów i Kozaków król powierza obronę Lwowa Janowi Berensowi, podpułkownikowi regimentu wojewody ruskiego. Nakazuje przyjąć go z żołnierzami, odebrać przysięgę, zapewnić pomoc w obronie i wydać środki z czopowego na potrzeby garnizonu. Wydatki mają zostać rozliczone przy podatkach miasta.

Dominikanie skarżą się królowi na ciasnotę kościoła i klasztoru oraz brak należytego cmentarza, zmuszający do pochówków przy publicznej ulicy. Proszą o możliwość wykupu kamienic przy kościele. Król nakazuje wysłać komisję, aby rozstrzygnęła sporne kwestie prawne, i żąda pomocy miasta bez utrudniania zakonnego przedsięwzięcia.

Król gani zaniedbania opieki nad sierotami i nakazuje wybrać opiekunów Teresy po Bartłomieju Zimorowiczu, sporządzić inwentarz, sprawdzić rachunki, spłacić udowodnione długi oraz zachować majątek i zapewnić dziewczynce utrzymanie i wychowanie.

Król zawiadamia o zawarciu umowy małżeńskiej córki z elektorem Bawarii i wyznaczeniu uroczystości w Warszawie na 15 sierpnia 1694 r.

August II chwali niezłomną wierność Lwowa wobec nieprzyjaciela, zapowiada gotowość wojsk i nakazuje zastosować należytą sankcję wobec lekarza Altenberka, który z nieznanej przyczyny udał się do króla Szwecji pod mianem poselstwa.

Król August II poleca władzom Lwowa Wojciecha Urbańskiego, byłego burmistrza Jarosławia i serwitora królewskiego zasłużonego w obronie przed wrogimi wojskami. Władca wzywa magistrat, by po przyjęciu przez Urbańskiego prawa miejskiego powołał go na wakujący urząd rajcy lwowskiego.

Cesarz gratuluje zwycięstwa jazdy polskiej nad Turkami i Tatarami nad Dniestrem i zdobytego łupu. Dziękuje Bogu oraz wyraża nadzieję, że sukces zostanie dopełniony odzyskaniem Kamieńca.

Książę kurlandzki Ferdynand Kettler zwraca się do wojewody ruskiego Jana Stanisława Jabłonowskiego z prośbą o poparcie jego listu skierowanego do szlachty i senatorów województwa ruskiego na sejmikach przedsejmowych. Apeluje o użycie autorytetu wojewody na rzecz ratowania i oswobodzenia Kurlandii, Semigalii oraz powiatu piltyńskiego spod okupacji szwedzkiej.

Władze Starej Warszawy proszą o sprawdzenie pogłoski o zarazie w okolicy Kamieńca Podolskiego. Nie uznają jej za potwierdzoną, mimo doniesień z kilku stron. Chcą uzyskać pewną wiadomość, by na czas zadbać o bezpieczeństwo zdrowotne swojego miasta.

Władze Starej Warszawy deklarują solidarność z innymi magistratami w obronie praw i sprawiedliwości. Informują, że sejmik ziemi warszawskiej zakończył się już na etapie wyboru marszałka. Zapewniają o próbie pozyskania innych ziem i województw dla postulatów adresatów.

Warszawa prowadzi przed Trybunałem Radomskim spór przeciw ziemi warszawskiej o nakładane na jej rzecz szelężne i czopowe od win zagranicznych. Prosi Lwów o urzędowe potwierdzenie, czy płaci te podatki i w jakich stawkach od beczki wina węgierskiego, okszeftu francuskiego i innych napojów.

Odpowiedź na pismo z 23 marca 1763 r. o kursie monet. Magistrat Warszawy wyjaśnia, że obowiązuje tabela przeliczeniowa podskarbiego wielkiego koronnego, ogłoszona w grodach i miastach. Miejskie władze nie są uprawnione do samodzielnego ustalania różnic między rodzajami monet.

Magistrat Warszawy zachęca Lwów do wysłania delegatów na zbliżający się sejm nadzwyczajny. Proponuje wspólne uzgodnienie postulatów i obronę praw miejskich, powołując się na oczekiwaną pomoc króla i większą skuteczność zgodnego działania wszystkich miast.

