Katalog źródeł

List do magistratu i mieszkańców Lwowa. Chmielnicki deklaruje, że nie pragnął rozlewu chrześcijańskiej krwi, wspomina rozbicie wojsk koronnych pod Gródkiem i domaga się szybkiej odpowiedzi oraz podporządkowania. Dokładne brzmienie kilku zdań wymaga dalszego odczytu.

Ponowne wezwanie do deklaracji i poddania się; obietnica zachowania wolności i majątku, wzmianka o moskiewskich wojskach i o wcześniejszych przywilejach.

Wezwanie do podporządkowania się miasta i odmowa przekazania zakładników zabezpieczających podróż jego delegacji. Obietnica zachowania życia i zdrowia po okazaniu pokory.

Przychylne przyjęcie delegacji miasta, ustna pierwsza odpowiedź oraz wezwanie przedstawicieli do powrotu następnego dnia rano. Rozbieżność nagłówka daty w edycji została oznaczona.

Odłożenie odpowiedzi do następnego dnia po nocnej naradzie z całą starszyzną wojsk; wezwanie delegacji miasta do ponownego przybycia jak najwcześniej rano.

Potwierdzenie dotrzymania obietnic i wezwanie do wysłania posłów następnego dnia.

Zdziwienie przerwaniem rokowań i prośba o jasną odpowiedź, czy miasto chce nadal rozmawiać.

Odesłanie chwilowo zatrzymanych posłów i zaproszenie ich następnego dnia po ostateczną odpowiedź.

Odesłanie posłów z pisemnymi warunkami i oczekiwanie odpowiedzi na przekazaną deklarację.

Potwierdzenie przekazania delegatom miasta deklaracji i warunków; żądanie odpowiedzi następnego dnia i gotowość rozpatrzenia próśb.

Wiadomość o zdobyciu Krakowa przez Szwedów; zapewnienie o sojuszu Kozaków, Moskwy i Szwedów oraz informacja o wysłaniu Mikołaja Grodzickiego do rozmów.

Wysłanie ludzi po umówiony okup („honorarium”); polecenie szybkiej odprawy oraz wysłania przez miasto kilkunastu osób.

Król prosi kardynała Virginio Orsiniego o uzyskanie od papieża komisji sądowej w sprawie między burmistrzem Lwowa a franciszkanami. Spór wynika z zatrzymania sprawcy śmiertelnego zranienia oraz zakwestionowania jurysdykcji świeckiej pod zarzutem naruszenia immunitetu kościelnego.

Król przypomina magistratowi subsydium uchwalone przez sejm i rozpisane na Lwów uniwersałem. Skarb nie otrzymał należnej wpłaty, więc król ponawia żądanie niezwłocznego przekazania 12 tysięcy złotych polskich, zaznaczając, że nie może odstąpić od tej sumy.

Królowa dziękuje Małachowskiemu za uwagi o jej zamierzonym wyjeździe dla wypełnienia ślubu pielgrzymki do progów apostolskich. Zapowiada wdzięczność przy każdej sposobności. Francuski dopisek mówi o szacunku i przyjaźni oraz zawiera ukłony dla żony adresata.

Magistrat prosi swych posłów o interwencje i poradę w sprawie miejskich lasów, powinności, Rusinów prowadzących wyszynk, zabranych ryb, nieruchomości, pastwisk, podwód, dochodzenia dotyczącego długów wobec gdańszczan i pogłosek tatarskich. Druga część relacjonuje spór o wykonanie orzeczenia dotyczącego młyna, złożenie sumy 1500 i sprzeciwy Hinków oraz Sieradzkiego. Autorzy skarżą się na postępowanie podstarościego i brak stałej pomocy prawnej; zapowiadają dalsze dokumenty i przesyłają odpis pisma sejmiku wiszeńskiego.

Rajcy odpowiadają na list wysłanników datowany w Warszawie 4 stycznia. Proszą o doprowadzenie do końca sprawy z panem Paczkiem, przesyłają dokumenty oraz 70 złotych przez sługę pisarza miejskiego Marcina. Naciskają, aby wysłannicy pozostali i zapobiegli szkodzie dla miejskich interesów.

Lwów zabiega o poparcie wojewody przed sądem królewskim w sporze ze Stanisławem Szembekiem. Według rajców miasto wykupiło grunty za kilka tysięcy złotych od podczaszego koronnego, podczas gdy Szembek rości sobie do nich prawa przez poprzednika swojej żony (tak określonego w piśmie). Jest to argumentacja jednej ze stron, nie wyrok sądu.

