Katalog źródeł

Arcybiskup lwowski Feliks Ligęza zatwierdza przywilej króla Zygmunta II Augusta z 1550 roku nadający mancjonarzom katedry lwowskiej ogród z domem i łąkę we Lwowie. Mimo sprzeciwu lwowskiego rajcy Macieja Hideka hierarcha włącza te dobra do jurysdykcji i immunitetu kościelnego.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór apelacyjny pomiędzy spadkobiercami Marcina Hanela a władzami miasta Lwowa, opierając się na dawnych przywilejach królewskich i zeznaniach świadków. Dokument ostatecznie potwierdza, że wsie Hołosko Wielkie i Brzuchowice leżą w granicach miejskich i na zawsze podlegają jurysdykcji władz Lwowa.

Król Zygmunt II August potwierdza dawniejsze przywileje królów Aleksandra i Zygmunta I zwalniające mieszczan lwowskich wszystkich obrządków z opłat celnych na terenie całego państwa. Nakazuje urzędnikom i poborcom bezwzględne przestrzeganie tej immunitetu pod groźbą kar statutowych.

Kapituła katedralna lwowska zatwierdza wykupienie przez kaznodzieję katedralnego Jana Arundinensisa trzeciej części Młyna Olszowego oraz ogrodu na Przedmieściu Krakowskim, przeznaczając te dobra na uposażenie urzędu kaznodziei. Jednocześnie kapituła wydzierżawia mu dożywotnio pozostałe dwie części tegoż młyna pod określonymi warunkami czynszowymi i gospodarczymi.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór pomiędzy Andrzejem Gembickim a wójtem i ławnikami lwowskimi, zatwierdzając zasadę, że akta spraw apelacyjnych mają być przesyłane do sądu królewskiego lub sądu wyższego prawa magdeburskiego na zamku krakowskim wyłącznie w zapieczętowanych zwojach przez posłańca sądowego. W konsekwencji monarcha uwalnia władze miejskie Lwowa od zarzutów i roszczeń powoda domagającego się wydania mu dokumentacji procesowej do rąk własnych.

Król Zygmunt August potwierdza w formie transumptu vidimus dwa wcześniejsze przywileje królów Władysława Jagiełły (1415) i Władysława Warneńczyka (1444), dotyczące nadania oraz użytkowania przez miasto Lwów podmiejskich gruntów i nadwyżek łanowych, tzw. obszarów. Dokument gwarantuje transumowanemu wypisowi taką samą moc prawną i wiarygodność, jaką posiadały dokumenty oryginalne.

Król Zygmunt II August zatwierdza transumowany dokument rady miejskiej Lwowa z 1529 roku zawierający statut i artykuły mistrzowskie połączonego cechu kowali, ślusarzy, mieczników, kotlarzy, zbrojarzy i iglarzy. Władca nadaje postanowieniom cechowym moc prawną na prośbę starszych i braci cechowych.

Król Zygmunt II August postanawia, że wszyscy posiadacze nieruchomości we Lwowie oraz osoby prowadzące tam działalność handlową podlegają jurysdykcji magistratu i obowiązkowi uiszczania podatków miejskich bez względu na stan. Dokument znosi wszelkie zwolnienia, immunitety i serwitoriaty, upoważniając władze miasta do egzekwowania powinności miejskich na równi od wszystkich mieszkańców.

Król Zygmunt II August potwierdza i transumuje cztery przywileje królów Kazimierza Jagiellończyka i Zygmunta I dla cechu szewców miasta Lwowa. Dotyczą one ograniczenia liczby szewców na podzamczu do dwóch mistrzów, zakazu uprawiania rzemiosła szewskiego w dworkach szlacheckich poza murami, zasad sprzedaży skór przez garbarzy oraz zakazu wykupywania skór przed bramami miejskimi.

Król Zygmunt II August na sejmie walnym w Krakowie zatwierdza dokument ławników lwowskich z 1554 roku, poświadczający sprzedaż łanu roli z łąkami i zaroślami we wsi Kleparów na rzecz kmiecia Grzegorza Sołtysa przez Stanisława Kmitowicza oraz Barbarę i Katarzynę Kmitówny. Wystawiony dyplom zapewnia nabywcy i jego spadkobiercom wieczyste i nienaruszalne prawo własności do nabytego gruntu.

Król Zygmunt II August zatwierdza Janowi Krowickiemu oraz mieszkańcom jurydyki kościoła św. Jana Chrzciciela na przedmieściu Lwowa dawne przywileje królów i urzędników dotyczące prawa ormiańskiego i zwolnień od ciężarów grodzkich. Ponadto monarcha zezwala tamtejszym ormiańskim rzemieślnikom na swobodne wykonywanie wszelkich rzemiosł wedle dawnego zwyczaju.

