Katalog źródeł

List do magistratu i mieszkańców Lwowa. Chmielnicki deklaruje, że nie pragnął rozlewu chrześcijańskiej krwi, wspomina rozbicie wojsk koronnych pod Gródkiem i domaga się szybkiej odpowiedzi oraz podporządkowania. Dokładne brzmienie kilku zdań wymaga dalszego odczytu.

Ponowne wezwanie do deklaracji i poddania się; obietnica zachowania wolności i majątku, wzmianka o moskiewskich wojskach i o wcześniejszych przywilejach.

Wezwanie do podporządkowania się miasta i odmowa przekazania zakładników zabezpieczających podróż jego delegacji. Obietnica zachowania życia i zdrowia po okazaniu pokory.

Przychylne przyjęcie delegacji miasta, ustna pierwsza odpowiedź oraz wezwanie przedstawicieli do powrotu następnego dnia rano. Rozbieżność nagłówka daty w edycji została oznaczona.

Odłożenie odpowiedzi do następnego dnia po nocnej naradzie z całą starszyzną wojsk; wezwanie delegacji miasta do ponownego przybycia jak najwcześniej rano.

Potwierdzenie dotrzymania obietnic i wezwanie do wysłania posłów następnego dnia.

Zdziwienie przerwaniem rokowań i prośba o jasną odpowiedź, czy miasto chce nadal rozmawiać.

Odesłanie chwilowo zatrzymanych posłów i zaproszenie ich następnego dnia po ostateczną odpowiedź.

Odesłanie posłów z pisemnymi warunkami i oczekiwanie odpowiedzi na przekazaną deklarację.

Potwierdzenie przekazania delegatom miasta deklaracji i warunków; żądanie odpowiedzi następnego dnia i gotowość rozpatrzenia próśb.

Wiadomość o zdobyciu Krakowa przez Szwedów; zapewnienie o sojuszu Kozaków, Moskwy i Szwedów oraz informacja o wysłaniu Mikołaja Grodzickiego do rozmów.

Wysłanie ludzi po umówiony okup („honorarium”); polecenie szybkiej odprawy oraz wysłania przez miasto kilkunastu osób.

Król prosi kardynała Virginio Orsiniego o uzyskanie od papieża komisji sądowej w sprawie między burmistrzem Lwowa a franciszkanami. Spór wynika z zatrzymania sprawcy śmiertelnego zranienia oraz zakwestionowania jurysdykcji świeckiej pod zarzutem naruszenia immunitetu kościelnego.

Król przypomina magistratowi subsydium uchwalone przez sejm i rozpisane na Lwów uniwersałem. Skarb nie otrzymał należnej wpłaty, więc król ponawia żądanie niezwłocznego przekazania 12 tysięcy złotych polskich, zaznaczając, że nie może odstąpić od tej sumy.

Królowa dziękuje Małachowskiemu za uwagi o jej zamierzonym wyjeździe dla wypełnienia ślubu pielgrzymki do progów apostolskich. Zapowiada wdzięczność przy każdej sposobności. Francuski dopisek mówi o szacunku i przyjaźni oraz zawiera ukłony dla żony adresata.

Magistrat prosi swych posłów o interwencje i poradę w sprawie miejskich lasów, powinności, Rusinów prowadzących wyszynk, zabranych ryb, nieruchomości, pastwisk, podwód, dochodzenia dotyczącego długów wobec gdańszczan i pogłosek tatarskich. Druga część relacjonuje spór o wykonanie orzeczenia dotyczącego młyna, złożenie sumy 1500 i sprzeciwy Hinków oraz Sieradzkiego. Autorzy skarżą się na postępowanie podstarościego i brak stałej pomocy prawnej; zapowiadają dalsze dokumenty i przesyłają odpis pisma sejmiku wiszeńskiego.

Magistrat relacjonuje, że Mikołaj Wilczek ciężko zranił cyrulika Lorenca, co wywołało wzburzenie mieszczan. Opisuje niechęć podstarościego do pomocy w zatrzymaniu sprawcy, wsparcie szlachty dla Wilczka i próbę uspokojenia sytuacji. Prosi o przedstawienie sprawy królowi. Dalej omawia niewydanie akt procesu o młyn, cztery protestacje, spór o prawidłowy tryb egzekucji i zasięganie kolejnej porady prawnej. Wspomina szkody w stadach i gruntach, komisję długów gdańskich oraz śmierć starego pisarza Jana.