Rajcy dziękują marszałkowi za opiekę nad wysłannikami Lwowa i proszą go o poparcie przed królem w sporze ze Stanisławem Szembekiem o grunty wykupione przez miasto. Wspominają wcześniejsze prawa rodziców żony Szembeka oraz zapłatę kilku tysięcy złotych. Jest to równoległe wystąpienie do listu 190 skierowanego do wojewody.

Rajcy i pospólstwo Lwowa składają hetmanowi deklarację dotyczącą kolegium. Zachowany akapit wspomina zgodę/decyzję królewską oraz zawiera prośbę dotyczącą szkoły lub szkolnika (odczyt niepewny), lecz nie wszystkie warunki stanowiska miasta dają się pewnie odczytać. Dopisek na odwrociu podaje 16 listopada 1607 i stwierdza, że hetman nie był usatysfakcjonowany oraz oddał pismo z gniewem.

Stanisław Kasperinus dziękuje adresatowi za pomoc w sprawach miasta. Wspomina śmierć miejskiego syndyka i jego następcę, poparcie u sekretarza królewskiego oraz przesłanie plików dokumentów do sporów sądowych. Omawia spór przeciw rzeźnikom, w którym pojawiają się wdowa i ojcowie jezuici, apelację związaną z Ormianami i Kamieńcem oraz potrzebę wsparcia spraw miasta. Niepewne imiona i nazwiska pozostawiono z lukami.

Rajcy Lwowa zarzucają burgrabiemu nasyłanie zamkowych hajduków, rabunki, wymuszanie świadczeń na przedmieściu i naruszanie miejskiej jurysdykcji. Proszą starostę o upomnienie go, zadośćuczynienie miastu oraz powstrzymanie tych działań.

Rajcy Lwowa opisują zabezpieczenie ruchomości Wyrzykowskiego, starania o kaduk wobec braku wykazanych krewnych oraz oddanie rzeczy po jego powrocie z obozu. Polecają użyć pokwitowania w obronie przeciw późniejszemu roszczeniu. Przesyłają też akta do sprawy z kapitułą, dotyczącej drogi i obiektu za Bramą Halicką, prosząc o aktywną obronę oraz zwrot dokumentów.

Rajcy powołują się na królewskie przywileje pozwalające im przedstawiać kandydatów na duchownych do cerkwi na gruncie miejskim. Proszą biskupa chełmskiego o pobożnego kapłana, zwolennika unii, który obejmie jedną z tych cerkwi. Chcą jego szybkiego przyjazdu, najlepiej w ciągu dwóch tygodni, i obiecują ochronę oraz pomoc.

Rajcy przesyłają Wachlowiczowi list instygatora koronnego i polecają stosować się do jego rad w sporze ze starostą łomżyńskim. Proszą też o poznanie zdania instygatora w sprawie sumy tatarskiej oraz o dopilnowanie pozwu. Dopiski wspominają doręczenie dokumentów i koszty posłańca; ich część pozostaje nieodczytana.

Rajcy podtrzymują gotowość dostarczenia królowi stu tysięcy złotych w związku z kontraktem dotyczącym dzierżawy akcyzy lwowskiej i ceł ruskich. Wyjaśniają, że odjazd opata wąchockiego oraz działania nieprzyjaciela opóźniły rokowania. Proszą administratora skarbu, aby z tej sumy przydzielono prowiant załodze Lwowa, ponieważ jego brak grozi bezpieczeństwu miasta.

Rajcy proszą sekretarza królewskiego Jerzego Januszewicza o pomoc na dworze. Podtrzymują ofertę stu tysięcy złotych na potrzeby Rzeczypospolitej pod warunkiem rozliczenia sumy przez zmniejszenie należności z dzierżawy akcyzy lwowskiej i ceł ruskich. Wysłanie delegatów opóźniło niebezpieczeństwo wojenne. Miasto oczekuje bezpiecznej drogi i wiadomości o miejscu pobytu króla.

Wobec nieprzyjaciela zbliżającego się do miasta rajcy Lwowa proszą starostę grabowieckiego Marka Matczyńskiego o poparcie ich u hetmana wielkiego koronnego. Pragną sprowadzenia żołnierzy z przygotowanymi środkami na ich utrzymanie, dobrego komendanta oraz pomocy w zakupie amunicji i żywności, także z miejskiego czopowego i szynkowego. Proszą też o listy do urzędników ziemskich, aby niezwłocznie wydali podatki na pilne potrzeby miasta.

