Katalog źródeł

Król Zygmunt II August zatwierdza akt komisarski ustalający przebieg granic między wsiami królewskimi a posiadłościami kapituły metropolitalnej lwowskiej. Wystawca nadaje wieczystą moc prawną ustaleniom komisarzy powołanych uprzednio przez Zygmunta I Starego.

Król Zygmunt II August dokonuje transumptu trzech wcześniejszych przywilejów monarszych dla Lwowa: Kazimierza Wielkiego z 1368 r. (potwierdzonego w 1389 r.) na 100 łanów frankońskich, Władysława Jagiełły z 1415 r. na tzw. obszary i Krzywylas oraz Władysława Warneńczyka w sprawie zagospodarowania nadwyżek łanowych nad Brzuchowicką. Dokument nadaje wpisanym aktom pełną i niewątpliwą moc prawną równą oryginałom.

Król Zygmunt II August potwierdza na prośbę kapituły metropolitalnej lwowskiej dokument Jana z Tarnowa z 1396 roku rozstrzygający spór o dobra w Jamnem i nad rzeką Godowicą na korzyść kościoła św. Jana Chrzciciela na przedmieściu lwowskim oraz wsi Godowica przeciwko Dymitrowi Wieczerzy.

Pogrążona w żałobie Elżbieta Drużkiewiczowa dziękuje Janowi Stanisławowi Jabłonowskiemu za okazanie wsparcia i roztoczenie opieki nad jej młodszym synem. Zapewnia, że nakazała potomkowi wierną służbę wojewodzie, i poleca się jego dalszej pamięci.

Arcybiskup lwowski Feliks Ligęza zatwierdza przywilej króla Zygmunta II Augusta z 1550 roku nadający mancjonarzom katedry lwowskiej ogród z domem i łąkę we Lwowie. Mimo sprzeciwu lwowskiego rajcy Macieja Hideka hierarcha włącza te dobra do jurysdykcji i immunitetu kościelnego.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór apelacyjny pomiędzy spadkobiercami Marcina Hanela a władzami miasta Lwowa, opierając się na dawnych przywilejach królewskich i zeznaniach świadków. Dokument ostatecznie potwierdza, że wsie Hołosko Wielkie i Brzuchowice leżą w granicach miejskich i na zawsze podlegają jurysdykcji władz Lwowa.

Król Zygmunt II August potwierdza dawniejsze przywileje królów Aleksandra i Zygmunta I zwalniające mieszczan lwowskich wszystkich obrządków z opłat celnych na terenie całego państwa. Nakazuje urzędnikom i poborcom bezwzględne przestrzeganie tej immunitetu pod groźbą kar statutowych.

Kapituła katedralna lwowska zatwierdza wykupienie przez kaznodzieję katedralnego Jana Arundinensisa trzeciej części Młyna Olszowego oraz ogrodu na Przedmieściu Krakowskim, przeznaczając te dobra na uposażenie urzędu kaznodziei. Jednocześnie kapituła wydzierżawia mu dożywotnio pozostałe dwie części tegoż młyna pod określonymi warunkami czynszowymi i gospodarczymi.

Nadawca prosi zwierzchnika miejskiego o interwencję na rzecz Konrada, określonego jako majster ślusarski lub rzemieślnik o niepewnie odczytanym fachu. Chce, aby cech stolarski zwolnił go od swoich wymagań i nie przeszkadzał mu w pracy. List datowano 28 grudnia 1737 r. w prawdopodobnym Łańcucie. Imię i nazwisko rzemieślnika oraz podpis nadawcy wymagają kontroli.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór pomiędzy Andrzejem Gembickim a wójtem i ławnikami lwowskimi, zatwierdzając zasadę, że akta spraw apelacyjnych mają być przesyłane do sądu królewskiego lub sądu wyższego prawa magdeburskiego na zamku krakowskim wyłącznie w zapieczętowanych zwojach przez posłańca sądowego. W konsekwencji monarcha uwalnia władze miejskie Lwowa od zarzutów i roszczeń powoda domagającego się wydania mu dokumentacji procesowej do rąk własnych.