W odpowiedzi na prośbę o wiadomość o wspólnym cechu szklarzy i blacharzy magistrat Starej Warszawy informuje o wydaniu uwierzytelnionego odpisu jego artykułów. Podaje, że statut nadał magistrat, następnie zatwierdzili go królowie polscy, a odpis porównano z oryginałem.

Władze Starej Warszawy współczują lwowianom obciążeń nakładanych przez Becala. Informują o powstrzymaniu u siebie opłaty 2 złotych od każdych 100 złotych, której żądał administrator ceł od kupców jadących na jarmark jarosławski. Opisują też samodzielną interwencję przeciw zwiększeniu hiberny, mimo braku współdziałania delegatów Lwowa i Krakowa.

Władze Wrocławia chcą przywrócić handel przerwany przez zarazę w Polsce. Nie uznają pogłosek o ustaniu epidemii za wystarczające: proszą Lwów o wiarygodny stan miasta i województwa oraz dowody ustania zakażeń i oczyszczenia zakażonych miejsc i budynków. Zapowiadają dążenie do przywrócenia handlu, choćby początkowo z ograniczeniami.

Władze Gdańska ponownie proszą Lwów o pomoc Janowi Gulińskiemu, związanemu z ich gimnazjum, w odzyskaniu należnego mu spadku po ojcu. Większa część majątku znajduje się u jego szwagra Jana Bulcza. Proszą o zwrot nadmiernie przejętych udziałów bez procesu oraz o szybką odpowiedź na wcześniejsze wstawiennictwo sprzed blisko czterech miesięcy.

Gdańsk przekazuje skargi własnych kupców handlujących we Lwowie: naruszanie dawnych praw, opłaty, zamykanie magazynów, oskarżenia o niedozwolone umowy i przeglądanie ksiąg mimo braku dowodów. Prosi o usunięcie nadużyć, zastrzegając możliwość zwrócenia się do króla. Prawdziwość skarg przedstawiono warunkowo.

Gdańsk odpowiada na list Lwowa z 13 lutego o incydencie zamknięcia bram. Wyraża współczucie i nadzieję na ugodę za pośrednictwem senatorów, pod warunkiem zachowania praw miasta i honoru magistratu. Zaleca rozmowę z kanclerzem koronnym.

Gdańsk współczuje lwowskiemu magistratowi krzywdy wyrządzonej burmistrzowi. Wątpi, czy przedstawienie sprawy na przyszłym sejmie przyniesie pożądany skutek, ale pozostawia wybór Lwowowi. Nie mógł wpisać sprawy do instrukcji na sejm, ponieważ 27 sierpnia zerwano sejmik w Starogardzie. Poleca sekretarzowi w Warszawie zabiegać u dostojników, zwłaszcza kanclerza koronnego, o zadośćuczynienie i przyszłe bezpieczeństwo honoru magistratów.

Gdańsk przypomina wcześniejsze ostrzeżenie o zarazie na Węgrzech i w Siedmiogrodzie oraz przekazuje wiadomości o jej początkach w niektórych pobliskich miejscach w Polsce. Żąda rzetelnych świadectw zdrowia dla przyjezdnych i towarów, określając warunki ich wystawiania.

Po otrzymaniu wiadomości o ponownej zarazie na Węgrzech Gdańsk odnawia zarządzenie sprzed około dwóch lat. Wjazd osób i dopuszczenie towarów uzależnia od wiarygodnych dokumentów pochodzenia z miejsc zdrowych i wolnych od podejrzenia zakażenia.

Gdańsk informuje o wiarygodnych według niego doniesieniach o początkach zarazy w niektórych częściach Polski. Ogłasza wymóg dokumentów pochodzenia osób i towarów z miejsc zdrowych oraz prosi Lwów o rozpowszechnienie zarządzenia i podjęcie środków zapobiegawczych.

Gdańsk odpowiada na lwowską skargę z 10 maja dotyczącą zatrzymania krawca Jana Kocha po upływie rocznego kontraktu. Przytacza odmienną relację księżnej Jabłonowskiej, wojewodziny bracławskiej: Koch ma przebywać na wolności i móc wrócić do Lwowa na początku września. Miasto nie rozstrzyga sprawy, która toczy się w sądach królewskich.

