Katalog źródeł

Hospodar mołdawski Stefan Wielki potwierdza kupcom lwowskim oraz kupcom ziem ruskich i podolskich dawne swobody handlowe i ustala szczegółowe taryfy celne w komorach na terenie Mołdawii. Dokument przyznaje im także prawo do prowadzenia domu kupieckiego w Suczawie oraz gwarantuje ochronę towarów przed konfiskatą.

Wojewoda ruski Andrzej Odrowąż ogranicza liczbę rzemieślników mogących osiedlać się pod zamkiem lwowskim, zakazuje tamtejszych targów oraz poddaje podmiejskich Ormian i obcych kupców sądownictwu miejskiemu. Ponadto potwierdza prawo magistratu do mianowania tłumaczy oraz reguluje zasady przemiału zboża w młynach i korzystania z lasów królewskich.

Dokument stanowi poświadczony przez notariuszy publicznych transumpt dwóch przywilejów króla Władysława Jagiełły: zezwolenia dla Żyda Wołczka na lokację wsi Wierzbiż z 1425 roku oraz nadania tejże wsi kapitule metropolitalnej lwowskiej z 1433 roku. Czynności dokonano we Lwowie na wniosek kanonika i prokuratora kapituły Jana z Szamotuł przed oficjałem Janem z Buczacza.

Magistrat Krakowa wysyła swojego obywatela po dokładne wiadomości o zaraźliwych chorobach szerzących się na Rusi, Ukrainie i Podolu. Prosi Lwów o poinformowanie wysłannika, zatrzymywanie podróżnych i kupców ze stron dotkniętych zarazą, sprawdzanie paszportów oraz świadectw zdrowego pochodzenia podróżnych i towarów. Żąda uwierzytelnienia dobrego pochodzenia dokumentów urzędowym podpisem i pieczęcią miasta przed dopuszczeniem dalszego przejazdu.

Jan Gołąbek, dziedzic Zimnej Wody, sprzedaje szlachetnemu Stanisławowi z Kraśnika sołtystwo w Zimnej Wodzie za 30 grzywien polskich wraz z trzema łanami roli, łąką, prawem połowu ryb i wolnością osadzania zagrodników. Dokument ustanawia dochody sołtysa z kar sądowych i karczem, nadaje osadnikom 18 lat wolnizny oraz ściśle określa ich przyszłe daniny i wymiar pańszczyzny.

Władze miejskie Leżajska kwitują odbiór królewskiego uniwersału przekazanego przez burmistrza i rajców Lwowa w sprawie donatywy stu tysięcy złotych z województwa ruskiego. Informują o przyjęciu nałożonej na niedawno spalone miasteczko kwoty sześćdziesięciu złotych.

Odpowiadając na pytanie Lwowa, Lublin podaje opłaty: od beczki wina złoty dla wojewody i trzy grosze dla podwojewodziego. Od innych towarów nie wskazuje analogicznego obciążenia. Wspomina pobór od żywności sprowadzanej ze wsi oraz składki kupców i cechów przy ustalaniu cen dwa razy w roku. Prosi, aby odpowiedź pozostała poufna.

Magistrat Lublina skarży się, że cech rzeźników odmawia płacenia pogłównego, powołując się na zamieszkiwanie poza miejską jurysdykcją, i wystawił miastu pozwy przed sądami kapturowymi. Prosi magistrat Lwowa o autentyczny dokument potwierdzający, czy tamtejsze cechy płacą ciężary Rzeczypospolitej i miasta również wtedy, gdy ich członkowie mieszkają pod innymi jurysdykcjami. W postscriptum pyta o organizację sądu lwowskiego, rolę sędziów duchownych oraz miejsce odbywania sądów.

Prezydent i radni Lublina oznajmiają, że wybrali spośród siebie delegatów do Warszawy na 1 września 1738 roku, zgodnie z pisemnym poleceniem podskarbiego wielkiego koronnego. Delegaci mają uczestniczyć w przygotowaniu instruktarza skarbu koronnego. Autorzy wyrażają nadzieję, że magistrat Lwowa również spełni wolę podskarbiego.