Hieronim Maciej Jełowicki zwraca się do magistratu Lwowa z uniżoną prośbą o nadanie mu probostwa katedralnego na wypadek wakatu na tym beneficjum. Deklaruje przy tym dozgonną wdzięczność oraz gotowość do wypełniania wszelkich dyspozycji władz miejskich.

Król Zygmunt August przysądza miastu Lwowowi własność dóbr Brzuchowice wraz z młynem oraz potwierdza jurysdykcję miejską nad wsiami Brzuchowice i Hołosko. Sukcesorom Marcina Hanela zapewnia prawo do pobierania dochodów z dóbr Hołosko z zachowaniem tradycyjnych szarwarków na rzecz miasta.

Król Zygmunt August rozstrzyga spór pomiędzy władzami miasta Lwowa a cechem rzeźników, zatwierdzając ugodę z 1550 roku regulującą zasady handlu mięsem w dni wolnego targu. Jednocześnie monarcha zastrzega wyłączne prawo lwowskich rzeźników do sprzedaży mięsa poza wyznaczonymi dniami targowymi i znosi wzajemne koszty sądowe stron.

Wacław Rzewuski wyraża ubolewanie z powodu krzywdy doznanej przez prezydenta Lwowa i zapewnia o poparciu dla praw miasta. Jednocześnie usilnie doradza magistratowi zawarcie ugody, aby zapobiec uciążliwym i kosztownym procesom trybunalskim.

Wojewoda krakowski Wacław Rzewuski rekomenduje władzom Lwowa warszawskich kupców Feliksa Salvatora i Reisnera, starających się o zgodę na organizację redut karnawałowych. Zapewnia, że wszelkie zaopatrzenie nabędą na miejscu, a samo przedsięwzięcie przyciągnie do miasta liczną szlachtę i przyniesie Lwowowi znaczne zyski.

Wacław Rzewuski dziękuje prekonsulowi i rajcom lwowskim za okazaną mu życzliwość, przesyłając wzajemne życzenia wieloletniej pomyślności. Zapewnia przy tym magistrat o swoim stałym przywiązaniu i szacunku.

Wacław Rzewuski zwraca się do władz Lwowa z prośbą o powierzenie wakującego probostwa w tamtejszej archikatedrze swojemu synowcowi, księdzu kanclerzowi Rzewuskiemu. W zamian obiecuje rajcom lwowskim pamięć i wdzięczność przy każdej nadarzającej się okazji.

Król Zygmunt August nadaje wojewodzie sandomierskiemu Spytkowi Jordanowi z Zakliczyna i jego sukcesorom dom w Przemyślu, który przypadł koronie prawem kaduka. Nadanie ma charakter wieczystej darowizny z pełnym prawem swobodnego dysponowania nieruchomością.

Wojewoda podolski Michał Rzewuski dziękuje władzom Lwowa za dotychczasową przychylność i ponawia rekomendację swego syna, księdza opata, ubiegającego się o probostwo lwowskie. Zapewnia o wdzięczności i modlitwach za pomyślność rajców w oczekiwaniu na decyzję sądu arcybiskupiego.

Król Zygmunt August zezwala mieszkańcom wsi Krotoszyn, należącej do konwentu dominikanów we Lwowie, na wieczyste zbieranie suchego i leżącego drewna na opał w królewskim lesie Derewacz. Nakazuje jednocześnie staroście lwowskiemu Piotrowi Barzemu i jego następcom nienaruszanie tego uprawnienia.

Stanisław Mateusz Rzewuski wyjaśnia kasztelanowi bełskiemu Aleksandrowi Kuropatnickiemu, że chorągiew chorążego koronnego otrzymała już rozkaz wymarszu na podjazd i nie powinna stacjonować w jego dobrach. Zaznacza, że koncentracja wojsk wynika z rozkazów oraz konieczności publicznej, a żołnierzom w dobrach szlacheckich przysługuje wyłącznie dach nad głową.

Król Zygmunt II August nakazuje wszystkim Ormianom zamieszkującym we Lwowie bezwzględne podleganie ormiańskiemu prawu i jurysdykcji oraz równe ponoszenie ciężarów gminnych. Dokument unieważnia wszelkie dotychczasowe i przyszłe listy wyjmujące ich spod tej jurysdykcji.

Papież Pius IV przesyła paliusz dla nowo mianowanego arcybiskupa lwowskiego Pawła Tarły za pośrednictwem Jerzego Tylicza. Poleca biskupom krakowskiemu lub przemyskiemu wręczenie paliusza po przyjęciu przez nominata sakry biskupiej oraz odebranie od niego przysięgi wierności Stolicy Apostolskiej.