Król Zygmunt August potwierdza w formie transumptu vidimus dwa wcześniejsze przywileje królów Władysława Jagiełły (1415) i Władysława Warneńczyka (1444), dotyczące nadania oraz użytkowania przez miasto Lwów podmiejskich gruntów i nadwyżek łanowych, tzw. obszarów. Dokument gwarantuje transumowanemu wypisowi taką samą moc prawną i wiarygodność, jaką posiadały dokumenty oryginalne.

Król Zygmunt II August zatwierdza postanowienia rajców lwowskich dotyczące ograniczenia liczby garncarzy w mieście. Akt wprowadza zakaz uprawiania tego rzemiosła przez osoby nienależące do cechu.

Król Zygmunt II August zatwierdza transumowany dokument rady miejskiej Lwowa z 1529 roku zawierający statut i artykuły mistrzowskie połączonego cechu kowali, ślusarzy, mieczników, kotlarzy, zbrojarzy i iglarzy. Władca nadaje postanowieniom cechowym moc prawną na prośbę starszych i braci cechowych.

Król Zygmunt II August postanawia, że wszyscy posiadacze nieruchomości we Lwowie oraz osoby prowadzące tam działalność handlową podlegają jurysdykcji magistratu i obowiązkowi uiszczania podatków miejskich bez względu na stan. Dokument znosi wszelkie zwolnienia, immunitety i serwitoriaty, upoważniając władze miasta do egzekwowania powinności miejskich na równi od wszystkich mieszkańców.

Król Zygmunt II August potwierdza i transumuje cztery przywileje królów Kazimierza Jagiellończyka i Zygmunta I dla cechu szewców miasta Lwowa. Dotyczą one ograniczenia liczby szewców na podzamczu do dwóch mistrzów, zakazu uprawiania rzemiosła szewskiego w dworkach szlacheckich poza murami, zasad sprzedaży skór przez garbarzy oraz zakazu wykupywania skór przed bramami miejskimi.

Ferdinand Engelhardt informuje Arthura Forbesa o uiszczeniu polskiego cła od przesyłki sukna i koca oraz dołącza wykaz pobranych opłat. Oferuje także sprowadzenie partii safianu różnych gatunków na korzystnych warunkach handlowych wzorowanych na lipskich.

Autor prosi pana Browna o wyjaśnienie kwestii doręczenia przesyłki chorążemu oraz poleca skierowanie spraw i funduszy wprost do kancelarii z braku rewersu do rozliczenia. W dopisku instruuje adresata, jak postąpić z pieniędzmi w wypadku zgłoszenia się chorążego tatarskiego.

Ferdinand Engelhardt powiadamia Arthura Forbesa o wysyłce beli sukna oraz lipskiej skrzyni za pośrednictwem furmanów do Lwowa i Jarosławia. Do listu dołącza specyfikację poniesionych opłat oraz rachunek na kwotę 338 florenów z prośbą o zaksięgowanie.

Ferdinand Engelhardt wystawia Robertowi i Arthurowi Forbesom szczegółową specyfikację oraz rachunek za sześć bel rozmaitych sukien wysłanych z Wrocławia do Jarosławia. Dokument zawiera zestawienie kolorów, gatunków materiałów oraz ich wycenę wraz z kosztami opakowania.

Ferdinand Engelhardt przedstawia Arthurowi Forbesowi rozliczenie należności ściągniętych od handlarzy wołów oraz informuje o przelaniu środków na rachunek Roberta Forbesa. Opisuje także spory z dłużnikami, Kirkurem Teodorowicem i Davidem Antonowicem, którzy zakwestionowali wysokość naliczonego agia i kursów walut.