Rajcy odpowiadają na list wysłanników datowany w Warszawie 4 stycznia. Proszą o doprowadzenie do końca sprawy z panem Paczkiem, przesyłają dokumenty oraz 70 złotych przez sługę pisarza miejskiego Marcina. Naciskają, aby wysłannicy pozostali i zapobiegli szkodzie dla miejskich interesów.

Lwów zabiega o poparcie wojewody przed sądem królewskim w sporze ze Stanisławem Szembekiem. Według rajców miasto wykupiło grunty za kilka tysięcy złotych od podczaszego koronnego, podczas gdy Szembek rości sobie do nich prawa przez poprzednika swojej żony (tak określonego w piśmie). Jest to argumentacja jednej ze stron, nie wyrok sądu.

Rajcy dziękują marszałkowi za opiekę nad wysłannikami Lwowa i proszą go o poparcie przed królem w sporze ze Stanisławem Szembekiem o grunty wykupione przez miasto. Wspominają wcześniejsze prawa rodziców żony Szembeka oraz zapłatę kilku tysięcy złotych. Jest to równoległe wystąpienie do listu 190 skierowanego do wojewody.

Rajcy i pospólstwo Lwowa składają hetmanowi deklarację dotyczącą kolegium. Zachowany akapit wspomina zgodę/decyzję królewską oraz zawiera prośbę dotyczącą szkoły lub szkolnika (odczyt niepewny), lecz nie wszystkie warunki stanowiska miasta dają się pewnie odczytać. Dopisek na odwrociu podaje 16 listopada 1607 i stwierdza, że hetman nie był usatysfakcjonowany oraz oddał pismo z gniewem.

Stanisław Kasperinus dziękuje adresatowi za pomoc w sprawach miasta. Wspomina śmierć miejskiego syndyka i jego następcę, poparcie u sekretarza królewskiego oraz przesłanie plików dokumentów do sporów sądowych. Omawia spór przeciw rzeźnikom, w którym pojawiają się wdowa i ojcowie jezuici, apelację związaną z Ormianami i Kamieńcem oraz potrzebę wsparcia spraw miasta. Niepewne imiona i nazwiska pozostawiono z lukami.

Rajcy Lwowa zarzucają burgrabiemu nasyłanie zamkowych hajduków, rabunki, wymuszanie świadczeń na przedmieściu i naruszanie miejskiej jurysdykcji. Proszą starostę o upomnienie go, zadośćuczynienie miastu oraz powstrzymanie tych działań.

Rajcy Lwowa opisują zabezpieczenie ruchomości Wyrzykowskiego, starania o kaduk wobec braku wykazanych krewnych oraz oddanie rzeczy po jego powrocie z obozu. Polecają użyć pokwitowania w obronie przeciw późniejszemu roszczeniu. Przesyłają też akta do sprawy z kapitułą, dotyczącej drogi i obiektu za Bramą Halicką, prosząc o aktywną obronę oraz zwrot dokumentów.

Rajcy powołują się na królewskie przywileje pozwalające im przedstawiać kandydatów na duchownych do cerkwi na gruncie miejskim. Proszą biskupa chełmskiego o pobożnego kapłana, zwolennika unii, który obejmie jedną z tych cerkwi. Chcą jego szybkiego przyjazdu, najlepiej w ciągu dwóch tygodni, i obiecują ochronę oraz pomoc.

Rajcy przesyłają Wachlowiczowi list instygatora koronnego i polecają stosować się do jego rad w sporze ze starostą łomżyńskim. Proszą też o poznanie zdania instygatora w sprawie sumy tatarskiej oraz o dopilnowanie pozwu. Dopiski wspominają doręczenie dokumentów i koszty posłańca; ich część pozostaje nieodczytana.