Król Zygmunt II August potwierdza w formie transsumptu przywilej Zygmunta I Starego z 1535 roku wydany dla Lwowa. Zgodnie z jego treścią akta spraw apelacyjnych mają być doręczane do sądu królewskiego wyłącznie przez specjalnego posłańca miejskiego opłacanego przez stronę apelującą.

Król Zygmunt II August rozstrzyga spór pomiędzy rajcą lubelskim Maciejem Kasprowiczem a władzami miejskimi Lwowa, podtrzymując przywileje lwowian do sądzenia ich wyłącznie w granicach Korony. Monarcha orzeka, że w sprawach podlegających prawu magdeburskiemu pozew „jednym edyktem za trzy” nie ma mocy terminu zawitego, lecz stanowi jedynie pierwsze zwykłe wezwanie przed sąd.

Andrzej Żydowski donosi wojewodzie ruskiemu o zerwaniu sejmiku przez stronę niemogącą utrzymać dotychczasowych postanowień sejmowych. Autor przewiduje zwołanie kolejnego zgromadzenia i prosi o dalsze, bardziej szczegółowe instrukcje.

Król Zygmunt August wyjaśnia i potwierdza przywilej swojego ojca, stanowiąc, że sprawy apelacyjne z sądów miejskich Lwowa nadsyłane w zapieczętowanych zwojach przez wyznaczonego posłańca mają być rozpatrywane przez sąd królewski z pominięciem generalnych odroczeń (limitacji). Zasada ta została rozciągnięta na osoby wszelkich stanów i jurysdykcji procesujące się przed sądami lwowskimi.

Dokument rozstrzyga spór kompetencyjny pomiędzy władzami Lwowa a gminą ormiańską, określając zakres właściwości sądu miejskiego i sądu ormiańskiego w sprawach karnych oraz majątkowych. Król potwierdza prawo Ormian do wyboru dwunastu seniorów do orzekania na zmianę z wójtem oraz normuje kwestie porządku miejskiego i składania przysięgi.

Król Zygmunt II August zatwierdza przedłożone artykuły i porządek prawny cechu mydlarzy lwowskich, zaaprobowane wcześniej przez rajców miasta Lwowa w 1561 roku.

Król Zygmunt II August potwierdza kapitule metropolitalnej lwowskiej prawo do pobierania cła mostowego i grobelnego we wsi Wierzbiż, nadanego pierwotnie przez Władysława Jagiełłę, oraz ustala szczegółowy taryfikator opłat przeznaczonych na konieczne naprawy dróg, grobli i mostów.

Król Zygmunt II August zatwierdza wpis z piotrkowskich ksiąg radzieckich z 1538 roku dotyczący sprzedaży domu z placem i ogrodem za Bramą Krakowską w Piotrkowie przez ołtarzystę Jana Kraskę na rzecz rajców i burmistrza miasta Lwowa. Nabywcy zobowiązani zostali do uiszczania dorocznego czynszu w wysokości 15 groszy na rzecz wspomnianego ołtarza na święto św. Mateusza.

Król Zygmunt II August zobowiązuje się pod słowem królewskim, że przez okres dwunastu lat nie wykupi ani nie odbierze kapitule metropolitalnej we Lwowie wsi Honiatycze i Czerkasy w powiecie szczerzeckim. Potwierdza nienaruszalność spokojnego posiadania tych dóbr wraz ze wszystkimi pożytkami aż do upływu tego terminu.

Król Zygmunt II August ponownie inkorporuje wsie Zubrza i Sichów do prawa magdeburskiego miasta Lwowa, potwierdzając ich status po weryfikacji na sejmie egzekucyjnym. Dokument uwalnia te dobra od jurysdykcji i podatków ziemskich oraz powinności wojennych, zobowiązując je jedynie do uiszczania podatku szosu wraz z miastem.

Papież Pius IV powiadamia lud miasta i diecezji lwowskiej o przeniesieniu biskupa Stanisława z Laodycei na urząd arcybiskupa lwowskiego po śmierci Pawła i nakazuje przyjęcie go oraz posłuszeństwo wobec jego pasterskich napomnień.

Król Zygmunt II August zwalnia budynek lwowskiego ratusza z obowiązku odbywania w nim roków ziemskich, wieców szlacheckich i sądów komisarskich, rezerwując go wyłącznie dla urzędu i sądownictwa prawa miejskiego. Decyzję uzasadniono ciasnotą pomieszczeń ratuszowych oraz koniecznością niezakłóconego sprawowania władzy przez rajców w wielokulturowym i obciążonym obowiązkami mieście.

Biskup łucki Andrzej Stanisław Załuski ubolewa nad problemami Lwowa oraz brakiem satysfakcji w sporze z krajczym koronnym. Doradza władzom miejskim wstrzymanie kroków prawnych i zwrócenie się z prośbą o mediację do kasztelana krakowskiego.