Magistrat Lublina powołuje się na wiadomości o komisji królewskiej rozpatrującej sprawę między władzami Lwowa a handlującymi w mieście Żydami. Chce naśladować lwowskie działania i prosi o uwierzytelniony odpis dekretu, wyłącznie w punkcie dotyczącym usunięcia Żydów, aby posłużył jako precedens. Deklaruje pokrycie opłat kancelaryjnych.

Magistrat prosi swych posłów o interwencje i poradę w sprawie miejskich lasów, powinności, Rusinów prowadzących wyszynk, zabranych ryb, nieruchomości, pastwisk, podwód, dochodzenia dotyczącego długów wobec gdańszczan i pogłosek tatarskich. Druga część relacjonuje spór o wykonanie orzeczenia dotyczącego młyna, złożenie sumy 1500 i sprzeciwy Hinków oraz Sieradzkiego. Autorzy skarżą się na postępowanie podstarościego i brak stałej pomocy prawnej; zapowiadają dalsze dokumenty i przesyłają odpis pisma sejmiku wiszeńskiego.

Magistrat relacjonuje, że Mikołaj Wilczek ciężko zranił cyrulika Lorenca, co wywołało wzburzenie mieszczan. Opisuje niechęć podstarościego do pomocy w zatrzymaniu sprawcy, wsparcie szlachty dla Wilczka i próbę uspokojenia sytuacji. Prosi o przedstawienie sprawy królowi. Dalej omawia niewydanie akt procesu o młyn, cztery protestacje, spór o prawidłowy tryb egzekucji i zasięganie kolejnej porady prawnej. Wspomina szkody w stadach i gruntach, komisję długów gdańskich oraz śmierć starego pisarza Jana.

Szlachta ziemi lwowskiej i powiatu żydaczowskiego zawiera przymierze z radą i mieszczanami Lwowa w celu obrony praw, porządku oraz wspólnego dobra publicznego. Dokument zobowiązuje obie strony do przeciwdziałania bezprawiu, grabieżom i krzywdom, a także gwarantuje udział rajców lwowskich w zjazdach szlacheckich.

Jan Odrowąż ze Sprowy, starosta generalny ruski i tenutariusz żydaczowski, działając z mandatu króla Kazimierza Jagiellończyka, zwraca i przekazuje szlachcicowi Fedkowi Raskowiczowi bezprawnie odebrany niegdyś młyn Sopot wraz z przynależnymi rolami, wodami i łąkami.

Stanisław Kasperinus dziękuje adresatowi za pomoc w sprawach miasta. Wspomina śmierć miejskiego syndyka i jego następcę, poparcie u sekretarza królewskiego oraz przesłanie plików dokumentów do sporów sądowych. Omawia spór przeciw rzeźnikom, w którym pojawiają się wdowa i ojcowie jezuici, apelację związaną z Ormianami i Kamieńcem oraz potrzebę wsparcia spraw miasta. Niepewne imiona i nazwiska pozostawiono z lukami.

Rajcy przesyłają Wachlowiczowi list instygatora koronnego i polecają stosować się do jego rad w sporze ze starostą łomżyńskim. Proszą też o poznanie zdania instygatora w sprawie sumy tatarskiej oraz o dopilnowanie pozwu. Dopiski wspominają doręczenie dokumentów i koszty posłańca; ich część pozostaje nieodczytana.

Rajcy podtrzymują gotowość dostarczenia królowi stu tysięcy złotych w związku z kontraktem dotyczącym dzierżawy akcyzy lwowskiej i ceł ruskich. Wyjaśniają, że odjazd opata wąchockiego oraz działania nieprzyjaciela opóźniły rokowania. Proszą administratora skarbu, aby z tej sumy przydzielono prowiant załodze Lwowa, ponieważ jego brak grozi bezpieczeństwu miasta.

Autor żałuje, że musi pozostawać poza ratuszem i nie uczestniczy w pracach publicznych. Jego obecności wymaga sprawa z panem Podgórskim. Prosi kolegów o przechowanie materiałów procesu na wypadek jego rozpatrywania przed sądem królewskim i o ochronę praw związanych ze zmarłym panem Żydkiewiczem [?].