Dokument zawiera rozliczenie sprzedaży 128 wołów przyprowadzonych przez Mikołaja Namiestnika do Świdnicy. W zestawieniu ujęto kwoty uzyskane ze sprzedaży, opłaty celne, wynagrodzenie dla poganiaczy oraz koszty leczenia i utrzymania chorych zwierząt.

Ferdinand Engelhardt potwierdza odbiór listu ze skryptem dłużnym na 500 talarów oraz prosi Arthura Forbesa o przekazanie korespondencji i wypłatę 50 talarów chorążemu Georgowi Albrechtowi von Deuendigerowi stacjonującemu w Jampolu. Zaleca przy tym drobiazgową weryfikację tożsamości wojskowego według załączonych czterech pytań przed dokonaniem wypłaty, aby uniknąć oszustwa.

Król Zygmunt II August na sejmie walnym w Krakowie zatwierdza dokument ławników lwowskich z 1554 roku, poświadczający sprzedaż łanu roli z łąkami i zaroślami we wsi Kleparów na rzecz kmiecia Grzegorza Sołtysa przez Stanisława Kmitowicza oraz Barbarę i Katarzynę Kmitówny. Wystawiony dyplom zapewnia nabywcy i jego spadkobiercom wieczyste i nienaruszalne prawo własności do nabytego gruntu.

Król Zygmunt II August zatwierdza Janowi Krowickiemu oraz mieszkańcom jurydyki kościoła św. Jana Chrzciciela na przedmieściu Lwowa dawne przywileje królów i urzędników dotyczące prawa ormiańskiego i zwolnień od ciężarów grodzkich. Ponadto monarcha zezwala tamtejszym ormiańskim rzemieślnikom na swobodne wykonywanie wszelkich rzemiosł wedle dawnego zwyczaju.

Król Zygmunt August przysądza miastu Lwowowi własność dóbr Brzuchowice wraz z młynem oraz potwierdza jurysdykcję miejską nad wsiami Brzuchowice i Hołosko. Sukcesorom Marcina Hanela zapewnia prawo do pobierania dochodów z dóbr Hołosko z zachowaniem tradycyjnych szarwarków na rzecz miasta.

Król Zygmunt August rozstrzyga spór pomiędzy władzami miasta Lwowa a cechem rzeźników, zatwierdzając ugodę z 1550 roku regulującą zasady handlu mięsem w dni wolnego targu. Jednocześnie monarcha zastrzega wyłączne prawo lwowskich rzeźników do sprzedaży mięsa poza wyznaczonymi dniami targowymi i znosi wzajemne koszty sądowe stron.

Dokument ustala szczegółowy przebieg granic oraz usypanie kopców granicznych między należącą do franciszkanów wsią Kozielniki a miejskimi gruntami Lwowa oraz wsiami Sichów i Zubrza, kładąc kres dotychczasowym sporom i zranieniom. Ponadto potwierdza przyznane konwentowi przez władze miejskie prawo do ograniczonego wyrębu drewna na opał oraz wypasu bydła na gruntach miejskich pod warunkiem zachowania poprawnych stosunków z miastem.

Nadawca przypomina o złożonej przez lwowski magistrat deklaracji w sprawie probostwa lwowskiego i o spodziewanej możliwości objęcia go po śmierci Jmci księdza Łozowskiego. Wspomina, że po śmierci księdza dziekana sprawa dziekanii i deklaracja dotycząca probostwa wymagają ponownego rozważenia; przywołuje też sufragana, który miał być przeznaczony na dziekanię. Końcowy zapis adresuje list do szlachetnych i znakomitych panów; podpis wygląda na „M. Rzewuski”. Datowany w Warszawie 13 lutego 1763 r.

Król Zygmunt August nadaje wojewodzie sandomierskiemu Spytkowi Jordanowi z Zakliczyna i jego sukcesorom dom w Przemyślu, który przypadł koronie prawem kaduka. Nadanie ma charakter wieczystej darowizny z pełnym prawem swobodnego dysponowania nieruchomością.