Rajcy podtrzymują gotowość dostarczenia królowi stu tysięcy złotych w związku z kontraktem dotyczącym dzierżawy akcyzy lwowskiej i ceł ruskich. Wyjaśniają, że odjazd opata wąchockiego oraz działania nieprzyjaciela opóźniły rokowania. Proszą administratora skarbu, aby z tej sumy przydzielono prowiant załodze Lwowa, ponieważ jego brak grozi bezpieczeństwu miasta.

Rajcy proszą sekretarza królewskiego Jerzego Januszewicza o pomoc na dworze. Podtrzymują ofertę stu tysięcy złotych na potrzeby Rzeczypospolitej pod warunkiem rozliczenia sumy przez zmniejszenie należności z dzierżawy akcyzy lwowskiej i ceł ruskich. Wysłanie delegatów opóźniło niebezpieczeństwo wojenne. Miasto oczekuje bezpiecznej drogi i wiadomości o miejscu pobytu króla.

Wobec nieprzyjaciela zbliżającego się do miasta rajcy Lwowa proszą starostę grabowieckiego Marka Matczyńskiego o poparcie ich u hetmana wielkiego koronnego. Pragną sprowadzenia żołnierzy z przygotowanymi środkami na ich utrzymanie, dobrego komendanta oraz pomocy w zakupie amunicji i żywności, także z miejskiego czopowego i szynkowego. Proszą też o listy do urzędników ziemskich, aby niezwłocznie wydali podatki na pilne potrzeby miasta.

Rajcy Lwowa proszą hetmana o ochronę miejskich wsi Zubrzy i Sichowa oraz zwolnienie ich poddanych z przymusowego wożenia dębów. Twierdzą, że wsie zostały już wyniszczone przez wojsko, a reszta mieszkańców może odejść. Proponują wykorzystanie furmanów artyleryjskich, którzy dysponują końmi i wozami.

Prezydenci rady Lwowa zapewniają podsędka Łosia, że w sprawie kamienicy Osmulskiej wszczętej przez starostę kaniowskiego nie dopuszczą do uszczerbku w jego prawach. Obiecują traktowanie zgodne ze sprawiedliwością i godnością adresata; list nie zawiera rozstrzygnięcia sporu.

Anikini kwestionuje grzywny nałożone przez Lorendowicza na Szmuklerza i drugiego oskarżonego w sprawie rzekomej ciąży córki pierwszego z kuzynem. Twierdzi, że relacja ciężarnej wskazuje innego mężczyznę, i prosi wojewodę o złagodzenie postępowania. Wyjaśnia, że powstrzymał zainteresowanych przed natychmiastowym odwołaniem się do adresata.

Anczewski dziękuje za starania, pisze o towarze, cenie i obiegu pieniędzy, a także o stadninie i swoich sprawach domowych. Przekazuje nowiny dotyczące kanclerza, podróży do Gdańska i dworskich urzędów. Prosi o dwie funty dobrego cynamonu.

Ksiądz od tygodnia choruje. Donosi o poprawie, lecz pozostaje we Lwowie do odzyskania sił i poprawy drogi. Żałuje, że nie posłuchał dobrodzieja; obiecuje wdzięczność i modlitwę.

Prośba do Forbesa o wyprawienie do Mościsk pozostawionych towarów: dwóch skrzyń związanych powrozami i trzeciej wymagającej zabezpieczenia. Wosk ma na razie pozostać w sklepie.

Belli uprzednio odmówił akceptacji weksla kupca Rosenrota z Gdańska z powodu braku gotówki przy pilnych sprawach targowych. Teraz stara się zebrać sumę u miejscowych i obcych kupców i deklaruje akceptację oraz przyszłą wypłatę. Dopisek dotyczy różnicy/straty na talarach w Gdańsku i braku zysku, lecz dokładne żądanie jest niejasne.

Behm przesyła relacje dotyczące krzywdy szpitala i prosi adresata o skuteczną pomoc w jego interesie. W postscriptum oczekuje odpowiedzi na wcześniejsze pisma.