Rajcy Doliny potwierdzają odebranie uniwersału królewskiego i protestacji magistratu lwowskiego dotyczących poboru uchwalonej donatywy sejmowej. Deklarują powiadomienie pospólstwa o nałożeniu na miasteczko kwoty dwustu złotych i wyznaczenie terminu jej przekazania na 15 maja.

Elbląg deklaruje solidarność z magistratem Lwowa i poparcie dla ochrony władz miejskich. Ponieważ zgromadzenia prowincji zakończyły się bezskutecznie i nie wybrano posłów na sejm, nie może spełnić prośby w tej drodze. Zapowiada, że sekretarz mający wkrótce wyjechać do Warszawy otrzyma polecenie zabiegania u kanclerza wielkiego i innych protektorów o pomyślne rozstrzygnięcie sprawy Lwowa.

Władze Zamościa przekazują doniesienia o zarazie w Niemirowie, okolicach Pikowa i w głębi Ukrainy. Opisują ogłaszany przy dźwięku trąby zakaz przyjmowania ludzi bez sprawdzenia oraz wymóg paszportu dla przyjezdnych. Proszą Lwów o podobne środki ochrony.

Rajcy Kamieńca wracają do korespondencji i królewskiego rozstrzygnięcia w sprawie przechodzenia karawan, towarów kupców oraz praw składu Lwowa. Proszą o dotrzymanie uzgodnień i obecność ludzi strzegących kupców oraz towarów. Wspominają dołączany odpis pisma królewskiego pod własną pieczęcią; szczegółowe klauzule tranzytu pozostają częściowo nieczytelne.

Po redukcji wartości monety województwo podolskie ustanowiło komisję do ustalenia cen towarów i sprzętów. Kupcy prosili o odroczenie przedstawienia rejestrów i zamknęli sklepy. Komisja nakazała sprzedaż za połowę wcześniejszej ceny. Magistraty Kamieńca proszą Lwów o informacje o podobnej taryfie; dalsze rozstrzygnięcie pozostaje otwarte.

Kraków prosi o uwolnienie swego mieszczanina Ciamera od ponownego pobrania donatywy we Lwowie i o odpieczętowanie jego towarów. Argumentuje, że kupiec już zapłacił w Krakowie, a uniwersały wykluczają pobieranie tej samej daniny ponownie w innym mieście. Przytacza także relację kupca o dotychczasowej praktyce i jego stratach handlowych.

Kraków przedstawia starania Akademii Krakowskiej o uznanie Jana Kantego za patrona Królestwa Polskiego, przeniesienie uroczystości i ustanowienie uroczystej oktawy. Prosi Lwów o własną petycję do papieża oraz przesłanie Krakowowi jej kopii, załączając własne wystąpienie jako wzór co do treści.

W odpowiedzi na skargę Lwowa dotyczącą wykluczania magistratu z ustalania cen Kraków opisuje własną praktykę: dwa posiedzenia rocznie z udziałem urzędu wojewodzińskiego, grodzkiego i rady miejskiej. Wyjaśnia kolejność głosów, prowadzenie księgi cen, sporządzanie odpisów i publiczne ogłaszanie taryfy. W postscriptum mówi o karaniu naruszeń, wadze chleba i próbowaniu piwa.

Magistrat Krakowa pyta, czy we Lwowie piwo mogą warzyć wyłącznie członkowie cechu, czy także inni mieszczanie na własne potrzeby i na sprzedaż. Prosi o zasady poboru czopowego oraz kopie praw lub dekretów przyznających wolność warzenia i wyszynku obywatelom, a nie cechowi. Pyta też o możliwość sprowadzania piwa z innych miejsc na potrzeby domowe.

Magistrat Krakowa otrzymał pocztą wiadomość, że w Kamieńcu w ciągu dwóch tygodni w trzech domach zmarło 27 osób. Prosi magistrat Lwowa o potwierdzenie i bliższe informacje o możliwej zarazie. Zamierza szukać sposobów powstrzymania jej szerzenia i zachęca adresatów do podobnej ostrożności.