Rajcy Lwowa proszą hetmana o ochronę miejskich wsi Zubrzy i Sichowa oraz zwolnienie ich poddanych z przymusowego wożenia dębów. Twierdzą, że wsie zostały już wyniszczone przez wojsko, a reszta mieszkańców może odejść. Proponują wykorzystanie furmanów artyleryjskich, którzy dysponują końmi i wozami.

Prezydenci rady Lwowa zapewniają podsędka Łosia, że w sprawie kamienicy Osmulskiej wszczętej przez starostę kaniowskiego nie dopuszczą do uszczerbku w jego prawach. Obiecują traktowanie zgodne ze sprawiedliwością i godnością adresata; list nie zawiera rozstrzygnięcia sporu.

Rajcy miasta Chełma zawiadamiają władze Lwowa o doręczeniu przez gońca uniwersału skarbowego dotyczącego donatywy oraz o wypłaceniu mu należnego wynagrodzenia. Mimo ubóstwa miejscowej ludności i braku zamożnych kupców deklarują wolę podporządkowania się nakazom królewskim.

Ksiądz od tygodnia choruje. Donosi o poprawie, lecz pozostaje we Lwowie do odzyskania sił i poprawy drogi. Żałuje, że nie posłuchał dobrodzieja; obiecuje wdzięczność i modlitwę.

G. H. Bartsch informuje z Okopów Świętej Trójcy o wyczerpaniu prywatnych środków przeznaczonych na żołd i zaopatrzenie regimentu oraz o trudnościach ze zrealizowaniem weksla we Lwowie. Zwraca się do adresata z uniżoną prośbą o udzielenie pożyczki w wysokości dwóch tysięcy złotych, gwarantując jej zwrot po spieniężeniu kolejnego przekazu.

Józef Baczyński prosi Jana Łatynowicza o pomoc dla gospodarza pałacowego, przysłanie naczynia dobrego wina oraz obiecuje uregulować wydatki związane z trunkiem i więźniem. Pismo uzupełnia dołączone pokwitowanie Łatynowicza, poświadczające odebranie wspomnianego więźnia z polecenia komisarza.

Prośba do Forbesa o wyprawienie do Mościsk pozostawionych towarów: dwóch skrzyń związanych powrozami i trzeciej wymagającej zabezpieczenia. Wosk ma na razie pozostać w sklepie.

Józef Bem domaga się od prezydenta Lwowa wypłaty zaległych dwustu złotych za kwaterę udostępnioną kapitanowi Rożnowskiemu na mocy kontraktu miejskiego. Uprzedza również, że nie może dłużej gościć oficera, i prosi o wskazanie mu nowego lokum.

Przeor uznaje obowiązek stawienia się przed sądem asesorskim, lecz prosi o rozstrzygnięcie sprawy przez sąd rady miejskiej dla uniknięcia kosztów. Chce wyznaczenia komisarzy do obejrzenia dokumentów dotyczących gruntów klasztoru. W związku z niedawnym pilnym wyjazdem prosi o tydzień do powrotu, zwolnienie z terminów asesorskich i zgodę na dalszą budowę do polubownego rozstrzygnięcia, przy czym budynki mają przypaść temu, komu zostanie przyznany grunt.

Autor przedstawia dolegliwości wynikające ze sporu z lwowskim magistratem i prosi wiceseniora o użycie wpływu, by sprawę załatwić. Wspomina działania przeciw niemu w Warszawie i we Lwowie oraz opisuje paradoksalnie swój status jako zarazem radcy i ławnika oraz osoby tych funkcji pozbawionej. Prosi o wyraźną odpowiedź magistratu i adresata, zapowiadając, że na podjęcie decyzji pozostało mało czasu. Jeżeli sprawa trafi do sądu, zastrzega znaczenie tego listu. Późniejsza okładka wiąże spór z sekretarzem Czechowiczem; sam tekst listu nie pozwala tu pewnie określić jego roli.

Berens zamierza nazajutrz rozmawiać z Bellem i zaoferować mu zastaw dla uzyskania wypłaty. Bell uzależnia rozliczenie we Lwowie od wypłacenia pieniędzy w Gdańsku. Autor zapowiada kolejny list z wynikiem rozmowy.

Benedykt Bernatowicz usprawiedliwia swoją nieobecność przed burmistrzem i rajcami lwowskimi chorobą, obiecując po wyzdrowieniu przedstawić prywatne listy na obronę swojej dobrej reputacji. Z obawy przed powierzeniem poufnej korespondencji pośrednikom wstrzymuje się z natychmiastowym przesłaniem dokumentów.