Król Zygmunt August zezwala mieszkańcom wsi Krotoszyn, należącej do konwentu dominikanów we Lwowie, na wieczyste zbieranie suchego i leżącego drewna na opał w królewskim lesie Derewacz. Nakazuje jednocześnie staroście lwowskiemu Piotrowi Barzemu i jego następcom nienaruszanie tego uprawnienia.

M. Jaworski donosi hetmanowi Stanisławowi Janowi Jabłonowskiemu o rabunkach i uciążliwych żądaniach wysuwanych wobec ziemi chełmskiej przez wojska niemieckie oraz artylerię. Zmuszony do zawrócenia z drogi, prosi hetmana o opiekę nad nim samym, jego podwładnymi i chorągwiami.

Król Zygmunt II August nakazuje wszystkim Ormianom zamieszkującym we Lwowie bezwzględne podleganie ormiańskiemu prawu i jurysdykcji oraz równe ponoszenie ciężarów gminnych. Dokument unieważnia wszelkie dotychczasowe i przyszłe listy wyjmujące ich spod tej jurysdykcji.

Król Zygmunt II August potwierdza w formie transsumptu przywilej Zygmunta I Starego z 1535 roku wydany dla Lwowa. Zgodnie z jego treścią akta spraw apelacyjnych mają być doręczane do sądu królewskiego wyłącznie przez specjalnego posłańca miejskiego opłacanego przez stronę apelującą.

Anna Rzeczycka zwraca się do prowizora Beema ze skargą na sąsiadów, którzy wywołali spór i bezpodstawnie oskarżyli ją o zatargi graniczne. Autorka prosi o osobistą wizję lokalną w Malechowie i sprawiedliwe rozsądzenie sprawy, zapewniając o chęci utrzymania dobrosąsiedzkich stosunków.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór pomiędzy rajcą lubelskim Maciejem Kasprowiczem a władzami miejskimi Lwowa, podtrzymując przywileje lwowian do sądzenia ich wyłącznie w granicach Korony. Monarcha orzeka, że w sprawach podlegających prawu magdeburskiemu pozew „jednym edyktem za trzy” nie ma mocy terminu zawitego, lecz stanowi jedynie pierwsze zwykłe wezwanie przed sąd.

Andrzej Żydowski donosi wojewodzie ruskiemu o zerwaniu sejmiku przez stronę niemogącą utrzymać dotychczasowych postanowień sejmowych. Autor przewiduje zwołanie kolejnego zgromadzenia i prosi o dalsze, bardziej szczegółowe instrukcje.

Król Zygmunt August wyjaśnia i potwierdza przywilej swojego ojca, stanowiąc, że sprawy apelacyjne z sądów miejskich Lwowa nadsyłane w zapieczętowanych zwojach przez wyznaczonego posłańca mają być rozpatrywane przez sąd królewski z pominięciem generalnych odroczeń (limitacji). Zasada ta została rozciągnięta na osoby wszelkich stanów i jurysdykcji procesujące się przed sądami lwowskimi.

Dokument rozstrzyga spór kompetencyjny pomiędzy władzami Lwowa a gminą ormiańską, określając zakres właściwości sądu miejskiego i sądu ormiańskiego w sprawach karnych oraz majątkowych. Król potwierdza prawo Ormian do wyboru dwunastu seniorów do orzekania na zmianę z wójtem oraz normuje kwestie porządku miejskiego i składania przysięgi.

Król Zygmunt II August zatwierdza przedłożone artykuły i porządek prawny cechu mydlarzy lwowskich, zaaprobowane wcześniej przez rajców miasta Lwowa w 1561 roku.

Król Zygmunt II August potwierdza kapitule metropolitalnej lwowskiej prawo do pobierania cła mostowego i grobelnego we wsi Wierzbiż, nadanego pierwotnie przez Władysława Jagiełłę, oraz ustala szczegółowy taryfikator opłat przeznaczonych na konieczne naprawy dróg, grobli i mostów.