Kraków potwierdza otrzymanie wcześniejszego pisma Lwowa w innej, częściowo nieodczytanej sprawie. Następnie pyta o pogłoskę o dwóch nagłych zgonach na przedmieściu lwowskim i objawach zarazy u innych osób. Żąda szczerych informacji i zabezpieczenia przed przybyszami, aby zachować zdrowie mieszkańców, wiarygodność miejskich świadectw oraz handel ze Śląskiem.

Magistrat Krakowa zawiadamia o wieściach z Węgier o silnej zarazie za Cisą i Myszkolcem [?]. Prosi Lwów o rozesłanie listów do miast pogranicznych, kontrolę paszportów i świadectw przybyszów oraz zalecenie wart i zapór na drogach.

Kraków ostrzega, że zaraza na Węgrzech przybliża się do polskiej granicy i według świeżych wiadomości wystąpiła w miastach Orawy. Niepokój budzi przemieszczanie się Węgrów, polskich robotników z winnic, rzemieślników i dezerterów. Magistrat podaje też, że w Białym Dunajcu w dwóch domach zmarło osiem osób po przybyciu kopacza, ale od pięciu tygodni nie odnotowano tam dalszych zgonów. Zaleca Lwowowi ostrożność i ostrzeżenie miast przygranicznych.

Kraków powołuje się na pogłoskę o pojawieniu się zarazy na pograniczu tureckim, w miejscowości o niepewnie odczytanej nazwie. Prosi Lwów o rzetelną wiadomość. Zapowiada dla bezpieczeństwa kontrolę osób przybywających lub przechodzących z tamtej strony i wymaganie autentycznego paszportu potwierdzającego pochodzenie ze zdrowej okolicy.

Magistrat Krakowa prosi o odszukanie we Lwowie i uwięzienie Francuza nazywanego Szewele, występującego także jako Rytter. Przypisuje mu oszustwa wobec wierzycieli, ucieczkę z ponad siedmiuset czerwonymi złotymi i pozostawienie ciężarnej żony. Wiadomość o dwóch wcześniejszych żonach przedstawia jako pogłoskę.

Kraków dziękuje magistratowi Lwowa za list z 8 sierpnia, przekazujący wiadomości o zaraźliwych chorobach na Podolu, Ukrainie, w Kamieńcu Podolskim i Żółkwi oraz o przedsięwziętych środkach ostrożności. Prosi o dalsze wiadomości i deklaruje zwrot kosztów transportu listów.

Kraków dowiedział się, że Lwów wysłał dwóch cyrulików w okolice Tarnopola w celu sprawdzenia doniesień o zaraźliwych chorobach. Prosi o ich relację, aby móc zawczasu podjąć środki ostrożności. Sam nadawca wyraża nadzieję, że pogłoska się nie potwierdzi.

Odpowiadając na pytanie Lwowa, Lublin podaje opłaty: od beczki wina złoty dla wojewody i trzy grosze dla podwojewodziego. Od innych towarów nie wskazuje analogicznego obciążenia. Wspomina pobór od żywności sprowadzanej ze wsi oraz składki kupców i cechów przy ustalaniu cen dwa razy w roku. Prosi, aby odpowiedź pozostała poufna.

Magistrat Lublina skarży się, że cech rzeźników odmawia płacenia pogłównego, powołując się na zamieszkiwanie poza miejską jurysdykcją, i wystawił miastu pozwy przed sądami kapturowymi. Prosi magistrat Lwowa o autentyczny dokument potwierdzający, czy tamtejsze cechy płacą ciężary Rzeczypospolitej i miasta również wtedy, gdy ich członkowie mieszkają pod innymi jurysdykcjami. W postscriptum pyta o organizację sądu lwowskiego, rolę sędziów duchownych oraz miejsce odbywania sądów.

Władze Lublina ponawiają prośbę do magistratu lwowskiego o nadesłanie dekretu Trybunału Radomskiego dotyczącego zwolnienia z wymiany czerwonych złotych. W zamian za pomoc deklarują gotowość do wzajemnych przysług w podobnych sprawach.