Rajcy Lwowa proszą hetmana o ochronę miejskich wsi Zubrzy i Sichowa oraz zwolnienie ich poddanych z przymusowego wożenia dębów. Twierdzą, że wsie zostały już wyniszczone przez wojsko, a reszta mieszkańców może odejść. Proponują wykorzystanie furmanów artyleryjskich, którzy dysponują końmi i wozami.

Prezydent i radcy miasta Lwowa zapewniają podsędka ziemskiego lwowskiego Łosia, że w sporze o kamienicę Osmulską wszczętym przez starostę kaniowskiego nie dopuszczą do naruszenia jego praw. Władze miejskie deklarują pełne poszanowanie sprawiedliwości oraz godności adresata.

Dokument poświadcza wyrok króla Kazimierza Jagiellończyka, wydany podczas jego sądowniczego pobytu we Lwowie, zakazujący Elżbiecie ze Żmigrodu pobierania bezprawnych ceł od niepodlegających opłatom dóbr i bydła pasącego się w lasach królewskich. Sąd uznał, że pozwana nie posiada żadnych praw ani przywilejów uprawniających do ściągania owych opłat.

Rajcy opisują upadek miast, zabicie jednego burmistrza i zawleczenie drugiego na zamek, uszczuplanie jurysdykcji i gruntów oraz utrudnienia handlowe. Wzywają Lwów do wspólnego działania przed sejmem i zapowiadają spotkanie29 grudnia. Zarzuty przedstawiono jako twierdzenia autorów.

Magistrat Przemyśla zarzuca władzom Lwowa przyjęcie do służby ich miejskiego mistrza (kata) bez testimonium. Według nadawców odszedł bez zawiadomienia urzędu, pozostawiając żonę i dzieci. Żądają odmowy zatrudnienia i odesłania go tą samą podwodą z tym samym woźnicą, ponieważ mają kilku więźniów. List nie opisuje ich spraw ani wyroków.

Poznań odpowiada na otrzymaną pocztą wiadomość Lwowa o Becalu, któremu nadawcy zarzucają ucisk kupców chrześcijańskich pod pretekstem nowej konstytucji. Pismo wyraża obawę, że podobne działania dotkną także Poznania. Zapowiada przedstawienie sprawy osobom skłonnym do interwencji, aby dotarła do króla i podskarbiego koronnego.

Poznań wyraża współczucie wobec krzywdy prezydenta i całego magistratu Lwowa, odniesionej według pisma 5 stycznia 1738 roku. Deklaruje wspólną obronę praw miejskich i wysłanie wiadomości do kanclerza oraz na dwór królewski, prosi o dalsze informacje i życzy prezydentowi poprawy zdrowia. Oryginał nie wymienia sprawców ani dokładnego przebiegu wydarzenia.

Arcybiskup lwowski Grzegorz z Sanoka nadaje kanonikom kapituły katedralnej lwowskiej arcybiskupie dziesięciny speringowe z łanów prawa miejskiego leżących poza murami Lwowa. Uposażenie to przekazano kapitule na wieczne czasy w zamian za modlitwy o zbawienie hierarchy.

Prokop z Gwoźdźca, podczaszy halicki, funduje i uposaża kościół pod wezwaniem Zwiastowania NMP, św. Jana Chrzciciela i Znalezienia Krzyża Świętego w miasteczku Ostapkowce. Zapisuje świątyni i jej plebanowi ziemię, łąki, lasy, prawo połowu ryb i wyrębu drewna, a także dziesięciny i opłaty od mieszkańców Ostapkowiec i Gwoźdźca.

Świecie ponawia skargę na żołnierzy i podaje straty miasta na pięćset złotych, a prezydenta na 58 złotych 20 groszy w zabranych fantach. Prosi Jana Jabłonowskiego o doprowadzenie do rozpatrzenia i potrącenia strat przy płaceniu wojsku na generalnej komisji lwowskiej. Osobno prosi o kwit pozwalający otrzymać drewno z puszczy starostwa świeckiego na most zagrożony zniszczeniem przez lody po ciężkiej zimie; dzierżawca nie przyjmuje wcześniejszych kwitów.