Adam Zabierzowski informuje Franciszka Zawadzkiego o trudnościach ze znalezieniem podwód do przewozu miodu białocerkiewskiego do Lwowa z powodu obciążeń miejscowych ludzi furażem na rzecz zimującego wojska. Prosi również o przesłanie pokwitowania za dwadzieścia jeden beczek miodu wyprawionych do Jazłowca.

Król Zygmunt II August zatwierdza wpis z piotrkowskich ksiąg radzieckich z 1538 roku dotyczący sprzedaży domu z placem i ogrodem za Bramą Krakowską w Piotrkowie przez ołtarzystę Jana Kraskę na rzecz rajców i burmistrza miasta Lwowa. Nabywcy zobowiązani zostali do uiszczania dorocznego czynszu w wysokości 15 groszy na rzecz wspomnianego ołtarza na święto św. Mateusza.

Piotr Barzy, kasztelan przemyski i starosta generalny lwowski, wydaje kapitule metropolitalnej we Lwowie uwierzytelniony wypis z akt grodzkich z 1510 roku. Potwierdza on zbycie podmiejskiego młyna Ważny przez Barbarę młynarkę i jej syna Erazma na rzecz kapituły za sumę 300 grzywien.

Kajetan Zabielski przedstawia wyliczenie podziału czynszu z sum ulokowanych u przemyskich Żydów i prosi o przesłanie należności potrzebnych na prowadzone prace budowlane. Ze względu na obowiązki przy fabryce rezygnuje z wyjazdu do Przemyśla, zalecając podjęcie kroków prawnych przeciwko Żydom w konsystorzu.

Król Zygmunt II August zobowiązuje się pod słowem królewskim, że przez okres dwunastu lat nie wykupi ani nie odbierze kapitule metropolitalnej we Lwowie wsi Honiatycze i Czerkasy w powiecie szczerzeckim. Potwierdza nienaruszalność spokojnego posiadania tych dóbr wraz ze wszystkimi pożytkami aż do upływu tego terminu.

Rajcy lwowski, działając jako zarządcy szpitala Świętego Ducha, zapisują młynarzowi Maciejowi Malskiemu i jego żonie Katarzynie sumę 30 grzywien na trzeciej części nowo wybudowanego młyna na rzece Pełtwi we wsi Malechów oraz oddają im tę część w posiadanie i użytkowanie. Dokument zastrzega prawa dożywotnie Wawrzyńca Morawińskiego i jego żony Anny do pozostałych dwóch części młyna oraz nakłada na Macieja Malskiego obowiązek późniejszego utrzymania całego obiektu.

Nuncjusz apostolski Gian Francesco Commendone restytuuje godność dziekana w kapitule metropolitalnej we Lwowie, nakazując wybór dziekana spośród miejscowych kanoników. Ponadto inkorporuje do stołu kapitulnego kościół św. Jana za murami Lwowa wraz ze wszystkimi jego dobrami i dochodami z przeznaczeniem na uposażenie godności.

Filip de Zagly donosi wojewodzie wołyńskiemu o zakończeniu przymusowego pobytu w Erzurum i planowanym wyruszeniu na dwór szacha z poselstwem. Nalega na przysłanie listu królewskiego dla perskiego władcy, ostrzegając zarazem przed powierzaniem misji dyplomatycznych duchownym.

Król Zygmunt II August ponownie inkorporuje wsie Zubrza i Sichów do prawa magdeburskiego miasta Lwowa, potwierdzając ich status po weryfikacji na sejmie egzekucyjnym. Dokument uwalnia te dobra od jurysdykcji i podatków ziemskich oraz powinności wojennych, zobowiązując je jedynie do uiszczania podatku szosu wraz z miastem.

Zahorowska donosi wojewodzie wołyńskiemu Janowi Stanisławowi Jabłonowskiemu o śmierci swojego męża. Zaprasza go na uroczystości pogrzebowe zaplanowane na 21 marca 1697 roku u ojców dominikanów w Łucku.