Król Zygmunt II August zatwierdza transsumpt z lwowskich akt ziemskich, w którym mieszczanin lwowski Sebald Wortzel zastawia wieś Zamarstynów hetmanowi polnemu Mikołajowi Sieniawskiemu w zamian za dług w wysokości 5500 florenów. Dokument sankcjonuje poddanie tej czynności prawu ziemskiemu mimo wcześniejszego sprzeciwu władz miejskich Lwowa.

Biskup Andrzej Chryzostom Załuski uskarża się na bezprawne wyznaczenie zimowych leż dla wojsk skonfederowanych w jego rezydencji oraz obojętność władz. Przytacza również warszawskie kazanie nawołujące do zdecydowanego, siłowego stłumienia buntu żołnierskiego na wzór litewski.

Biskup Andrzej Chryzostom Załuski dziękuje Janowi Stanisławowi Jabłonowskiemu za nadesłanie dokumentów komisji lwowskich i wyraża nadzieję na rychłe załagodzenie kryzysu oraz przywrócenie pokoju w państwie. Donosi także o swoim nagłym wyjeździe do Warszawy na wezwanie prymasa oraz o trudnościach związanych z nastrojami wojska i zjazdem szlachty.

Król Zygmunt II August zatwierdza dwa wcześniejsze dokumenty z 1417 i 1499 roku dotyczące rozgraniczenia Lwowa z posiadłościami Zubrza i Sychów oraz zasad korzystania z tamtejszych lasów. Akt nadaje wieczystą moc prawną dawniejszym ugodom i wytyczonym kopcom granicznym.

Król Zygmunt II August potwierdza przywilej Zygmunta I z 1543 roku wydany dla władz, kupców, krawców i kuśnierzy lwowskich. Dokument ponawia zakaz szycia i sprzedawania opasznic, odzieży sukiennej oraz futrzanej przez Żydów i pozacechowych partaczy na terenie Lwowa, Rusi i Podola.

Król Zygmunt II August potwierdza trzy dawne dokumenty komisarskie z lat 1440, 1442 i 1464 dotyczące rozgraniczenia dóbr kapituły metropolitalnej lwowskiej (Wierzbiąż i Kahujów) z królewskimi wsiami Honiatycze i Czerkasy. Wprowadzone akty przysądzają sporne grunty kapitule i nakazują wieczyste milczenie ich dzierżawcom.

Tomasz Józef Zamoyski dziękuje wojewodzie wołyńskiemu Janowi Stanisławowi Jabłonowskiemu za protekcję u wojewody krakowskiego, która zapewniła pomyślny przebieg sesji sejmiku wiszeńskiego. Poleca się jego dalszej życzliwości oraz przekazuje pozdrowienia od braci.

Anna Zamoyska zwraca się do wojewody wołyńskiego Jana Janusza Koniecpolskiego z prośbą o uwzględnienie odszkodowania za zniszczenia poczynione przez wojsko w jej dobrach podczas negocjacji nad jego rozwiązaniem. Prosi go również o wstawiennictwo i wyjednanie protekcji u wojewody krakowskiego.

Anna Zamoyska prosi wojewodę ruskiego Jana Stanisława Jabłonowskiego o interwencję u króla Augusta II w celu powstrzymania rozlokowania wojsk saskich w dobrach ordynackich. Przypomina, że zgodnie z wolą fundatora i zmarłego męża Ordynacja Zamojska powinna pozostawać pod bezpośrednią protekcją monarchy.

Anna Zamoyska dziękuje wojewodzie wołyńskiemu za życzliwość i łaskawe przyjęcie jej dzieci podczas ich wizyty u kasztelana krakowskiego we Lwowie. Zapewnia adresata o dozgonnej wdzięczności, gotowości do posług oraz przesyła ukłony dla jego małżonki.

Anna Zamoyska prosi wojewodę wołyńskiego Jana Janusza Koniecpolskiego o potwierdzenie, czy powinna wypłacić kwartę żołnierzowi pana Zaychowskiego, który przybył bez urzędowej asygnacji. Autorka obawia się podwójnego wydatku, powołując się na podobną stratę finansową poniesioną przez jej siostrę.

Anna Zamoyska zwraca się do wojewody ruskiego Jana Stanisława Jabłonowskiego z prośbą o interwencję oraz zabezpieczenie cząstki tzw. chleba królewskiego. Liczy na życzliwe poparcie adresata i wojewody krakowskiego, deklarując wdzięczność za okazaną pomoc.

Anna Zamoyska informuje wojewodę ruskiego Jana Stanisława Jabłonowskiego o przygotowaniu i skierowaniu pod jego dowództwo wymaganych prawem oraz ordynansem ludzi. Autorka listu poleca wyprawionych żołnierzy opiece adresata, dziękując za dotychczasową życzliwość.