Magistrat Starej Soli prosi prezydenta Lwowa o przysłanie kata do wykonania wyroku na niewymienionym z nazwiska skazanym. Jako poręczyciela pozostawia we Lwowie Piotra Staromiejskiego, dawnego burmistrza, do czasu powrotu kata. Zapewnia o zapłacie, bezpieczeństwie i zdrowiu mieszkańców Starej Soli oraz rosyjskich posterunków wojskowych. Planowany przyjazd ma nastąpić w czwartek, wykonanie wyroku w sobotę, a powrót na święta; list nie potwierdza realizacji tych zamiarów.

Rajcy miasta Chełma zawiadamiają władze Lwowa o doręczeniu przez gońca uniwersału skarbowego dotyczącego donatywy oraz o wypłaceniu mu należnego wynagrodzenia. Mimo ubóstwa miejscowej ludności i braku zamożnych kupców deklarują wolę podporządkowania się nakazom królewskim.

Jarosław odpowiada na prośbę Lwowa, wysyłając mistrza katowskiego. Żąda jego szybkiego odesłania po egzekucji, ze świadectwem i na dobrej podwodzie. Lwowski mieszczanin pozostaje w Jarosławiu jako poręczenie powrotu.

Piotr Abramowicz informuje Stanisława Suskiego, że z powodu braku ryb w sadzawkach nie jest w stanie zrealizować jego prośby. Radzi podstarościemu poszukać zaopatrzenia gdzie indziej, gdyż wszelkie dostępne zasoby muszą zaspokoić potrzeby księcia.

Benedykt Augustynowicz wstawia się u prezydenta Lwowa za dzierżawcą sadu Szymonem Porzyckim. Prosi o sprawiedliwość i zadośćuczynienie w sporze z dawnym konkurentem o dzierżawę, który dopuścił się kradzieży owoców.

Benedykt Augustynowicz potwierdza odbiór listu od prezydenta Lwowa Iłaszewicza i dziękuje za pamięć. Informuje, że decyzję przekaże ustnie wysłany przez niego posłaniec konny, który powinien przybyć szybciej niż pieszy posłaniec adresata.

Prośba o wniesienie pisemnego podania dotyczącego pogorzeliska Zamarstynowa pod obrady rady miejskiej. Autor nalega na szybkie załatwienie z powodu innych interesów.

Autor odpowiada na żądanie zapłaty, powołuje się na wcześniejszą uchwałę i wysyła Łagockiego. Uzasadnia trudności szkodami w dobrach po obozowaniu Duńców i kolejnych przemarszach; choroba uniemożliwia mu udział w posiedzeniu.

Autor informuje, że interweniował zgodnie z poleceniem chorążego w sprawie arendarza magierowskiego i jego teścia. Mowa o zaspokojeniu roszczenia, zobowiązaniach wpisanych do ksiąg w Jarosławiu i kwicie odbioru pieniędzy podpisanym przez królową. W drugiej części przekazuje wiadomości o wojsku szwedzkim, moskiewskim i wyjeździe króla na Litwę; są to doniesienia epistolarne.

Walerian Anikini informuje wojewodę ruskiego o niesłusznym i surowym wyroku sędziego Lorendowicza przeciwko szmuklerzowi i jego krewnemu, będącym pod protekcją wojewody bełskiego. Prosi adresata o złagodzenie kary i interwencję, aby zapobiec zadrażnieniom i naruszeniu przyjaźni między oboma wojewodami.

Autor otrzymał dwa listy, dokumenty oraz przekaz z Warszawy mniejszy od zapowiedzianego: 54 dukaty, odpowiadające 27 dukatom węgierskim, zamiast 30. Przekazuje sprawę Stefanoniemu, do którego należy kierować dalszą korespondencję. Wyjaśnia, że kapituła może poprzeć arcybiskupa, oraz wspomina pismo informacyjne złożone do Kongregacji.