Prowizor szpitala skarży się na zajęcie gruntu zwanego Chmielnikiem i podważa podstawę roszczeń przeciwnika. Wskazuje na kontrakt dotyczący pola, czynsz i dokumenty prawne; prosi adresata o działanie w interesie ubogich. To stanowisko jednej strony sporu.

Behm dziękuje za objęcie sprawy szpitala opieką, przesyła dokumenty i zapowiada dostarczenie relacji z procesu. Prosi o działania u osób mogących reprezentować szpital, wspomina koszty i honorarium. Sam list nie zawiera rozstrzygnięcia sporu.

Behm informuje o dokumentach potrzebnych w sporze szpitala z Jędrzejowskim. Polemizuje z mandatami strony przeciwnej, które uważa za niepoparte dowodami, i zapowiada odpowiedź procesową.

Autor twierdzi, że przeciwnik zagarnął grunty szpitalne i zabrania zbioru plonów. Prosi adresata o wstawiennictwo u osoby wyższej rangi. Jest to oskarżenie z listu, bez niezależnego potwierdzenia.

Behm przypomina o interesie szpitala podczas bieżącej kadencji sądu. Pisze o dokumentach i mandacie wymierzonym w przeciwnika, prosi o pilne przeprowadzenie sprawy, ponieważ chodzi o dobra ubogich. Zapowiada przesłanie dalszego pisma.

Autor ponownie prosi o ochronę gruntu i dochodów szpitala. Przywołuje poprzednio wydany mandat i obawia się przewlekania procesu; wspomina wezwanie do sądu magdeburskiego. Znaczna część tekstu jest podobna do wcześniejszego listu, ale datownik jest inny.

Przeor uznaje obowiązek stawienia się przed sądem asesorskim, lecz prosi o rozstrzygnięcie sprawy przez sąd rady miejskiej dla uniknięcia kosztów. Chce wyznaczenia komisarzy do obejrzenia dokumentów dotyczących gruntów klasztoru. W związku z niedawnym pilnym wyjazdem prosi o tydzień do powrotu, zwolnienie z terminów asesorskich i zgodę na dalszą budowę do polubownego rozstrzygnięcia, przy czym budynki mają przypaść temu, komu zostanie przyznany grunt.

Autor przedstawia dolegliwości wynikające ze sporu z lwowskim magistratem i prosi wiceseniora o użycie wpływu, by sprawę załatwić. Wspomina działania przeciw niemu w Warszawie i we Lwowie oraz opisuje paradoksalnie swój status jako zarazem radcy i ławnika oraz osoby tych funkcji pozbawionej. Prosi o wyraźną odpowiedź magistratu i adresata, zapowiadając, że na podjęcie decyzji pozostało mało czasu. Jeżeli sprawa trafi do sądu, zastrzega znaczenie tego listu. Późniejsza okładka wiąże spór z sekretarzem Czechowiczem; sam tekst listu nie pozwala tu pewnie określić jego roli.

Berens zamierza nazajutrz rozmawiać z Bellem i zaoferować mu zastaw dla uzyskania wypłaty. Bell uzależnia rozliczenie we Lwowie od wypłacenia pieniędzy w Gdańsku. Autor zapowiada kolejny list z wynikiem rozmowy.

Jan Brzozowski prosi pisarza Zimnickiego o prowadzenie w Warszawie sprawy księdza sufragana. Przesyła egzemplarz do podpisania i opieczętowania; alternatywnie sugeruje udział Zychermana [?].

Bobowski wstawia się za wdową Iliniczową, która nie ma pokwitowań podatków od kamienicy. Obawia się roszczeń miasta wobec kapitana i jego regresu do niej. Autor powołuje się na szczególny wzgląd należny wdowom i sierotom.

Komendant prosi starostę w Janowie o odzyskanie i natychmiastowy zwrot lwowskich podwód zabranych przez posłów tureckiego i tatarskiego. Miały wrócić bezzwłocznie, a są potrzebne do prac przy fortyfikacjach Lwowa.

Pułkownik występuje za Szymonem Hrebionką, sługą stolnika krakowskiego. Prosi magistrat o korzystną zmianę wyroku w sporze z ks. Felicjanem Kubińskim, któremu zarzuca dążenie do przejęcia majątku Hrebionki.