Dokument potwierdza uregulowanie przez Jaczka z Dzieduszyc długu w wysokości sześćdziesięciu trzech grzywien, ciążącego na wsi Leszniów, na rzecz Jerzego Nagwazdy ze Stańkowa. Po sprawdzeniu zapisów w księgach ziemskich żydaczowskich oraz wyroków doradców królewskich dłużnik uiścił należność i uzyskał pełne pokwitowanie.

Marcin Anczewski przesyła Maciejowi Hayderowi zabezpieczone listy do żony i lwowskich rajców z prośbą o pilne przekazanie potrzebnych rzeczy. Uczula adresata, by ukryć przed małżonką wieści o złych drogach i niebezpieczeństwach, oraz narzeka na spóźnione organizowanie funduszy na wyprawę.

Marcin Anczewski prosi rajcę Macieja Haydera o zakupienie odpowiedniego tabinu oraz cementu, a także o zabezpieczenie zboża i powstrzymanie się ze sprzedażą aksamitu. Przekazuje ponadto bieżące wiadomości ze Lwowa o wizycie kanclerza oraz postępach w lokalnych sporach urzędowych.

Arnauld zapewnia Jana Stanisława Jabłonowskiego o niezmiennej życzliwości królowej Marii Kazimiery, która obiecała przyznać mu swoją kamienicę we Lwowie. Wspomina również o niepokojach dworu związanych z planowaną podróżą na Ruś z powodu zagrożenia tatarskiego.

Jan Achenkiff przekazuje Arturowi Forbesowi informacje o podróży Aleksandra Michałowicza wiozącego znaczne sumy pieniędzy z Wrocławia do Lwowa, wyrażając obawy o jego bezpieczeństwo. Prosi także o odszukanie wrocławskich dokumentów skierowanych do jego rąk oraz o kierowanie poczty do Jarosławia zamiast do Lwowa.

Dokument poświadcza, że Jan Kunat z Dzięgłowa sprzedał i zrezygnował na rzecz Jana zwanego Januszem z Maleczkowic swoją dziedziczną wieś Żydatycze w powiecie lwowskim za kwotę 250 grzywien monety polskiej.

Jerzy Bałaban informuje radę miasta Lwowa o swojej interwencji u wojewody krakowskiego w sprawie zarzutów dotyczących aresztowanych Żydów. Zachęca rajców do przygotowania się na zjazd komisji śledczej, która ma dowieść ich niewinności pomimo niechęci wojewody i oskarżeń pana Tarnawskiego.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk potwierdza na prośbę dziekana Jana Czochrańskiego dawne przywileje królewskie i urzędnicze z lat 1415–1478 dla poddanych dziekanatu kościoła św. Jana we Lwowie. Dokument sankcjonuje przeniesienie tamtejszych Ormian i innych mieszkańców na prawo ormiańskie oraz całkowicie uwalnia ich od jurysdykcji urzędników grodzkich i wszelkich robocizn zamkowych.

J. G. de Baluze dziękuje Janowi Stanisławowi Jabłonowskiemu za korespondencję, donosi o doręczeniu powierzonego mu listu oraz wyraża radość z dobrego zdrowia hetmana wielkiego koronnego i jego rodziny. Wspomina również o braku wieści z kongresu w Delft oraz formułuje życzenie, aby zbliżająca się wolna elekcja w Rzeczypospolitej przebiegła w spokoju.

J. C. de Baluze relacjonuje wojewodzie wołyńskiemu bieżące wydarzenia polityczne i militarne, w tym upadek konfederacji oraz sukcesy francuskiej floty. Przekazuje również wieści o podróży elektora brandenburskiego, dyplomatach w Delfcie i poprawie zdrowia kasztelana krakowskiego.

Francuski informator atakuje cesarskie doniesienia o bitwie i opisuje nieudany szturm na Chiari, straty własne oraz zasłyszane duże straty przeciwnika. Przytacza protest księcia Mantui przeciw dekretowi cesarskiemu.